Dưới thời nhà Nguyễn, quan lại được thưởng Tết như thế nào?

Theo phong tục của người dân ta từ xa xưa truyền lại, Tết Nguyên đán là lễ lớn nhất trong năm. Và một trong những phong tục của các vua triều Nguyễn còn phổ biến đến tận ngày nay là tục thưởng tết. Vậy bạn có biết vào thời xưa, các bậc Đế vương thưởng tết cho các quần thần như thế nào và hoàng đế sẽ ban ơn huệ gì cho bề tôi nhân dịp năm mới?

Ngày nay, việc thưởng tết thường được thực hiện sớm trước ngày Tết Nguyên đán vài ngày. Tuy nhiên, dưới triều nhà Nguyễn, việc thưởng tết lại được thực hiện vào đúng dịp tết. 

Cụ thể, dưới triều vua Gia Long vào năm 1808, theo Mộc bản sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, quyển 242, mặt khắc 1 ghi lại rằng: “năm 1808, ngày Tết Nguyên đán thưởng cho thân công cùng các hoàng tử 20 lạng bạc, các quan văn võ chánh thất phẩm 10 lạng bạc, tòng nhất phẩm 9 lạng bạc, chánh nhị phẩm 6 lạng, tòng nhị phẩm 5 lạng”.

Đến triều vua Minh Mạng, sau khi các hoàng tử, hoàng thân và trăm quan làm lễ khánh hạ, vua truyền chỉ ban yến tiệc và tiền thưởng xuân cho triều đình vào đúng ngày mùng 1 Tết. 

Vào dịp Tết Nguyên đán năm 1845, dưới thời vua Thiệu Trị, Hiến tổ Chương hoàng đế xuống dụ cho quần thần: “đón tết lành đầu năm, thể theo sự sinh trưởng của đạo trời, ban yến và đồ vật để chào đón phúc xuân”. Sau đó, vua Thiệu Trị ngự ở điện Đông Các, cho triệu thần vào hầu, ban trà uống, rồi đưa cho xem bốn chữ “Trung, cần, phúc, thọ” do vua viết và hạ lệnh giao khắc in để ban cấp.

Dưới thời vua Tự Đức vào Tết năm Mậu Thân (1848), vua đem bài thơ ngự chế do mình làm, đưa cho quần thần xem rồi thong dong bảo rằng: “Trẫm muốn vua tôi thân nhau như một thân thể, chẳng khác gì cha con trong một gia đình, chớ đợi thưởng mà cố gắng, chớ đợi phạt mới răn sợ. Các ngươi nên cố gắng, khuyến khích lẫn nhau, chớ để cho văn thì yên lặng, võ thì chơi bời, đó là lòng mong mỏi của trẫm”. Sau đó, Dực tông Anh hoàng đế ra lệnh cho đem bài thơ ban trong ngoài.

Vào dịp Nguyên đán Tân Mùi (1871), vua Tự Đức lại có cách thưởng khác: “Tết Nguyên đán năm nay, chuẩn cho quan viên nào đã vì tội công mà phải cách được lưu tại chức, cho đổi làm giáng 4 cấp; tội tư thì cho đổi làm giáng 5 cấp. Lại chuẩn cho từ nay trở đi gặp các tiết Vạn thọ, Nguyên đán, bất luận là phạm tội công hay tội tư, phàm người bị cách hay giáng được lưu tại chức, thì đều được dự vào ân điển”.

Dưới thời vị vua thứ 5 của Triều Nguyễn, vua Kiến Phúc có ngày sinh nhật trùng với ngày mồng 2 tết nên việc ban thưởng cho trăm quan được thực hiện rất linh đình. Ngoài việc được đãi yến tiệc, các vị quan lại còn được nhận thêm nhiều tiền thưởng và các vật dụng khác theo thứ bậc.

Sau này dưới thời các vị vua khác như Hàm Nghi, Đồng Khánh, Thành Thái, Duy Tân,… việc thưởng tết cho trăm quan được tổ chức đơn giản hơn. Vào ngày tết, các vị vua thường ban đặc ân cho quần thần và dân chúng, việc đãi yến linh đình đều bãi bỏ. Đối với lính hương binh, lính đồn điền cùng những người cố sức làm việc để chuộc tội thì thưởng cho tiền gạo lương một tháng, hay là một quan tiền.

Có thể nói, ngay dưới triều đại phong kiến của nhà Nguyễn thì việc trao thưởng ngày Tết Nguyên đán cũng rất được coi trọng. Các vị vua đều tin rằng việc thưởng tết mang lại sức mạnh tinh thần to lớn cho quan lại, binh lính cũng như người dân cả nước. Và ngày nay, cứ mỗi dịp tết đến xuân về, việc thưởng Tết đã trở thành một nét đẹp văn hoá, mang tính nhân văn sâu sắc.

Xem thêm: Triều đại nhà Nguyễn: Quân lính cơ cực, vũ khí lạc hậu