Cúng mụ là gì? Hướng dẫn cách cúng mụ cho trẻ chính xác nhất

Cúng mụ là gì?

Cúng Mụ là một phong tục cúng lâu đời, thịnh hành trong một số nước châu Á trong đó bao gồm cả Việt Nam. Cúng mụ là lễ cúng ạ ơn và cầu phúc tới các bà Mụ, những Tiên Nương theo quan niệm dân gian tương truyền phụ trách việc sinh nở và nặn ra những đứa trẻ. Thông thường, cúng mụ được tổ chức khi đứa trẻ mới sinh được 10 ngày (ngày đầy cữ), 1 tháng (ngày đầy tháng), 100 ngày (ngày đầy tuổi tôi) và 1 năm (ngày thôi nôi).

Theo quan niệm người xưa, đứa trẻ được sinh ra là nhờ ơn của các vị Đại Tiên (Bà chúa Đầu thai) và Tiên Mụ mà trực tiếp là 12 bộ Tiên Nương (12 bà Mụ) nặn ra ban cho.  Cũng vì thế, khi đứa trẻ được đầy cữ, đầy tháng hay đầy năm thì gia đình phải bày tiệc cúng mụ để tạ ơn và cầu xin mọi điều may mắn, tốt lành.

Tương truyền, tục thờ cúng 12 bà Mụ bắt nguồn từ Trung Quốc, từng được diễn giải trong tác phẩm Phong thần diễn nghĩa. Tại Việt Nam, trong sách Bắc Bộ lục có ghi: "Tục Lĩnh Nam nhà giàu đẻ con được ba ngày, hoặc đầy tháng, thì tắm cho con, làm một bữa tiệc gọi là "đoàn du phạn" (nghĩa là bữa cơm tròn trặn trơn tru)".

Nhà bác học Lê Quý Đôn từng ghi trong cuốn Vân đài loại ngữ rằng: "Tục nước ta, đẻ con được ba ngày, làm mâm cơm cúng Mụ. Đến hôm đầy tháng, hôm một trăm ngày, hôm đầy tuổi tôi, đều có làm cỗ cúng gia tiên, bầy tiệc ăn mừng. Bà con, người quen thuộc, dùng thơ, câu đối, đồ chơi, đồ quần áo trẻ để mừng nhau. Mà nhất là tiệc một trăm ngày là tiệc đầy tuổi tôi to hơn cả".

Cách tính ngày cúng thôi nôi

Ở Việt Nam, mỗi đứa trẻ khi sinh ra đều được ghi nhớ theo cả lịch âm và dương. Lịch cúng mụ cho trẻ em đương nhiên sẽ căn cứ theo cách tính truyền thống, dựa vào lịch âm. Ông bà xưa nói: "Gái lùi hai, trai lùi một". Có nghĩa nếu là bé gái, ngày cúng thôi nôi sẽ sớm hơn 2 ngày so với ngày sinh tính bằng lịch âm, còn là bé trai thì là 1 ngày. 

Chẳng hạn, nếu bé trai sinh ngày 25 tháng 3 âm lịch thì ngày đầy tháng của bé sẽ tổ chức vào ngày 24 tháng 3 âm lịch. Lễ này được thực hiện vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối. Hiện tại cũng có một số cha mẹ tính theo lịch dương, lễ cúng đầy tháng là trùng với ngày sinh vào đúng tháng sau.

Danh sách tên 12 bà Mụ

Tên gọi các bà Mụ có nhiều cách gọi, thay đổi tùy theo phong tục, vùng miền. Mỗi bà Mụ sẽ có một công việc nhất định, trông coi và bảo hộ cho bào thai đến khi ra đời. 12 bà Mụ bao gồm:

1. Mụ bà Trần Tứ Nương, người coi sóc việc sinh nở.

2. Mụ bà Vạn Tứ Nương, người coi việc thai nghén.

3. Mụ bà Lâm Cửu Nương, người coi việc thụ thai.

4. Mụ bà Lưu Thất Nương, người nặn hình hài nam, nữ cho đứa bé.

5. Mụ bà Lâm Nhất Nương, người coi việc chăm sóc bào thai.

6. Mụ bà Lý Đại Nương, người coi việc chuyển dạ.

7. Mụ bà Hứa Đại Nương, người coi việc khai hoa nở nhụy.

8. Mụ bà Cao Tứ Nương, người coi việc ở cữ.

9. Mụ bà Tăng Ngũ Nương, người coi việc chăm sóc trẻ sơ sinh.

10. Mụ bà Mã Ngũ Nương, người coi việc ẵm bồng con trẻ.

11. Mụ bà Trúc Ngũ Nương, người coi việc giữ trẻ.

12. Mụ bà Nguyễn Tam Nương, người coi việc chứng kiến và giám sát việc sinh đẻ.

Ngoài ra, ở miền Bắc còn có bà Mụ khác gọi là Chúa Mụ. Vị này cai quản, trông nom công việc của 12 bà mụ kia, như vậy khi làm lễ cúng Mụ, người ta sẽ phải sắm sửa 13 lễ.

Chuẩn bị lễ vật cúng bà Mụ

Mâm cỗ cúng cần những gì?

Tùy từng vùng miền, rồi điều kiện từng nhà mà mâm cỗ cúng bà Mụ có nhiều thay đổi. Nhưng dù sao cũng phải có đủ những món như sau:

Với bé trai

Gia chủ cần chuẩn bị như sau:

- 12 chén chè nhỏ, 3 tô chè lớn.

- 13 đĩa xôi nhỏ và 3 đĩa xôi lớn (xôi gấc hoặc xôi vò tùy vùng miền).

- 1 con gà luộc.

- Bộ tam sên (thịt heo luộc, trứng luộc, tôm hoặc cua luộc).

- Cháo, bánh hỏi.

- 13 miếng trầu cánh phượng, 13 đôi hài, 13 bộ váy áo đẹp và 13 nén vàng (trong đó đĩa xôi, miếng trầu, đôi hài, váy áo và nén vàng đều phải giống nhau).

- Đồ vàng mã: các đôi hài màu xanh, nén vàng màu xanh, váy áo màu xanh.

- Trầu cau: trầu têm cánh phượng, 12 miếng trầu với cau bổ tư và 1 miếng to hơn với cau nguyên quả.

- Đồ chơi trẻ em bằng nhựa hoặc sành sứ.

- Cua, con ốc, tôm để sống hoặc có thể hấp chín (12 con kích thước bằng nhau và 1 con lớn hơn).

- Phẩm oản: Chia 12 phần đều nhau và một phần lớn hơn (hoặc nhiều hơn).

- Bánh kẹo: Chia thành 12 phần và một phần to hơn (hoặc nhiều hơn).

- Hương hoa: Hương, lọ hoa nhiều màu, tiền vàng, nước trắng.

Với bé gái

Gia chủ cần chuẩn bị như sau:

- 12 chén xôi nhỏ và 1 đĩa xôi lớn (xôi gấc hoặc xôi vò tùy vùng miền).

- 12 chén cháo nhỏ và 1 tô cháo lớn.

- Thịt heo (thịt heo quay hoặc thịt chân giò đều được).

- 12 đĩa bánh hỏi (hoặc 12 cái trứng vịt).

- 1 con gà luộc ngậm hoa hồng.

- Đồ vàng mã: các đôi hài màu xanh, nén vàng màu xanh, váy áo màu xanh.

- Trầu cau: trầu têm cánh phượng, 12 miếng trầu với cau bổ tư và 1 miếng to hơn với cau nguyên quả.

- Đồ chơi trẻ em bằng nhựa hoặc sành sứ.

- Cua, con ốc, tôm để sống hoặc có thể hấp chín (12 con kích thước bằng nhau và 1 con lớn hơn).

- Phẩm oản: Chia 12 phần đều nhau và một phần lớn hơn (hoặc nhiều hơn).

- Bánh kẹo: Chia thành 12 phần và một phần to hơn (hoặc nhiều hơn).

- Hương hoa: Hương, lọ hoa nhiều màu, tiền vàng, nước trắng.

Ngoài ra, gia chủ có thể chuẩn bị mâm cúng ngọt đầy tháng, bao gồm:

- 12 chén chè nhỏ và 1 tô chè lớn (chè hoa cau, chè đậu xanh đánh, chè trôi nước tùy vùng miền).- 12 ly rượu và 1 bình rượu lớn.

- 12 chén nước lọc, 12 đĩa bánh kẹo, 1 đĩa ngũ quả và trà.

Lễ cúng Đức Ông

Tùy theo một số vùng miện, lễ vật có thể thay đổi cũng như tùy theo lễ cúng đầy tháng hay thôi nôi. Có một số nơi còn làm lễ cúng Đức Ông, với mâm lễ vật như sau:

- 1 con gà luộc để chéo cánh.

- 1 tô cháo lớn.

- 1 tô chè lớn.

- 3 đĩa xôi lớn.

- 1 miếng thịt quay, một đĩa hoa quả (5 loại quả bất kỳ), trầu cau, rượu và đồ hàng mã (giấy tiền).

Văn khấn cúng mụ

Bày lễ xong xuôi, người chủ lễ sẽ thắp 3 nén hương, sau đó bế trẻ ra trước ban thờ và khấn theo văn khấn cúng Mụ. Bài khấn cúng Mụ, tùy địa phương, câu chữ có thể có dị bản, nhưng hầu hết đều có nội dung như sau:

Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy Đệ nhất Thiên tỷ đại tiên chúa.

Con kính lạy Đệ nhị Thiên đế đại tiên chúa.

Con kính lạy Đệ tam Thiên Mụ đại tiên chúa.

Con kính lạy Thập nhị bộ Tiên nương

Con kính lạy Tam thập lục cung chư vị Tiên nương

Hôm nay là ngày ... tháng ... năm ...

Vợ chồng con là ...

Sinh được con (trai, gái) đặt tên là ...

Chúng con ngụ tại :...

Nay nhân ngày đầy tháng (đẫy cữ, đầy năm) chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật và các thứ cúng dâng bày lên trước án, trước bàn tọa chư vị Tôn thân kính cẩn tâu trình:

Nhờ ơn thập phương chư Phật, chư vị Thánh hiền, chư vị Tiên Bà, các đấng Thần linh, Thổ Công, Long Mạch, Thổ Địa chính thần, Tiên tổ nội ngoại, cho con sinh ra cháu tên là ... sinh ngày ... được mẹ tròn con vuông.

Cúi xin chư vị Tiên Bà, chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì, vuốt ve che chở cho cháu được ăn ngoan, ngủ yên, hay ăn chóng lớn, vô bệnh vô tật, vô tai, vô ương vô hạn, vô ách. Phù hộ cho cháu bé được tươi đẹp, thông minh, sáng láng, thân mệnh bình yên, cường tráng (nếu là bé trai), kiếp kiếp được hưởng vinh hoa phú quý. Toàn gia chúng con được phúc thọ an khang, nhân lành nảy nở, nghiệp dữ tiêu tan, bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết hưởng vinh quang thịnh vượng.

Xin thành tâm kính lễ, cúi xin được chứng giám lòng thành.

Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)

Cẩn cáo!

Nghi thức khai hoa

Sau khi kết thúc lễ cúng đầy tháng, nhiều nơi sẽ làm thêm nghi thức khai hoa, tục gọi "bắt miếng". Em bé sẽ được đặt ngay trên bàn giữa, chủ lễ rót trà thắp hương xin phép bắt miếng. 

Bạn bồng đứa trẻ một tay, tay kia cầm một nhánh hoa điệp (có thể hoa khác) vừa quơ qua, quơ lại trên miệng cháu bé vừa dạy những lời tốt đẹp như sau: 

"Mở miệng ra cho có bông, có hoa

Mở miệng ra cho kẻ thương, người nhớ

Mở miệng ra cho có bạc, có tiền

Mở miệng ra cho xóm giềng quý mến...".

Sau khi thực hiện sau toàn bộ lễ cúng, gia đình sẽ cùng nhau thụ lộc.

(*) Thông tin trên chỉ mang tính chiêm nghiệm, tham khảo.

Xem thêm: Trọn bộ văn khấn nhập trạch về nhà mới chính xác nhất