Danh tướng Lê Tần - khắc tinh của quân Mông Cổ

Lê Tần (? - ?) tức Lê Phụ Trần, người Ái Châu. Ông là danh tướng của triều đại nhà Trần, phục vụ trải các triều: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông. Sử sách không ghi chép gì về ngày, tháng, năm sinh mất của ông. Trong Đại Việt Sử ký toàn thư, những ghi chép đầu tiên về ông bắt đầu từ năm 1250 và kết thúc vào năm 1278, khi vợ ông là Chiêu Thánh công chúa mất.

Nói về thân thế của ông, Trần Ba Chí căn cứ vào  Cổ Mai bi ký và Lê triều miêu duệ cho rằng Lê Tần là con Lê Khâm - dòng dõi của hoàng đế Lê Đại Hành. Lê Khâm là một công thần đầu thời Trần, có công giúp Trần Thái Tổ và Thái sư Trần Thủ Độ đánh sứ quân Nguyễn Nộn, được phong tước Thượng vị hầu.

Dũng tướng Việt đầu tiên đại chiến với quân Mông Cổ

Chuyện xảy ra vào những năm đầu tiên quân dân nhà Trần dốc sức ngăn cản vó ngựa của quân Mông Cổ trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông lần thứ nhất 1257. Trước đó, đại binh Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Thai sau khi chiếm được Đại Lý, thanh thế đang lên, sai sứ giả đến nước Đại Việt dụ hàng. Nhà Trần, một mặt nhốt sứ giả vào ngục, mặt khác tăng cường lực lượng, khí giới… phòng bị. Trước đó, Trần Quốc Tuấn đã được lệnh chỉ huy quân phòng thủ biên giới.

Ngột Lương Hợp sau khi biết chiêu dụ nhà Trần không thành nên chia quan thành 2 cánh, một cánh do đích thân chỉ huy, một cách do Triệt Triệt Đô nắm giữ tiến xuống sông Thao. Thế giặc mạnh với khí thế của kẻ bách chiến bách thắng.

Tháng 12/1257, vua Trần Thái Tông tự mình dẫn quân nghênh chiến. Vua cho bày trận gồm tượng binh, kỵ binh, bộ binh ở ven sông Hồng chờ giặc. Quân giặc dũng mãnh đánh nhanh, bắn vào mắt voi khiến tượng binh bỏ chạy...

Lúc này nhà Trần có phần nao núng. Sách chép rằng, khi quân tướng rút lui trong hoảng trợ, tướng Lê Tần vẫn hết sức bình tĩnh, chứng tỏ ông là người có khả năng chiến đấu, tin cuộc chiến sẽ không kết thúc sớm như quân giặc mong đợi.

Khi vua Trần lui quân đóng ở sông Lô, quân Nguyên bắn loạn xạ vào thuyền của vua, Lê Phụ Trần bóc ván thuyền che cho vua.

Trước đó trong tình thế nguy cấp, có người khuyên vua Trần dừng lại, chỉ huy quân tiếp tục chiến đấu, chặn bước tiến của địch. Nhưng Lê Tần đã nói với vua rằng: "Nay thì bệ hạ chỉ đánh một ván dốc túi thôi! Hãy nên tạm lánh chúng, sao lại có thể dễ dàng tin lời người ta thế!".

Lời khuyên này chứng tỏ ông không chỉ là một vị tướng có võ công trác tuyệt mà còn là người giỏi binh pháp, biết địch biết ta, trăm trận trăm thắng. Trong tình thế giặc đang rất hung hãn, có quân lính tinh nhuệ, nhà Trần nếu dừng lại chiến đấu chắc chắn bị tiêu diệt, kiểu "đánh một ván dốc túi". Nhờ lời khuyên của Lê Tần, quân đội nhà Trần có cuộc rút binh chiến lược, vừa bảo toàn lực lượng, vừa chờ thời cơ phản công.

Sau đó, nhà Trần rút quân chiến lược lần nữa, bỏ thành Thăng Long với phương châm "vườn không nhà trống". Để sau đó, quân Trần phản công như vũ bão. Ngày 28/1/1258, từ nơi trú quân ở đoạn sông Hồng thuộc Hà Nam, Trần Thái Tông dẫn quân ngược sông, bất ngờ đánh thẳng vào quân Mông Cổ, khiến giặc không kịp trở tay và tháo chạy.

Ở cuộc rút lui chiến lược lần thứ 2 này, không biết vua tự quyết định hay nghe lời khuyên của ai. Song Đại Việt sử ký toàn thư có chép: “Khi vua Thái Tông triệt binh về sông Thiên Mạc, Lê Tần đã thảo luận với ông những chuyện cơ mật, không mấy người biết tới". Đây là chi tiết chứng tỏ, khi mưu bàn việc quân, trong đó có việc rút khỏi thành Thăng Long, Lê Phụ Trần chắc chắn có dự.

Trong lịch sử, việc lui binh chiến lược không phải là hiếm. Lạ ở chỗ, trong những ngày đầu kháng chiến, vua Trần Thái Tông lại tin dùng người ở ngoài hoàng tộc nhất. Việc tin dùng này không chỉ vì tướng thân cận của vua giỏi võ nghệ mà còn giỏi mưu lược và hơn thế nữa là người đáng tin cậy, người tâm phúc cho nên mới: “Bàn chuyện cơ mật không mấy người biết tới”.

Vua tin cây Lê Phụ Trần (tên thật là Lê Tần, được vua đổi tên là Lê Phụ Trần), coi vị này như, thậm chí hơn cả, anh em ruột thịt là mệnh đề thứ nhất để giải những nút thắt tưởng chừng vô cùng éo le sau này.

Vua gả "vợ cũ" cho công thần

Sau kháng chiến chống quân Mông Nguyên lần 1, vua Trần định công để thưởng: Trần Thái Tông ban cho Lê Phụ Trần làm Ngự sử đại phu, tước Bảo Văn hầu; lại đem Chiêu Thánh công chúa gả cho. Với việc ban thưởng này cho Lê Phụ Trần, vua nói: “Trẫm không có khanh, thì đâu có ngày nay. Khanh hãy cố gắng để cùng được trọn vẹn về sau".

Việc được vua ban công chúa cho làm vợ là một ân sủng rất lớn với người bề tôi. Song uẩn khúc ở đây là Chiêu Thánh công chúa chính là Lý Chiêu Hoàng - vợ của Trần Thái Tông (Trần Cảnh).

Đây là sự việc mang lại nhiều lời chê bai, đàm tếu, nhất là trong mắt các nhà sử học thời phong kiến. Bởi đây là chuyện trái với lẽ thường. Thêm nữa, trong mắt các nhà nhỏ, vua Trần Thái Tông là bạn của Lý Chiêu Hoàng từ lúc còn nhỏ, sau đó là vợ - chồng. Điều này có nghĩa là họ nên nghĩa vợ chồng từ ban sơ, tình thắm, nghĩa đầy. Tuy nhiên, sau đó Trần Thái Tông bỏ Lý Chiêu Hoàng lấy vợ của Trần Liễu vì hai người không có con chung.

Lý Chiêu Hoàng từng làm hoàng đế, làm hoàng hậu, rồi bị giáng làm công chúa. Đến đây có thể giải thích: Vua Trần Thái Tông phải nghe lời Thái sư Trần Thủ Độ, người nắm thực quyền, phải lấy vợ của anh trai đang có mang 3 tháng vì để có người nối ngôi báu.

Nhưng lạ ở chỗ, Trần Thái Tông lại ban vợ cũ cho Lê Tần. Tuy nhiên, xét kỹ ở vị vua có Phật tâm như Lê Thái Tông, đây là hành động hợp tình, hợp lý của ông. Ông từng áy náy việc lấy vợ của người khác mà bỏ cả ngai vàng để đi ở ẩn. Một vị vua như thế không thể không nhớ người bạn sắt cầm của mình.

Và như đã nói, Lê Tần là người ngoài tộc nhưng được ông tin cậy nhất, trong quan hệ đã khác xa lẽ vua - tôi thường tình. Người sau này được ông mời dạy cho con mình là thái tử Trần Khâm, tức vua Trần Nhân Tông. Lê Tần là người ông có thể gửi gắm trọng trách: Giúp cho Lý Chiêu Hoàng có cuộc sống hạnh phúc ở cuộc đời còn lại.

Đúng như những gì vua mong mỏi: Lý Chiêu Hoàng có được người chồng dũng mãnh, văn võ song toàn, được vua tin cậy, giữ Tam ty viện (Đô vệ phủ), người mà Ngô Sĩ Liên nhận xét: "Lê Phụ Trần dũng lược đứng đầu ba quân, một mình một ngựa xông pha trong lúc gian nguy, mà tài văn học của ông đủ để dạy bảo thái tử". Hai người sau đó có hai người con, một trai, một gái, gia đình hạnh phúc viên mãn.

Nếu để ý thêm thì có thể thấy, nhà Lý thời vừa mất vương quyền chưa hoàn toàn mất lòng dân. Vậy nên, Lý Chiêu Hoàng lấy Lê Tần thì hoàng tộc nhà Trần cũng yên tâm, không sợ binh biến.

Vậy nên, để ban thưởng công thần, để mưu cầu hạnh phúc cho người cũ, Trần Thái Tông đã làm một việc khó hiểu trong mắt các sử gia thời xưa. Ông đã chịu phần cay đắng về mình, để dành phần ngon ngọt cho những người ông yêu quý.

(Theo Wiki, Kinh tế đô thị)

Xem thêm: Chuyện về danh tướng đánh tan quân Chiêm, phá thế phong thủy kinh thành Tây Đô