Chuyện gặp gỡ sứ thần Miến Điện và cách hành xử khéo léo hơn người của vua Minh Mạng

Trong thời gian chờ đợi Tả quân Lê Văn Duyệt trao đổi về vấn đề sứ bộ Miến Điện muốn hợp tác với triều vua Minh Mạng, sứ bộ Gibson dịch quốc thư của vua Bagyidaw ra tiếng Xiêm. Nhiều quan Việt từng sống ở Vọng Các (Bangkok) nên ít nhiều cũng biết tiếng Xiêm nên việc dịch quốc thư sẽ phải mất vài ngày.

Tuy nhiên khi hoàn thành, bản dịch lại không đạt nên đã nhờ hai người Pháp và một giáo dân Cơ đốc giáo người bản xứ dịch quốc thư sang tiếng Pháp và tiếng La tinh để trình cho vua Minh Mạng.

Ngày 8/6/1823, sau khi đến Cần Giờ, sứ bộ Miến Điện đã được Tả quân Lê Văn Duyệt đón về Sài Gòn bằng tàu. Hai ngày sau đó, có hai người Pháp đến thăm phái đoàn. Lúc ấy, ở triều đình chỉ có 2 quan người Pháp là J.B. Chaigneau (Nguyễn Văn Thắng) và Philippe Vannier (Nguyễn Văn Chấn) nhưng cả 2 đều đang làm việc ở Huế nên không chắc họ là người tiếp xúc với sứ đoàn Miến Điện.

Sứ bộ được lưu lại Sài Gòn chờ thành thần Gia Định báo sự việc lên triều đình. Phó Tổng trấn Trương Tấn Bửu, Tổng trấn Lê Văn Duyệt tiếp kiến sứ đoàn, cho đi xem hát tuồng, luyện voi chiến, được cấp tiền, lương thực trong suốt thời gian lưu trú. 

Ngày 30/6/1623, trong buổi trưng bày tặng phẩm vua Bagyidaw gửi cho vua Minh Mạng, các đồ cống nộp được mang ra gồm có 20 viên đá ruby, một ấn vàng và các xâu chuỗi hạt, nhiều vòng saphia, một hộp đựng 4 bộ quần áo bằng lụa … Quốc vương Miến Điện còn tặng Tổng trấn Lê Văn Duyệt 10 khẩu súng hỏa mai kèm lưỡi lê và một ống dòm mua tại đảo Prince de Galles.

Gần 5 tháng sau đó, Tả quân Lê Văn Duyệt mới được vua Minh Mạng chấp thuận và lên đường đi Huế vào ngày 19/11/1823. Mục đích của chuyến đi là trình quốc thư của quốc vương Miến Điện đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sách Đại Nam thực lục có viết, vào một ngày tháng 12 âm lịch năm Quý Mùi, bức quốc thư của Miến Điện được trình lên vua Minh Mạng trong buổi thiết triều, chủ ý muốn xin triều đình Huế tuyệt giao với nước Xiêm. Chủ ý này cũng khiến quan thần phía dưới tranh cãi, chia thành 2 quan điểm đối lập. 

Sau đó, vua Minh Mạng có dụ: “Hoàng khảo ta lại nghĩ tấm lòng tốt buổi đầu của người Xiêm, họ lại là láng giềng, nên từ trước đến giờ vẫn cho là giao hiếu, trẫm noi theo phép cũ, há lại nghe lời nói ngoài mà tự mình tước bỏ nghĩa láng giềng… Vậy lời xin của nước Miến Điện không cho thi hành. Nhưng nghĩ sứ thần vượt biển đi xa, giữa đường lại gặp hỏa tai, nên trả lại đồ cống mà thưởng cho quốc vương và sứ thần”.

Cụ thể, sứ bộ Miến Điện được cấp 516 quan tiền và 141 phương gạo, đủ dùng cho hành trình 3 tháng về nước. Sau đó, vua còn sai Quản cơ Nguyễn Văn Uẩn và Chánh Tuần hải đô dinh Hoàng Trung Đồng mang binh thuyền cùng lương tiền sử dụng trong 6 tháng đưa sứ bộ đến đầu nước Miến Điện mới quay về. Mặt khác, vua cho bộ Lễ thông báo cho Xiêm sự việc, vua Xiêm liền gửi thư tạ ơn.

Tại Sài Gòn, sứ bộ Miến Điện Gibson ngày đêm trông ngóng thì đến 18/2/1824 chỉ dụ của vua Minh Mạng cũng tới. Ngày 31/3/1824, đoàn sứ lên tàu trở về kèm theo thư và tặng phẩm vua Minh Mạng gửi cho quốc vương Bagyidaw. Ngày 9/4/1824, khi sứ bộ Gibson đến Singapore thì nhận tin về cuộc chiến đã nổ ra giữa quân Anh và quân Miến Điện.

Xem thêm: Vị vua nghiêm minh bậc nhất triều Nguyễn và nghi án giết chị dâu chấn động lịch sử