Điềm lạ báo mệnh đế vương của Lê Hoàn: Khi ngủ có rồng vàng che ấp bên trên

Điềm lạ báo mệnh đế vương

Lê Hoàn (941 – 18 tháng 4 năm 1005) là vị Hoàng đế sáng lập nhà Tiền Lê nước Đại Cồ Việt, trị vì nước Đại Cồ Việt trong 24 năm. Ông là 1 trong 14 vị anh hùng tiêu biểu của dân tộc Việt Nam. 

Ông là vị hoàng đế có đóng góp lớn trong chống quân Tống phương Bắc, quân Chiêm phương Nam và giữ nền độc lập cho dân tộc mà còn có nhiều công lao trong sự nghiệp ngoại giao xây dựng và kiến tạo đất nước Đại Cồ Việt.

Sử chép, Lê Hoàn là người Ái Châu (Thanh Hóa), nhưng có sách ghi là quê ở Trường Châu (Ninh Bình), hoặc ở Thanh Liêm (Hà Nam). Cha ông là Lê Mịch, mẹ là Đặng thị. 

Lê Hoàn từ khi sinh ra đã có điềm lạ, báo mệnh đế vương. Nhắc đến chuyện này, Đại Việt sử ký toàn thư có chép:

"... Khi mới có thai chiêm bao thấy trong bụng nở hoa sen, chỉ chốc lát đã kết hạt, bèn lấy chia cho mọi người, còn mình thì không ăn, tỉnh dậy không hiểu nguyên nhân thế nào.

Đến khi năm Thiên Phúc thứ 6 thời Tấn là năm Tân Sửu, mùa thu, tháng bảy, ngày 15, sinh ra vua. Đặng thị thấy tướng mạo khác thường, bảo với mọi người rằng: “Thằng bé này lớn lên, ta sợ không kịp hưởng lộc của nó”. Được vài năm thì mẹ chết, sau đó cha cũng qua đời, trơ trọi một thân, muôn vàn cô đơn đói rét. 

Trong thôn có viên quan sát họ Lê trông thấy lấy làm lạ, nói: “Tư cách đứa trẻ này, người thường không sánh được”. Lại thấy là cùng họ nên nhận làm con nuôi, sớm chiều chăm sóc dạy dỗ, không khác gì con đẻ. Có đêm mùa đông trời rét, vua úp cối mà ngủ. Đêm ấy ánh sáng đẹp đầy nhà, viên quan sát lén đến xem, thì thấy con rồng vàng che ấp bên trên, vì thế lại càng thêm quý trọng".

Đến năm 16 tuổi, Lê Hoàn xin gia nhập đội quân của Đinh Bộ Lĩnh. Lê Hoàn tỏ rõ là người có tài nên được Đinh Bộ Lĩnh giao cho chỉ huy 2000 binh sĩ, rồi cầm quân đi đánh cách xứ.

Đến năm 968, Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp xong loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước, lập lên nhà Đinh. Nhờ tài năng hơn người và sự dũng cảm của mình mà ông được Đinh Bộ Lĩnh tinh dùng trong triều. 

Đến năm 971, Lê Hoàn có công lao trong cuộc đánh dẹp và được phong chức Thập đạo tướng quân (tướng chỉ huy mười đạo quân), Điện tiền chỉ huy sứ (tức chức vụ tổng chỉ huy quân đội cả nước Đại Cồ Việt), trực tiếp chỉ huy đội quân cấm vệ của triều đình Hoa Lư (lúc đó ông mới 30 tuổi).

Những góc nhìn khác nhau về chuyện đăng cơ của Lê Hoàn

Sử chép, vào năm 979 diễn ra sự kiện chi hậu nội nhân Đỗ Thích làm phản giết hại vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng là Đinh Liễn. Sau đó, con thứ là Đinh Toàn lên nối ngôi. Nhưng vua mới 6 tuổi chưa thể gánh vác giang sơn.

Lúc này, Lê Hoàn làm nhiếp chính, xưng là Phó vương. Chính sự kiện này đã khiến cho các đại thần thân cận của Đinh Tiên Hoàng nổi dậy chống lại. Lê Hoàn nhanh chóng đánh dẹp. Ngô Nhật Khánh (phò mã nhà Đinh) bỏ trốn vào Nam rước vua Champa cùng hơn nghìn chiến thuyền định cướp kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão đắm chết.

Và cũng chính sự kiện này đã gây ra nhiều tranh cãi cho hậu thế, một số nhà nghiên cứu cho rằng, Lê Hoàn cùng Hoàng hậu Dương Vân Nga đã âm có âm mưu làm phản.  Bàn về sự kiện nội chiến trên, các nhà chép sử có cái nhìn khác nhau.

Sử gia Lê Văn Hưu bàn: Lê Hoàn giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm, bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được. Có người hỏi: Đại Hành với Lý Thái Tổ ai hơn? Thưa rằng: Kể về mặt trừ dẹp gian trong, đánh tan giặc ngoài, làm mạnh nước Việt ta, ra oai với người tống thì Lý Thái Tổ không bằng Lê Đại Hành có công lao gian khổ hơn. Nhưng về mặt tỏ rõ ân uy, lòng người suy tôn, hưởng nước lâu dài, để phúc cho con cháu thì Lê Đại Hành không bằng Lý Thái Tổ lo tính lâu dài hơn. Thế thì Lý Thái Tổ hơn ư? Đáp: Hơn thì không biết, chỉ thấy đức của họ Lý dày hơn họ Lê, vì thế nên nói theo họ Lý.

Sử gia Ngô Sĩ Liên bàn rằng: Tam cương là đạo thường của muôn đời, không thể một ngày rối loạn. Khi Đại Hành giữ chức nhiếp chính, Vệ Vương tuy còn nhỏ nhưng vẫn là vua, thế mà Đại Hành tự xưng là Phó Vương, rắp tâm làm điều bất lợi. Đạo làm tôi không được rắp tâm, rắp tâm thì ắt phải giết. Đó là phép của sách Xuân Thu, người người điều được nêu lên mà thi hành. Nguyễn Bặc, Đinh Điền sao có thể nhẫn tâm điềm nhiên mà nhìn? Rồi lui về dấy quân hỏi tội, mưu giữ xã tắc, thế là bầy tôi trung nghĩa đấy. Việc không xong mà chết, thế là bề tôi tử tiết đấy. Lời bàn của Văn Hưu lại đánh đồng với hàng loạn tặc, khiến cho đạo nhân luân không được sáng tỏ với đời sau, gây mầm mống tiếm đoạt, để cho những kẻ có quyền lực tranh nhau bắt chước, quét sạch cương thường, vì thế không thể không biện bác.

Và có một điều đáng ghi nhận ở Lê Đại Hành là ông không "đuổi cùng giết tận" với hậu nhân của triều đại trước. Thậm chí ông còn trao chức vị quan trọng cho họ. Hành động này cho thấy Lê Đại Hành là người biết xem trọng đại cục, cũng biết thực thi nhân nghĩa.

Quay lại chuyện triều chính, lúc bấy giờ, quân Tống phương Bắc thấy nước Việt rối ren nên đã nhiều lần viết thư sang dụ và đe doạn bắt triều đình phải quy phụ đầu hàng: “ Nếu quy phụ thì ta tha cho, bằng trái lệnh thì ta quyết đánh…”. 

Trước tình hình đó, bà Dương Vân Nga giao cho Lê Hoàn tổ chức và chỉ đạo kháng chiến. Trong cuộc họp bàn kế hoạch xuất quân, Đại tướng Phạm Cự Lạng đề nghị tôn Lê Hoàn lên làm vua, thay cho vua nhỏ Đinh Toàn. Dương Vân Nga và quân sĩ đồng tình ủng hộ. Bà hoàng còn lấy áo long cổn khoác cho Lê Hoàn, ông lập tức lên ngôi, nhà Tiền Lê được thành lập. Ông đặt niên hiệu là Thiên Phúc, quốc hiệu vẫn là Đại Cồ Việt, đóng đô tại Hoa Lư, ổn định tình hình nội bộ, rồi chia quân phòng giữ các nơi hiểm yếu. Lê Đại Hành cử Phạm Cự Lạng làm tướng quân.

Năm 981, quân Tống xâm lược nước ta. Lê Đại Hành chỉ huy đánh tống, sai người cắm cọc ngăn sông. Ở sông Bạch Đằng, thủy quân nhà Tống bị Đại Cồ Việt chặn đánh, dù rất mạnh nhưng những chiến thuyền của quân Tống vẫn không thoát khỏi địa cọc. Thủy quân thất bại. Khi quân Hầu Nhân Bảo (quân Tống) kéo đến Chi Lăng, Lê Đại Hành vờ xin hàng để đánh lừa, rồi phục binh đổ ra đánh dữ dội. Số quân địch bị têu diệt hơn phân nửa. Dưới sự chỉ huy của Lê Đại Hành, quân ta đã đập tan cuộc xâm lược nhà Tống.

Đến năm 982, Lê Đại Hành cử Ngô Tử Canh và Từ Mục đi sứ Chiêm Thành và bị vua nước này bắt giữ. Lê Đại Hành tức giận, sai đóng thuyền, sửa binh khí và chỉ huy đi đánh, chém Bê Mi Thuế tại trận. Bắt sống được nhiều quân sĩ, lấy các đồ quý đem về, thu được rất nhiều vàng bạc, san phẳng thành trì, phá hủy tông miếu, vừa một năm thì trở về kinh sư.

Vua Lê Đại Hành cũng rất quan tâm đến vùng đất phía Nam, đã tiến hành 6 hoạt động quân sự lớn trong suốt thời gian ông trị vì. Ông đích thân cầm quân đánh dẹp của các thế lực cát cứ và xâm lấn, không những bảo vệ chắc biên giới mà còn chuẩn bị cho quá trình Nam tiến của người Việt, mở rộng thêm biên giới lãnh thổ.

Trong những năm làm vua, ông cho xây dựng nhiều cung điện ở kinh đô Hoa Lư, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp( tổ chức lễ cày tịch điền hàng năm để khuyến khích nhân dân sản xuất nông nghiệp, cho quân sĩ đào đắp nhiều kênh, đê, mở mang đường sá…). Ông là người đầu tiên tổ chức đào sông. Công trình đào sông của nhà Lê( hiện nay vẫn còn ở Thanh Hóa và là một di tích lịch sử).

Về ngoại giao, ông thực hiện chính sách mềm mỏng, khôn khéo nhưng cương quyết. Có lần sứ Tống đòi Lê Đại Hành quỳ nhận sắc phong của vua Tống. Ông lấy cớ là đau chân nên không quỳ. Sứ Tống không làm gì được. Lê Đại Hành thường xuyên sai sứ sang nhà Tống để giữ vững mối quan hệ hòa hiếu giữa hai nước.

Giữa năm 1005, ông mất. Miếu hiệu vẫn là Đại Hành Hoàng đế. Ông ở ngôi 24 năm, thọ 65 tuổi. Hiện nay có rất nhiều di tích thờ Lê Đại Hành. Ninh Bình là nơi có nhiều di tích thờ Lê Đại Hành nhất, tiếp theo là Thái Bình, Hà Nội, Nam Định, Thanh Hóa và nhiều nơi khác.

Xem thêm: Vua Lê Đại Hành và màn "dằn mặt" khiến sứ thần nhà Tống sợ mất mật