Có thể bạn chưa biết: Lễ tấn phong Thái tử năm 9 tuổi đã biến Vĩnh Thụy thành 'rich kid' hàng đầu ở thế kỷ XX

Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy (vua Bảo Đại), sinh ngày 22/10/1913 tại Huế. Ông là con của Nguyễn Phúc Bửu Đảo (vua Khải Định) và bà Từ Cung Hoàng Thị Cúc. Bảo Đại là vị vua thứ 13 và cuối cùng của triều Nguyễn, cũng là vị vua cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. 

Về thân thế của Vĩnh Thụy đến nay vẫn còn nhiều luồng thông tin khác nhau. Vì vua Khải Định bị mang tiếng "bất lực" và không thích gần đàn bà. Song sinh thời, Khải Định chưa bao giờ có bất cứ phản ứng gì về những lời đồn thổi đó. Với ông thì hoàng tử Vĩnh Thụy là là con ruột.

Tháng 2 năm Nhâm Tuất (1922), Hội đồng Tôn nhân phủ và Cơ mật Viện cùng dâng sớ tâu xin vua tấn phong hoàng tử Vĩnh Thụy làm Đông cung Hoàng Thái tử. Sau khi hỏi ý kiến Thái hậu và chính phủ Pháp, Khải Định đã ban dụ lập Thái tử vào ngày Bính Dần mồng 2/4 năm đó.

Trong sách "Khải Định chính yếu sơ tập" có chép: “Trước đó, Phủ Tôn nhân và Viện Cơ mật tấu xin với vua sớm lập Đông cung để làm yên lòng mọi người và làm long trọng thể thống quốc gia, bèn viết thư gửi sang cho triều đình Đại Pháp. Đến giờ, quan Khâm sứ Đại thần dâng sớ nói, chính phủ Đại Pháp rất vui mừng trước việc lập Đông cung.

Ngày gần đây, quý Toàn quyền đại thần đã tấu đạt lên rằng đây là một việc quốc kế lớn cần phải sớm định liệu, là ước nguyện tha thiết để đảm bảo giữ gìn phúc khánh lâu dài của một đế quốc vĩ đại”. 

Sau đó, vua Khải Định giáng dụ, có đoạn viết rằng: "Ngôi báu có người dự bị kế thừa sẽ tránh được sự dòm ngó của những người thuộc chi bàng, tôn xã giữ được yên ổn, triều đình quy về một mối.

Trẫm đã suy nghĩ kỹ càng về điều đó. Việc liên quan đến quốc thống, trong tương lai là trách nhiệm gánh vác còn khó khăn, cần phải có sự thỏa thuận của nước bạn tư vấn về những sách lược lâu dài. Vì vậy đã đem nguyên do gửi sang chờ hồi âm.

Tới ngày 25 tháng giêng năm nay, quý Toàn quyền đại thần vào kinh gặp mặt yết kiến đã truyền đạt ý kiến của triều đình Đại Pháp và chính phủ Bảo hộ tỏ ý rất vui mừng công nhận... Sau khi đem sự việc tâu thỉnh lên Lưỡng cung, kính nhận được ý chỉ cho phép, nay truyền lập Hoàng trưởng tử Vĩnh Thụy làm Đông cung Hoàng thái tử.

Các cơ quan hữu ti tra cứu theo điển cũ, chọn ngày lành làm lễ tế cáo Tôn miếu, nghĩ định các sự thể nghi thức, soạn thảo đại cáo, ghi phiến phúc tâu lên để có chuẩn riêng thi hành”.

Tuân lệnh vua, bộ Lễ chuẩn bị các nghi thức cần thiết, lại cử các quan Khâm thiên giám chọn ngày mồng 2/4 năm Nhâm Tuất (1922) làm lễ tấn phong cho Hoàng tử Vĩnh Thụy. Trong ngày đại lễ, trên mặt hoàng thành bắn súng đại bác chào mừng, Ty Nghi lễ thiết đại triều tại điện Thái Hòa, các quan văn võ mặc triều phục tiến vào sân rồng đứng chầu. 

Các quan Lễ bộ và Nội các có ban nhạc dẫn đường đi đến điện Cần Chánh là nơi vua thiết triều để rước các bảo vật sang điện Thái Hòa. Bảo vật gồm chiếu thư để trong ống Kim Phượng sơn son trạm trổ đầu chim phượng hoàng, Kim sách, ấn vàng của Đông Cung thái tử; tất cả được đặt trên hoàng án.

Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ có viết: "Làm sách tấn phong Hoàng Thái tử thì dùng vàng 5 tờ… ấn làm bằng vàng, núm ấn đúc hình con rồng ngồi, vuông 2 tấc 4 phân, dày 3 phân 2 ly”.

Tất cả các lễ vật đặt trên hoàng án để ở điện Thái Hòa. Khi đó Hoàng thái tử đầu chít khăn vàng, mình mặc áo bào màu cam thêu rồng, tay cầm ngọc Như Ý ngồi đợi trong nhà Ốc Thứ. Đến giờ Mão (7h), vua Khải Định đội mũ cửu long, mặc hoàng bảo, thắt đai ngọc, cầm hốt ngọc có cờ quạt, nghi trượng, nhạc rước vào ngự trên ngôi báu ở điện Thái Hòa. 

Trên hoàng thành phát 7 tiếng lệnh, lầu Ngọc Môn trống nổi vang rền. Các quan bộ Lễ hướng dẫn các địa thần, Khâm sứ Pháp ở Trung Kỳ và các quan tùy tùng vào trong điện yết kiến vua. 

Sau khi Khâm sứ đọc diễn văn chúc mừng, các quay làm xong nghi lễ quỳ lạy 5 lần thì bấy giờ Hoàng Thái tử từ trong nhà Ốc Thứ bước ra đến trước ngai vàng, quỳ lạy 5 lạy.

Hai viên đại thần tiến ra quỳ trước vua, một người đọc kim sách, một người đọc chữ khắc trên ấn vàng rồi trao cho Thái tử. Thái tử nhận kim sách, ấn vàng nâng lên ngang trán, sau đó trao lại cho hai viên đại thần và lạy vua 5 lạy. Các quan Nội các quỳ tâu xin ban bố kim sách, kim bảo phong Đông cung Hoàng Thái tử (kim sách kim bảo đều làm bằng bạc dát vàng).

Quan Hồng Lô tự khanh lấy tờ kim sách trên hương án trao cho quan làm lễ quỳ đọc. Đọc xong, quan Tư lễ xuất ban quỳ tâu: “Lễ thành”, trên đài phát 3 tiếng lệnh, các quan làm lễ chúc mừng, vua truyền tuyên cáo cho cả nước được biết. Tiếp đó, vua Khải Định ban cho Thái tử trượng bạch ngọc Như Ý, ngự kiếm Thiên Long và lời dụ. Mộc bản triều Nguyễn, sách Khải Định chính yếu sơ tập, quyển 1, mặt khắc 12, 13, còn ghi chép sự việc này như sau: “Ban cho Thái tử trượng bạch ngọc Như Ý và ngự kiếm Thiên Long.

Lời dụ rằng:… Nay đã lập ngôi vị thừa kế cho Hoàng thái tử, tham chiếu theo lễ chế của triều nhà Minh, trẫm có một cây trượng Như Ý bằng ngọc màu trắng mỡ cừu, vốn vẫn cất giữ trong kho quốc tệ, trên có khắc bốn chữ Đại Nam Như Ý, gần đây bị thất lạc ra ngoài, trẫm tìm mua được đem về ban cho Hoàng thái tử Vĩnh Thụy, để mỗi khi vào dự lễ thị triều thì bận triều phục rồi cầm ở trên tay cho hợp lễ và để phân biệt.

Đồng thời sắc ban cho một thanh ngự kiếm Thiên Long, bao kiếm bằng gỗ quảng đàn khảm ngọc, đều có mạ vàng điêu khắc hình rồng mây, trên lưỡi kiếm bên trong có khắc ba chữ Thiên Long Kiếm, để mỗi kỳ tế Giao và các phiên chầu có dùng nghi vệ cảnh giới được phép đi theo thị vệ thì cầm kiếm này đi trước dẫn đường nhằm tỏ sự uy nghi và thêm phần trọng thể”.

Sau khi làm xong các nghi lễ, Thái tử Vĩnh Thụy được đưa về cung An Định ban trà cho hoàng thân, đại thần văn võ. Ngày sau đến tôn miếu lễ tạ rồi quay lại cung chào Thái hậu và Hoàng quý phi. Đến ngày mồng 4 tháng đó, Thái tử cùng bách quan vào điện Thái Hòa lạy mừng vua và dự yến tiệc ở điện Cần Chánh.

Đến ngày mồng 5, các quan đến cung An Định dâng biểu chúc mừng, các quan từ tứ phẩm trở xuống đứng ngoài hiên, các quan tam phẩm trở lên mới được vào trong.  Cung An Định cũng chính là nơi mà vua ban cho Vĩnh Thụy ở sau khi tấn phong Thái tử.

Theo lệnh của vua Khải Định, các vật báu đều được ban ngay cho Thái tử trong buổi lễ sắc phong, riêng thanh bảo kiếm và trượng ngọc sẽ ban sau buổi lễ đúng một tháng: “Truyền cho các ty liên quan chuẩn bị sẵn sàng long đình, nhã nhạc cùng nghi trượng đầy đủ, đợi tới sáng sớm ngày mồng 1 tháng sau, chuẩn cho quan Thống quản thị vệ Đại thần kính mang thanh bảo kiếm, trượng Như Ý tới cung An Định truyền chỉ ban cho Hoàng thái tử nhận lãnh”.

Không lâu sau lễ tấn phong, ngày ngày 15/6/1922, Vĩnh Thụy cùng vua Khải Định sang Pháp dự cuộc triển lãm hàng hóa Marseille, và được vợ chồng cựu Khâm sứ Trung kỳ Jean Fran#ois Eugène Charles nhận làm con nuôi, cho ăn học tại Paris.

Ngày 6/11/1925, khi vua Khải Định băng hà, Thái tử Vĩnh Thụy từ Pháp trở về thọ tang. Đến ngày 8/1/1926 thì lên ngôi kế vị, lấy niên hiệu là Bảo Đại. Sau đó lại sang Pháp tiếp tục học tập.

Đến tháng 9/1932, vua Bảo Đại hồi loạn về nước, chính thức làm vua cho đến tháng 8/1945 thì thoái vị, đặt dấu chấm hết cho chế độ phong kiến tại Việt Nam.

Xem thêm: Giai thoại về vị vua kỳ quặc nhất lịch sử Việt Nam: Không thích đàn bà, ôm thị vệ ngủ hằng đêm