Những kỳ án lịch sử gieo rắc nỗi oan nghiệt cho các bậc anh tài, đức sáng và nhiều người vô tội

Sông Đuống (còn gọi là sông Thiên Đức) là một con sông dài khoảng 70km, chảy qua địa phận tỉnh Bắc Ninh, nối sông Hồng và sông Thái Bình. Hàng trăm năm nay, sông Đuống vẫn hiền hòa chảy, nghiêng nghiêng ôm trọn trong mình biết bao huyền thoại, góp phần bồi đắp nên một nền văn hóa đặc trưng của mảnh đất Kinh Bắc giàu truyền thống... Con sông thứ hai là sông Ngụ - con sông nhỏ phân chia ranh giới giữa huyện Gia Bình và huyện Lương Tài.

Giữa một vùng sông nước mênh mông, sự khoáng đạt của đất trời, cứ đi vài cây số, những người đam mê kiến trúc cổ, yêu thích lịch sử hẳn sẽ phải dừng chân khi bắt gặp những mái đình cổ kính, những ngôi chùa thâm nghiêm có niên đại hàng nghìn năm và những đền thờ các bậc danh nhân, anh hùng, hào kiệt của dân tộc ẩn chứa trong đó bao nỗi thăng trầm và cả những nỗi oan khuất trong những kỳ án trải hàng nghìn năm vẫn huyễn hoặc, mờ ảo dưới lớp bụi thời gian...

Kỳ án "nỏ thần"

Tương truyền, Cao Lỗ (người làng Lớ, xã Cao Đức) là thợ chế ra nỏ liên châu, các mũi tên đều bịt đồng sắc nhọn, bắn một lần được nhiều mũi tên, còn được gọi là nỏ thần.

Khi Triệu Đà cho quân xâm lược Âu Lạc, quân Triệu đã bị các tay nỏ liên thần bắn tên ra như mưa, thây chết đầy nội và phải lui binh. Đương thời, nỏ thần trở thành thứ vũ khí thần dũng, vô địch của nước Âu Lạc. 

Trước tình hình đó, Triệu Đà bèn lập xảo kế thông gia, cho con trai là Trọng Thủy lấy con gái An Dương Vương là Mỵ Châu công chúa. Cao Lỗ khi ấy biết chuyện này đã phản đối, khuyên vua không nên nhận lời. Nhưng An Dương Vương không nghe ông mà nghe lời gièm pha của Lạc hầu. Cao Lỗ dần dần bị vua xa lánh, ông bỏ đi tìm nơi ở ẩn.

Trọng Thủy lấy Mỵ Châu và xin ở rể. Trong những năm tháng này, hắn biết được bí mật phòng thủ của An Dương Vương, về báo lại cho Triệu Đà. Triệu Đàn liền mang quân sang đánh Âu Lạc. 

An Dương vương thua chạy. Quân Triệu Đà đuổi theo. Cao Lỗ biến tin, ra đón đường chặn đánh quân Triệu cho vua chạy thoát. Nhưng Mỵ Châu vì tin lời Trọng Thủy, rải lông ngỗng theo sau dẫn đến cả vua và công chúa đều chết.

Kỳ án "Hồ Dâm Đàm"

Thái sư Lê Văn Thịnh nổi tiếng là người thông minh, hiếu học. Năm 1705, nhà Lý mở khoa thi Minh kinh Bác học (là khoa thi đầu tiên của Văn Miếu - Quốc Tử Giám ở Thăng Long). Năm đó, ông đỗ đầu khoa thi, được tôn là Trạng nguyên Khai khoa và được bổ nhiệm làm Thị Lang Bộ binh, phụ trách dạy học cho vua Lý Nhân Tông.

Năm 1804, vua Lý Nhân Tông cử ông đến trại Vĩnh Bình, biên giới Việt - Trung (thuộc Cao Bằng ngày nay) để giải quyết vấn đề biên giới giữa hai nước. Với tài ngoại giao của mình, ông khiến nhà Tống phải trả lại toàn bộ lãnh thổ đã chiếm đóng. Lê Văn Thịnh được triều đình thăng chức Thái sư.

Sử sách đều chép ông là người có tài, liêm, chính, có tư tưởng mới nên bị bọn nịnh thần ganh ghét, tìm cách hãm hại. Năm 1906, ông bị vu oan tội "hóa hổ giết vua" tại hồ Dâm Đàm (hồ Tây ngày nay). 

Trong buổi luận tội, các quan nịnh thần ghen ghét hùa nhau vào bảo tội giết vua phải xử chết, tru di cửu tộc. Vua luôn kính trọng ông là người thầy uyên bác, trọng đức, trọng tài nên đã không xử tội chết mà bắt đi đày ở Thao Giang thuộc vùng Phú Thọ ngày nay.

Đến khi già yếu, hơi tàn, sức kiệt, ông tìm về quê hương nhưng đến xã Đình Tổ (thuộc Thuận Thành, Bắc Ninh), ông trút hơi thở cuối cùng. Nhân dân Đình Tổ trọng tài đức của ông, đã chôn cất ông cẩn thận. Quê hương nội, ngoại của ông và làng Đình Tổ, nhiều làng khác đã tôn ông làm Thành Hoàng làng.

Tại đền thờ Lê Văn Thịnh (xã Đông Cứu) vẫn lưu giữ một tượng rồng bằng đá nằm trong tư thế cuoocnj tròn đầu ngóc cao, miệng ngoạm vào thân, toàn thân có vẩy, đầu không có bờm râu, dáng nằm quằn quại, hai chân đang dùng những chiếc móng sắc nhọn như muốn xé toạc thân mình.

Đặc biệt đôi tai, một bên thông, một bên bịt kín. Tượng này nặng khoảng hơn 1 tấn, cao khoảng 0,9m, dài rộng mỗi chiều 1m. Từ bức tượng toát lên nỗi oan khuất ngút trời, sự đau đớn, vò xé, căm hận. Bức tượng đã lột tả tâm trạng oan khuất, bi oán, phản ánh được thông điệp của quá khứ gửi lại cho hậu thế về nỗi oan khiên của Thái sư Lê Văn Thịnh. Bức tượng này đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia theo Quyết định số: 2599/QĐ-Ttg ngày 30/12/2013 của Thủ tướng Chính phủ.

Nhiều nhà khoa học nhận định, vụ án "Lê Văn Thịnh hóa hổ" chỉ là một màn kịch, được những đối thủ của ông dựng nên thành một kỳ án oan khiên nhất trong lịch sử Đại Việt. Tuy nhiên, ai đứng đằng sau màn kịch này vẫn là câu hỏi lớn đối với các nhà nghiên cứu, các nhà sử học.

Kỳ án "Lệ Chi Viên"

Đại Việt sử ký toàn thư chép, vào ngày 27 tháng 7 (âm lịch) năm Nhâm Tuất (1442), vua Lê Thái Tông đi tuần ở miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh, Hải Dương. Nguyễn Trãi đón vua ở chùa Côn Sơn, nơi ở của ông. 

Vào ngày  4 tháng 8 (âm lịch), vua về đến Lệ Chi Viên thuộc huyện Gia Định (nay thuộc thôn Đại Lai, xã Đại Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh). Cùng đi với vua còn có bà Nguyễn Thị Lộ - một người thiếp của Nguyễn Trãi khi ấy đã vào tuổi 40, được vua Lê Thái Tông yêu quý vì xinh đẹp, lại có tài văn chương, luôn được vào hầu bên cạnh vua. Khi về đến Lệ Chi Viên, vua thức suốt đêm với bà Nguyễn Thị Lộ rồi mất.

Sau đó triều đình quy cho Nguyễn Thị Lộ đầu độc vua Lê Thái Tông. Ngay sau khi Thái tử Bang Cơ mới 2 tuổi nối ngôi (tức là Lê Nhân Tông), triều đình bắt Nguyễn Trãi tru di tam tộc (họ cha, họ mẹ, họ vợ), hơn 400 người thuộc 3 họ Nguyễn Trãi bị hành quyết vào ngày 16 tháng 8 (âm lịch) năm này.

22 năm sau, vua Lê Thánh Tông xuống chiếu giải oan cho Nguyễn Trãi. Riêng bà Nguyễn Thị Lộ, ông chỉ phê một câu: "Bà Lễ nghi học sĩ không can dự vào tội giết vua”.

Sử chép, Nguyễn Trãi là người tài giỏi, chính trực, mọi việc ông làm đều vì dân vì nước. Thế nhưng trong triều, ông không hợp lòng nhiều người. 

Các nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng, nguyên nhân đích thực của kỳ án Lệ Chi Viên là do Nguyễn Trãi biết Hoàng hậu Nguyễn Thị Anh mang thai trước khi vào cung. Nếu Nguyễn Trãi tâu với vua thì Nguyễn Thị Anh sẽ bị tội chết nên Nguyễn Thị Anh lập xảo kế giết vua rồi vu oan cho vợ chồng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ.

Vụ án Lệ Chi Viên được xem là vụ án oan kinh hoàng nhất trong sử Việt, vô cùng thảm khốc đối với công thần Nguyễn Trãi - người hiền tài bậc nhất trong lịch sử dân tộc.

Đôi lời bàn: Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi nói về “Vụ án Lệ Chi Viên”: “Tội ác này lá rừng Việt không đủ để ghi. Vết nhơ đó nước biển Đông không đủ để rửa”. Bản Di bút của cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh do một doanh nhân hiến tặng được treo trang trọng trên bức thuận, trong đền Lệ Chi Viên như lời tâm sự, chân tình đối với du khách: “Đất nước Việt Nam ta từ nhiều thế kỷ trước đến nay đã có không biết bao nhiêu anh hùng cứu nước và xây dựng đất nước. Nguyễn Trãi là một trong những bậc anh hùng đó. Tiếc thay một vị anh hùng đáng tôn kính đó lại bị kết liễu cuộc đời một cách rất thương tâm. Bài học của Nguyễn Trãi mong rằng các thế hệ ngày nay và mãi mãi sẽ là tấm gương sáng soi chung: mọi người phải noi gương oanh liệt của Nguyễn Trãi và những người có chức có quyền không được đối xử với biết bao người có công với đất nước như những bọn tham quan ô lại trước kia đã đối xử với Nguyễn Trãi một cách bất công”.

Ngẫm về những kỳ án trong lịch sử dân tộc, nhiều thế kỷ qua và mãi mãi về sau vẫn tiếp tục lay động tận đáy tâm can và làm rỏ máu trái tim người lương thiện như một lời nhắc nhở về đạo ứng xử đối với trung thần nghĩa sĩ của dân tộc!

Thời gian trôi đi, cuộc sống vẫn xoay vần, các giá trị tinh thần dân tộc, lòng trung trinh với đất nước và tâm hồn Việt vẫn ngời sáng và được tôn vinh theo đúng quy luật của sự sống. Các kỳ án đã gieo rắc nỗi oan nghiệt cho bao bậc anh tài, đức sáng và nhiều người vô tội nhưng tên tuổi Trạng nguyên Khai khoa Lê Văn Thịnh; Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi và vợ là Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ, Huyền quang Phật tổ Lý Đạo Tái và Cao Lỗ Vương... vẫn sáng láng, lung linh như những bức tượng đài trong lòng người dân Việt.

(Theo Hồng Minh/Sức khỏe & Đời sống)

Xem thêm: Thái sư Lê Văn Thịnh 'hóa hổ' giết vua - vụ án hoang đường nhất sử Việt