Toát mồ hôi hột với hành trình 14 năm tìm đất thiêng xây lăng vua Minh Mạng

Lăng mộ vua Minh Mạng ở đâu?

Minh Mạng (25 tháng 5 năm 1791 – 20 tháng 1 năm 1841) hay Minh Mệnh, là vị hoàng đế thứ hai của triều Nguyễn trị vì từ năm 1820 đến khi ông qua đời, được truy tôn miếu hiệu là Nguyễn Thánh Tổ. Tuy có một số chính sách sai lầm và hạn chế, song giới sử gia đương đại vẫn đánh giá Minh Mạng là vị vua có nhiều thành tích nhất của nhà Nguyễn. Đây được xem là thời kỳ hùng mạnh cuối cùng của chế độ phong kiến trong lịch sử Việt Nam.

Cũng giống như vua Gia Long, trong thời gian trị vì, Minh Mạng dành nhiều thời gian để đi tìm vùng đất thiêng xây dựng lăng mộ cho mình với hy vọng con cháu đời sau được hưởng phúc khí. Theo sử sách ghi chép, lăng Minh Mạng có tên chữ là Hiếu lăng do hoàng đế Thiệu Trị thời nhà Nguyễn cho xây dựng.

Lăng Minh Mạng nằm trên núi Cẩm Kê, ấp An Bằng, thuộc xã Hương Thọ, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, gần ngã ba Bằng Lãng là nơi hội lưu của hai dòng Hữu Trạch và Tả Trạch hợp thành sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế 12 km. Lăng Minh Mạng được xây dựng từ năm 1840 đến năm 1843 thì hoàn thành, huy động tới mười nghìn thợ và lính.

Lăng Minh Mạng có bố cục kiến trúc cân bằng đối xứng, xung quanh một trục kiến trúc là đường thần đạo, xuyên qua một loạt các hạng mục công trình gồm: cửa chính, sân chầu, nhà bia, sân tế, Hiển Đức môn, điện Sùng Ân (thờ vua Minh Mạng và Hoàng hậu), hồ Trừng Minh, Minh Lâu, hồ Tân Nguyệt (trăng non), cổng tam quan Quang Minh Chính Trực, Trung Đạo kiều và cuối cùng là Bửu thành (mộ vua Minh Mạng). Lăng có diện tích 18 ha (nhưng diện tích cấm địa quanh lăng là 475 ha), xung quanh lăng có La thành bao bọc.

Cửa chính của lăng tên là Đại Hồng môn, là cửa chỉ để rước linh cữu của vua nhập lăng. Hai bên cửa chính là hai cửa Tả Hồng môn và Hữu Hồng môn. Hồ Trừng Minh gồm 2 nửa nối thông với nhau ở phía sau điện Sùng Ân nơi có ba cây cầu đá bắc qua, giống như hai lá "phổi xanh", bao bọc lấy điện Sùng Ân và các kiến trúc vòng ngoài nằm trên trục thần đạo (khu vực tưởng niệm).

Ở giữ hai hồ Trừng Minh và Tân Nguyệt, trên đường thần đạo, là Minh Lâu. Hồ Tân Nguyệt hình vầng trăng non ôm lấy một phần mộ vua (Bửu thành). Bửu thành là một quả đồi thông hình tròn, bao quanh bởi tường thành, bên trong, sâu bên dưới là mộ vua. Ở chính giữa hồ Tân Nguyệt có một cây cầu mang tên Trung Đạo kiều, nối Minh Lâu với Bửu thành và đường dạo quanh lăng. Phía sau Bửu thành là rừng thông xanh thẳm, đem lại một cảm giác u tịch. 

Trên mặt cắt kiến trúc dọc theo đường thần đạo, các công trình cao thấp theo một nhịp điệu vần luật nhất quán, âm dương xen kẽ, tạo nên nét đẹp riêng cho công trình kiến trúc lăng tẩm này.  Bố cục kiến trúc đăng đối của các hạng mục chính trong lăng đem lại cho lăng một vẻ uy nghiêm cần có của công trình lăng mộ.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, kiến trúc lăng mộ có phần đổ nát nhưng mức độ nhẹ hơn so với số phận của những lăng khác, một phần nhờ vào việc lăng có giá trị về nhiều mặt. 

Những cây Sứ nhiều năm tuổi cộng với vẻ hoang tàn mặc cho rêu phong theo chủ ý của Ban bảo vệ di tích cố đô Huế và quy tắc bắt buộc của UNESCO nhằm không trùng tu các di sản cố ý để tạo nét nguyên sơ làm cho di tích càng có giá trị. Hiện nay lăng thu hút du khách đông nhất sau Lăng Tự Đức.

Chuyện Minh Mạng tìm đất xây lăng, không vừa ý giáng chức quan

Theo báo Nông nghiệp Việt Nam, Minh Mạng làm vua được 7 năm thì lệnh cho các quan giỏi phong thủy đi coi đất để chuẩn bị xây lăng. Ròng rã trong 14 năm trời cân nhắc, lựa chọn, đến năm 1840, vua mới quyết định xây lăng cho mình. Đây được xem là cuộc hành trình tìm đất xây lăng mộ dài nhất triều Nguyễn.

Sau nhiều năm tìm kiếm, quan địa lý Lý Văn Đức là người đã tìm ra địa điểm phù hợp với ý của vua ở địa phận núi Cẩm Kê, gần ngã ba Bằng Lãng, nơi hợp lưu của hai nguồn Tả Trạch và Hữu Trạch để tạo thành sông Hương thơ mộng. Nhờ việc tìm được đất đẹp mà Lê Văn Đức được vua thăng liền 2 cấp. Trước khi xây dựng lăng, vua Minh Mạng đã cho đổi tên núi Cẩm Kê (thuộc ấp An Bằng, huyện Hương Trà) thành Hiếu Sơn. Và quyết định đặt tên nơi an nghỉ của mình là Hiếu Lăng.

Về công việc khảo sát địa thế, đo đạc đất đai được vua giao cho Trương Đăng Quế và Bùi Công Huyện. Họ đã vẽ toàn bộ núi đồi, khe suối, sông ngòi ở khu vực này. Đồng thời sơ đồ các dự án kiến trúc từ La Thành, Bửu thành, điện, lầu, đình, tạ, đường, viện cho đến việc đào hồ, làm cầu, dựng cửa... được trình lên và nhà vua rất đắc ý.

Tháng 4/1840, công việc xây dựng Hiếu Lăng bắt đầu, vua sai các quan Lê Đăng Danh, Nguyễn Trung Mậu và Lý Văn Phức điều khiển hơn 3000 lính, thợ thuyền lên đây đào hồ đắp La thành. Tháng 8/1840, vua lên kiểm tra thấy công việc đào hồ Trừng Minh và không vừa ý nên đã giáng chức quan trông coi và đình chỉ công việc. Việc xây lăng vì thế bị gián đoạn.

Một tháng sau, công việc xây lăng được tiếp tục thì vua Minh Mạng băng hà (tháng 1/1841 ở tuổi 50). Tháng 2/1841, vua Thiệu Trị đăng cơ và vâng theo di huấn nên đã sai các quan đại thần là Tạ Quang Cơ, Hà Duy Phiên, Nguyễn Tri Phương chỉ huy gần 10.000 lính và thợ thi công tiếp công trình theo đúng họa đồ của vua cha để lại. 

Trong quá trình thi công, cứ 2 tháng 1 lần các binh sĩ được thay phiên nhau về nghỉ lấy sức. Bên cạnh đó, Thiệu Trị cũng ra lệnh cho Thự Văn Minh Điện Đại học sĩ Trương Đăng Quế phải thường xuyên lên kiểm tra đôn đốc để công việc xây lăng được chu đáo. 

Ngày 20/8/1841, thi hài vua Minh Mạng được đưa vào chôn ở Bửu Thành nhưng việc xây lăng thì mãi đến đầu năm 1843 mới hoàn tất. Như vậy, phải mất hai năm kể từ ngày từ giã cõi đời, vua mới thực sự được an nghỉ ở một nơi đúng như ước nguyện lúc sinh thời...

Xem thêm: Điều chưa từng tiết lộ về mối liên quan giữa nơi vua Minh Mạng chào đời và Bảo tàng Chứng tích chiến tranh