Lang Liêu - Vua Hùng thứ 7 và truyền thuyết "tìm vợ nhờ giấc mơ"

Lang Liêu - Vua Hùng thứ 7 là ai?

Hùng Vương thứ VII, tên là Lang Liêu còn gọi Lang Lèo, là một vị vua theo truyền thuyết của nước Văn Lang trong lịch sử Việt Nam. Hình tượng Lang Liêu đã được dân gian hóa qua sự tích về bánh chưng.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Đài, Lang Liêu là hoàng tử 18 của Hùng Vương thứ 6 (Hùng Hy Vương), con bà thứ phi hiền hậu, nhan sắc. Vì được nhà vua rất yêu mến, bị các phi khác trong triều ghen ghét, đố kỵ mà vua sinh ghẻ lạnh, bà buồn phiền chết. Lang Liêu rơi vào hoàn cảnh thân cô, thế cô, lại chưa có vợ, nghèo túng, nhưng được bà con xung quanh cưu mang giúp đỡ chia sẻ lúc khó khăn.

Trong Thần tích xã Vi Cương (Phú Thọ) có viết: "Hùng Chiêu Vương (chi thứ bảy) có tên húy là Quốc Lang, ở ngôi 200 năm, thọ 692 tuổi". Cũng theo Thần tích này, Hùng Chiêu Vương có tất cả 61 cung phi, sinh 23 hoàng tử, 36 công chúa, có 750 cháu chắt. Trong thời đại mà Lang Liêu cai trị, thiên hạ thái bình, dân không trộm cướp, không có thuế má, mỗi suất dân đinh chỉ cần nộp 36 văn vào công khố, các nước chư hầu cũng phục tùng.

Còn theo Wiki, sau khi Hùng Vương thứ 6 phá được giặc Ân, nhân quốc gia vô sự, vua muốn truyền ngôi cho con, bèn triệu 22 vị quan lại mà phán rằng: Ta muốn truyền ngôi cho kẻ nào làm ta vừa ý, cuối năm nay mang trân cam mỹ vị đến để tiến cúng tiên vương cho ta được tròn đạo hiếu thì sẽ được ta truyền ngôi".

Các vương tử đua nhau đi tìm của ngon vật lạ khắp trên cạn dưới bể, nhiều không sao kể xiết. Duy có vị công tử thứ 18 là Lang Liêu, bà mẹ trước kia vốn bị vua ghẻ lạnh, vì cô đơn mà chết, tả hữu ít người giúp đỡ, khó xoay xở nên đêm ngày lo lắng, mộng mị bất an. Một đêm kia, mộng thấy có thần nhân tới nói rằng: Các vật trên trời đất và mọi của quý của người không gì bằng gạo. Gạo có thể nuôi người khỏe mạnh mà ăn không bao giờ chán, các vật khác không thể hơn được. Nay đem gạo nếp làm bánh, cái hình vuông, cái hình tròn để tượng trưng hình trời đất rồi dùng lá bọc ngoài, ở trong cho mỹ vị để ngụ ý công đức sinh thành lớn lao của cha mẹ. Lang Liêu tỉnh dậy, mừng rỡ mà nói rằng: Thần nhân giúp ta vậy!

Nói rồi bèn theo lời dặn trong mộng mà làm, chọn thứ gạo nếp trắng tinh, lặt lấy những hạt tròn mẩy không vỡ, vo cho sạch, lấy lá xanh bọc xung quanh thành hình vuông, cho trân cam mỹ vị vào bên trong để tượng trưng cho trời đất vạn vật rồi nấu chín, gọi là bánh chưng. Lại lấy gạo nếp nấu chín, giã cho nát, nặn thành hình tròn, tượng trưng cho trời gọi là bánh giầy.

Đến kỳ, Hùng Vương thứ 6 vui vẻ truyền các con vào tiến lễ vật. Xem qua khắp lượt, thấy không thiếu thứ gì. Duy có Lang Liêu chỉ tiến dâng bánh chưng và bánh giầy. Vua kinh ngạc mà hỏi, Lang Liêu đem giấc mộng thuật lại. Vua đem nếm, thấy ngon miệng không chán, hơn hẳn các thức của các con khác, tấm tắc khen hồi lâu rồi cho Lang Liêu được nhất. Đến ngày Tết, vua thường lấy bánh này dâng cúng cha mẹ. Thiên hạ bắt chước, đến nay nhiều món khác được làm ra biến tấu nhiều kiểu với nếp và nhân bên trong ví dụ món Jié liào (節料) hình tam giác dùng trong các lễ hội biển hồ sông nước mang tính thủy.

Hùng Vương bèn truyền ngôi cho Liêu, anh em 21 người đều được chia giữ các nơi phiên trấn, tụ tập bộ đảng mà thành phiên quốc. Về sau, các tướng tranh giành nhau thường dựng mộc sách (hàng rào bằng gỗ) để phòng ngự; cho nên, từ đó mới có sách, thôn, trang,...

Nằm mộng thấy thần linh

Như đã chia sẻ, thông thường chúng ta chỉ biết đến Lang Liêu thông qua truyền thuyết "bánh chưng, bánh giầy". Thế nhưng, vị Hùng Vương thứ 7 này còn có một sự tích khác liên quan đến chuyện tình duyên do thần tiên chỉ lối. Nhân duyên này đã được ghi lại trong các Ngọc phả cũng như truyền thuyết về các đời vua Hùng ở nước ta.

Truyền thuyết kể rằng, Hùng Chiêu Vương là một vị vua ham thích việc du lịch bốn phương. Vua nghe Tam Đảo là nơi núi non đẹp đẽ, cảnh sắc thiên nhiên động lòng người thì bèn khởi hành tới du ngoạn.

Ngọc phả Đền Hùng có viết: "Xe loan tới nơi, vua thấy núi non như gấm vóc, lâu đài thiên tầm trùng điệp, khe biếc ngòi xanh, sóng nước nhè nhẹ nối nhau, cảnh trí phong quang, có hoa ngào ngạt, đầu núi lô nhô, có bạch long giáng khí" nên đã quyết định dừng chân nhiều ngày để thăm thú.

Trong những ngày ở lại đây, có một hôm Hùng Chiêu Vương nằm mộng thấy thần linh đọc một bài thơ:

"Trên núi có nàng tiên,

Chưa gặp chớ buồn phiền.

Phía Đông có người đợi,

Đón thiếp về làm phi".

Thần linh dẫn lối tìm thấy người trong mộng

Nằm mộng được thần linh ban cho 4 câu thơ, Lang Liêu tin mình sẽ gặp được ý trung nhân nên ở lại dưới chân núi. Xuống núi, Hùng Chiêu Vương thấy một người con gái xinh đẹp, thanh tú đứng bên điện Cẩm Miếu thì ưng ngay. Hỏi ra mới biết cô gái ấy người ở Đông Lộ. Nghe tin có xa giá vua tới chơi ở núi Tam Đảo và lên chùa Tây Thiên thì tới xem.

Cũng theo Ngọc phả Đền Hùng, khi vua ngỏ ý muốn cưới, người con gái này liền đáp: "May nhờ duyên trời định nên mới gặp quân vương. Nguyện xin chầu trực trong trướng, ngõ hầu không phụ ước tam sinh." Nghe vậy, Hùng Chiêu Vương biết đây là người con gái được nhắc tới trong mộng nên lập tức sắm sửa sinh lễ, đưa tới Đông Lộ rồi về đô ấp Phong Châu, lập nàng làm vương phi chính thất.

Lai lịch ít biết của vợ vua

Theo Thần tích tại đền Tam Đảo thì vợ của Lang Liêu là con ông Lăng Vĩ và bà Đào Liễu. Tương truyền, hai người này tới năm 40 tuổi vẫn chưa có con nên đã tới núi Tâm Đảo để cầu tự. Sau đó, họ sinh được một người con gái, đặt tên là Lăng Thị Tiêu. 

Nàng Lăng Tiêu xinh đẹp, tài giỏi, thông minh, đức độ có tiếng trong vùng. Bà đã giúp Hùng Chiêu Vương đánh giặc Ân và được ban cho chức tước. Thế nhưng bà lại từ chối để được về quê hương phụng dưỡng cha mẹ.

Sau này, bà trở thành vợ của Hùng Chiêu Vương và được phong thần sau khi qua đời vì những công lao to lớn của mình. Bà Lăng Thị Tiêu được sắc phong là Thượng Đẳng Phúc Thần với hiệu là Tam Đảo sơn trụ quốc mẫu Tối Linh Đại Vương.

Có nhiều truyền thuyết dân gian về bà nhưng điều được các nhà sử gia chứng thực là bà được phong tặng nhiều danh hiệu cao quý xuyên suốt các triều đại Đinh, Lý, Trần, Lê. Sau này, bà Lăng Thị Tiêu được biết đến là Quốc Mẫu Tam Đảo và thờ tại đền Tam Đảo, Vĩnh Phúc cho tới tận ngày nay.

Xem thêm: 10/3 Âm lịch là ngày giỗ của vị vua nào trong 18 đời vua Hùng?