Nhà văn Kim Lân: Nỗi buồn của "đứa con người vợ lẽ" và chuyện về món quà cuối cùng tặng Nguyễn Tuân

Nhà văn Kim Lân (tên thật là Nguyễn Văn Tài, 1920 - 2007), quê ở làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn (nay là phường Đông Ngàn, TP Từ Sơn, Bắc Ninh). Mặc dù chỉ học hết bậc tiểu học nhưng văn chương chữ ngữ trong đầu ông rất rộng lớn. 

Kim Lân bắt đầu viết truyện ngắn từ năm 1941. Tác phẩm của ông được đăng trên các báo Tiểu thuyết thứ bảy và Trung Bắc chủ nhật. Một số truyện (Vợ nhặt, Đứa con người vợ lẽ, Đứa con người cô đầu, Cô Vịa,...) mang tính chất tự truyện nhưng đã thể hiện được không khí tiêu điều, ảm đạm của nông thôn Việt Nam và cuộc sống lam lũ, vất vả của người nông dân thời kỳ đó.

Kim Lân không chỉ nổi tiếng với các tác phẩm về làng quê, ông còn khiến người đời chú ý bởi sự tài hoa và những thú chơi khá "ngông".

"Đứa con của vợ lẽ"...

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền (SN 1946), con gái đầu trong 7 người con của nhà văn Kim Lân cho biết: “Sinh thời thầy tôi thường mang nhiều mặc cảm”.

Sau khi vợ cả mất, cha của nhà văn Kim Lân lấy thêm vợ 2 nhưng người vợ này không sinh được con nên cụ lấy thêm vợ 3. Người vợ 3 sinh được 2 con trong đó có Kim Lân. Không chỉ mặc cảm là con vợ lẽ, ông còn mang nỗi niềm con của người dân ngụ cư (mẹ ông là người Hải Phòng).

Theo Vietnamnet, ông có bạn thân và sau này là anh vợ - nhà quay phim NSND Nguyễn Đăng Bảy. Cả hai đều yêu thích vở cải lương Đường về San Hậu. Vì vậy, ông có lấy bút danh là Đổng Kim Lân và Nguyễn Đăng Bảy lấy tên là Khương Linh Tá (hai nhân vật trong vở cải lương).

Trong một lần trả lời phỏng vấn về lý do dẫn đến nghề cầm bút, nhà văn chia sẻ: "Tôi ở trong gia đình bị khinh rẻ, ngoài xã hội cũng bị coi thường vì tôi là con vợ 3 - một người ngụ cư. Chính vì muốn đòi cho mình sự công bằng với bạn bè, với làng xóm tôi chọn cách viết. Đây là cách để chứng tỏ mình không thua gì anh em, không thua gì ai. Các anh con nhà giàu, làm việc này việc kia, được học hành đến nơi đến chốn, còn tôi thì tôi viết".

Chàng trai đất Kinh Bắc hào hoa

Thời còn bé, nhà văn Kim Lân nổi tiếng ở làng là người tài hoa. Ông thành lập nhóm bạn là các thanh niên trong làng để tạc tượng, diễn kịch, vẽ tranh... 

Như đã chia sẻ bên trên, ông bắt đầu viết truyện ngắn từ năm 1941. Tác phẩm nổi tiếng của ông là: Làng, Vợ nhặt, Đứa con của người vợ lẽ, Đứa con người cô đầu, Cô Vịa... phản ánh không khí tiêu điều, ảm đạm của nông thôn Việt Nam trước Cách mạng.

Ông cũng được dư luận chú ý nhiều khi đi vào những đề tài tái hiện sinh hoạt văn hóa phong phú ở thôn quê như đánh vật, thả chim, chọi gà... với các tác phẩm: Đôi chim thành, Con mã mái, Chó săn...

“Ông nội tôi là người nổi tiếng ở làng về các thú chơi của vùng đồng bằng Bắc Bộ như chơi hoa, chơi chim cảnh… Điều này ảnh hưởng rất lớn đến thầy tôi. Thầy cũng mê trồng cây, nuôi chim, cá... và sau này một phần không nhỏ các tác phẩm của thầy tôi cũng đi sâu về các thú chơi này”, bà Nguyễn Thị Hiền kể.

Bên cạnh sáng tác văn học, nhà văn Kim Lân còn tham gia đóng phim và kịch. Các tác phẩm mà ông từng góp mặt như: Làng Vũ Đại ngày ấy, Chị Dậu, Vợ chồng A Phủ, Hà Nội 12 ngày đêm...

Người văn sĩ thích chơi hoa

Con gái nhà văn Kim Lân tâm sự, ông đặc biệt thích chơi hoa. Lúc bà còn nhỏ, cả gia đình 9 người sống trong căn nhà nhỏ ở xóm Hạ Hồi (Hoàn Kiếm, Hà Nội) nhưng góc nhà nào cũng được Kim Lân trang trí rất đẹp bằng các chậu bông.

Hằng ngày, nhà văn lấy nước từ chiếc điếu cày của mình, pha thêm với nước lã rồi tỉ mỉ lau từng chiếc lá cho bóng, đẹp. Để hoa lan nở đẹp như ý, ông còn chăm bẵm hằng ngày bằng bã chè. Khi những cánh hoa nở rực rỡ trên lan can hoặc cửa sổ, ông có thể dành cả buổi ngồi ngắm...

“Hồi bé tôi được coi là người đưa thư lãng mạn của thầy tôi. Mỗi lần cây nở được bông hoa đẹp thầy tôi lại hái một cành bảo tôi mang sang tặng "người bạn vàng" của mình là nhà văn Nguyễn Tuân”, bà Hiền tâm sự.

Nữ họa sĩ kể tiếp: “Lần đó, thầy tôi trồng một cây đào. Một ngày cây nở hoa đỏ rực cả góc vườn. Trong đó có một cành có dáng vẻ khá đặc biệt. Phần cuối cành đào bừng nở hoa như hình dáng đuôi cáo.

Thầy tôi cắt cành đẹp đó bảo tôi mang tặng bác Nguyễn Tuân. Lúc nhận cành hoa từ tay tôi, nhà văn Nguyễn Tuân lặng người rồi nói: “Con biết sao thầy con chăm hoa rất đẹp không?”. Thấy tôi chần chừ, bác Tuân nói tiếp: “Là vì thầy con yêu hoa nên nó mới nở đẹp thế này”.

Bên cạnh thú chơi cây, nhà văn Kim Lân còn thích sưu tầm đồ cổ. Kim Lân và Nguyễn Tuân thường trao đổi, bàn luận về các món đồ này.

Có lần, Kim Lân sưu tầm được một đồ vật quý giá, được xem là vật "đinh" trong bộ sưu tập của mình. Nhà văn Nguyễn Tuân sang chơi nhìn thấy thì không khỏi xuýt xoa. Lần thứ 2 sang chơi, Nguyễn Tuân tiếp tục ngắm và xuýt xoa về món đồ đó. Lần thứ 3 sang, Nguyễn Tuân lại ngắm… Đến lần thứ 4, Nguyễn Tuân đánh bạo nói: “Ông tặng lại tôi món này đi”.

Như đã đoán trước ý bạn, Kim Lân đành miễn cưỡng đồng ý. “Tuy nhiên lúc Nguyễn Tuân về, thầy tôi nằm vật ra ghế. Thầy than: “Ôi giời ơi, thế là mất vật "đinh" nhất của tôi rồi”, bà Hiền nhớ lại.

Lần khác, nhà văn Kim Lân được bạn tặng cho một con chim sẻ lửa rất đẹp. Cụ nâng niu chiếc lồng có con chim quý này. Một hôm các con đi làm về thấy nhà văn mặt tái xanh. Theo đó trong lúc cho chim ăn, nhà văn Kim Lân sơ ý đã làm con chim bay mất.

Nuối tiếc con chim, nhà văn không ăn, không ngủ. Ông liên tục mang cái lồng không ra ngoài trời, bỏ thức ăn vào trong để nhử con chim quay lại. Kể chuyện này, con gái nhà văn không khỏi bật cười.

Tri kỷ và giỏ hoa lan cuối cùng tặng bạn

Nhà văn Kim Lân được đánh giá là người sống rất nghĩa khí với bạn bè. Con gái ông kể: "Khoảng sau 1980, một lần thầy tôi từ Hà Nội vào TP.HCM gặp tôi mà không hề báo trước. Thầy nói : "Con cho thầy ít tiền và ra chợ mua cho thầy ít quần áo".

Sau đó thầy tất tả quay ra Hà Nội dù tôi cố nài nỉ thầy ở lại chơi. Cuối cùng thầy mới kể: "Thầy cần tiền và quần áo không phải cho thầy mà để giúp một người bạn đang gặp khó khăn”.

Cũng theo bà Hiền, có khoảng thời gian gia đình bà sống ở phố Lý Thường Kiệt, thấy nhà rộng không ở hết, Kim Lân liền mời gia đình nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đến ở cùng.

Những ngày cuối đời của Nguyễn Tuân, Kim Lân biết cụ là người thích hoa, nhất là phong lan. Đang giữa mùa hè 1987, nhà văn đạp xe đi tìm khắp Hà Nội nhưng không tìm được phong lan.

Xin được nhà một người quen giò phong lan đang nở, Kim Lân mừng rỡ vội đem vào bệnh viện tặng Nguyễn Tuân. Nguyễn Tuân đang ngủ, Kim Lân không dám gọi, chỉ nhẹ nhàng đặt hoa trên đầu giường.

Cụ nói: "Khi nào tỉnh dậy Nguyễn Tuân sẽ biết ai tặng". Món quà này khiến nhà Nguyễn Tuân rất ngạc nhiên và vui thích.

Mấy ngày sau, nhà văn Nguyễn Tuân đã từ giã cõi trần mang theo sự cảm động về món quà cuối cùng của một người bạn tri kỷ.

(Theo Wikipedia, Vietnamnet)

Xem thêm: Nguyễn Tuân - sống chất, chết cũng phải chất: Muốn dùng tiền viếng mua bia đãi bạn bè, lên danh sách kẻ không được đến đám tang