Thầy giáo gánh đất mở đường học chữ cho trẻ em Khmer

Những năm 1960, đường vào ấp Đai Úi, xã Mỹ Hương, TP Cần Thơ chỉ là những lối đất nhỏ. Mỗi khi mưa xuống, mặt đường trở nên trơn trượt, bùn lầy khiến việc đi lại của người dân gặp nhiều khó khăn.

Trẻ em trong phum sóc muốn đến lớp phải vượt qua những đoạn đường ấy. Có em chân lấm đầy bùn, có em ngã nhiều lần trên đường đi học.

Không đành lòng nhìn học trò vất vả, thầy Sơn Hiên tự mình gánh từng thúng đất, đắp lại những đoạn đường khó đi. Mỗi ngày, con đường đến lớp lại bớt lầy lội thêm một chút.

Nhưng với người thầy, mở được đường đi mới chỉ là bước đầu. Điều ông mong muốn hơn cả là trẻ em Khmer trong vùng có một nơi học tập và cơ hội thay đổi cuộc đời bằng con chữ.

Thầy giáo gánh đất mở đường đến lớp

Thời điểm ấy, Đai Úi là một vùng quê thuần nông còn nhiều thiếu thốn. Cuộc sống của phần lớn người dân gắn với ruộng đồng, việc học của trẻ em chưa được quan tâm đầy đủ.

Chứng kiến học trò phải vất vả tìm đường đến lớp, thầy Sơn Hiên hiểu rằng khoảng cách đến trường không chỉ được tính bằng những đoạn đường bùn đất. Đó còn là khoảng cách giữa nghèo khó và tri thức, giữa cuộc sống quanh quẩn với ruộng đồng và một tương lai có nhiều lựa chọn hơn.

Bởi vậy, ông không chờ con đường được sửa chữa mà tự bắt tay vào làm. Từng thúng đất được gánh đến, từng đoạn lầy được bồi đắp để các em có thể đi lại an toàn hơn.

Việc làm ấy ban đầu chỉ nhằm sửa một lối đi. Nhưng theo thời gian, con đường nhỏ trở thành hình ảnh mở đầu cho một hành trình lớn hơn: đưa con chữ đến với cả phum sóc.

Người dân địa phương vẫn truyền lại lời căn dặn của thầy: muốn thoát nghèo phải học, nếu không có tri thức thì cuộc sống sẽ mãi chỉ quanh quẩn với ruộng đồng.

Suy nghĩ ấy dần được nhiều gia đình đón nhận. Từ chỗ xem việc học là điều xa xỉ, người dân bắt đầu tin rằng con chữ có thể mở ra một con đường khác cho con em mình.

Bán lúa dựng ngôi trường đầu tiên giữa phum sóc

Sau khi đắp đường, thầy Sơn Hiên tiếp tục nghĩ đến việc dựng một ngôi trường ngay tại địa phương.

Ông vận động gia đình bán hàng nghìn giạ lúa, đồng thời kêu gọi bà con và chính quyền cùng góp sức xây dựng lớp học trong khuôn viên chùa Bâng Kyoong. Người góp công, người góp gỗ, người đóng bàn ghế với mong muốn trẻ em trong vùng có một nơi học hành ổn định.

Năm 1964, lớp học đầu tiên được mở trên nhà sàn của chùa với 42 học sinh lớp 1. Thầy Sơn Hiên phụ trách dạy Quốc ngữ, thầy Mai Khuông dạy chữ Khmer; sách giáo khoa được chùa Khleng hỗ trợ.

Lớp học còn đơn sơ, bàn ghế được làm từ những vật liệu do người dân đóng góp. Nhưng với trẻ em Đai Úi khi ấy, đó là cánh cửa đầu tiên dẫn đến một thế giới rộng lớn hơn bên ngoài ruộng đồng.

Phong trào học chữ nhanh chóng lan rộng. Đến năm 1965, trường đã có bốn lớp, gồm hai lớp 1 và hai lớp 2, với hơn 100 học sinh.

Trước nhu cầu học tập ngày càng lớn, nhà sư, Phật tử, người dân và chính quyền địa phương tiếp tục chung tay xây dựng một ngôi trường kiên cố hơn.

Sau hai năm thi công, năm 1967, công trình gồm tám phòng học và một văn phòng được hoàn thành. Đây chính là tiền thân của Trường tiểu học Phú Mỹ B ngày nay.

Từ vài chục học sinh trong lớp học bên chùa, ngày càng nhiều trẻ em Khmer được tiếp cận Quốc ngữ và tiếp tục học lên cao. Con đường học chữ mà thầy Sơn Hiên khởi đầu dần được nối dài qua nhiều thế hệ.

Từ lớp học đầu tiên đến hơn 200 nhà giáo

Những hạt giống tri thức được gieo xuống từ lớp học năm 1964 đã âm thầm bén rễ trong đời sống của người dân Đai Úi.

Nhiều học sinh chân đất năm nào trưởng thành rồi trở thành giáo viên, bác sĩ, cán bộ, công chức và người lao động trong nhiều lĩnh vực. Có người đi xa lập nghiệp, cũng có người trở về quê đứng trên bục giảng, tiếp tục công việc của những người thầy đi trước.

Việc học dần không còn là câu chuyện riêng của mỗi gia đình mà trở thành một nét văn hóa của cả phum sóc. Cha mẹ dù còn khó khăn vẫn cố gắng cho con học hành đến nơi đến chốn. Những người anh, người chị thành đạt lại trở thành tấm gương để thế hệ sau nhìn vào và bước tiếp.

Một trong những gia đình tiêu biểu là gia đình thầy giáo Lý Ngọc Sách. Cha của thầy là thầy Lý Sinh, người từng dạy học tại địa phương từ thời chiến.

Tiếp nối cha, thầy Sách bắt đầu công tác tại Trường tiểu học Phú Mỹ B từ năm 1978 và gắn bó gần 40 năm với nghề.

Trong gia đình thầy Sách, nghề giáo cứ thế được truyền từ đời này sang đời khác. Những người đi trước đứng lớp, con cháu lớn lên lại tiếp tục chọn bục giảng làm nơi gắn bó. 

Ở Đai Úi, gia đình có nhiều thế hệ làm thầy cô không phải chuyện hiếm. Trong ấp có 711 hộ với gần 4.000 người, chủ yếu là đồng bào Khmer sống bằng nghề nông, nhưng hơn 200 người đã và đang theo nghề dạy học.

Dù cuộc sống vẫn còn nhiều nhọc nhằn, các gia đình luôn cố gắng cho con học hết phổ thông, học nghề hoặc bước vào giảng đường đại học. Bởi với người dân Đai Úi, con chữ không chỉ giúp một đứa trẻ thay đổi tương lai mà còn có thể mở ra một cuộc sống tốt đẹp hơn cho cả gia đình. 

Con đường đất nối dài thành con đường tri thức

Sau hơn nửa thế kỷ, con đường lầy lội nơi người thầy giáo gánh đất bồi đắp năm nào nay đã trở thành lối đi khang trang. Lớp học nhỏ trong khuôn viên chùa cũng được thay bằng ngôi trường kiên cố, đón biết bao thế hệ học sinh.

Những cánh đồng vẫn hiện diện trong đời sống của người dân Đai Úi. Nhưng trẻ em nơi đây hôm nay có thêm nhiều con đường để lựa chọn.

Các em có thể trở thành giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, cán bộ hoặc theo đuổi một nghề nghiệp phù hợp với ước mơ của mình. Những lựa chọn ấy được mở ra từ khi người dân đặt niềm tin vào con chữ.

Hơn 200  nhà giáo của Đai Úi không chỉ là một con số đặc biệt. Đó là kết quả của hành trình được khởi đầu bằng những việc làm rất đỗi mộc mạc: một người thầy giáo gánh đất đắp đường, một gia đình bán lúa dựng trường và một cộng đồng cùng góp sức mở lớp.

Thầy Sơn Hiên đã không chỉ làm nên con đường đưa học trò đến lớp. Từ những thúng đất trên vai người thầy năm ấy, một con đường tri thức đã được mở ra, đưa nhiều thế hệ trẻ em Khmer bước qua nghèo khó và tiến gần hơn đến tương lai.

(Nguồn: Báo Thanh Niên, Giáo dục và Thời đại, VietnamNet)

Xem thêm: Thầy giáo 30 năm ròng rã lội bộ băng rừng gieo chữ ở bản xa