Chân dung liệt nữ nước Việt đầu thế kỷ XX được mệnh danh là "Bà Triệu trẻ"

"Bà Triệu trẻ" của nước Việt ở thế kỷ XX là một liệt nữ cách mạng trong Duy Tân hội và Phong trào Đông du. 

Đỗ Thu Nga
Sống Đẹp
Nguồn: Internet

Theo nhiều tài liệu, "Bà Triệu trẻ" tên thật là Lê Thị Đàn (? - 1910). Thời đó, người ta còn gọi bà là Ấu Triệu. Bà là người làng Thế Lại Thượng, nay thuộc xã Hương Vinh, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế.

Bà sinh trưởng trong gia đình theo Nho giáo, lại được đi học đến nơi đến chốn nên nổi tiếng là người con gái nết na đức hạnh, biết làm thơ văn. Đến tuổi trưởng thành, bất ngờ gia đình lâm cảnh chẳng lành: mẹ mất sớm, các em nhỏ dại, cha bị thực dân Pháp bắt giam, gia sản bị tịch thu vì trước kia ông có liên quan đến phong trào Cần Vương.

Vừa lúc đó có người tên Hinh, nguyên là Đốc phủ sứ ở miền Nam, đang làm thông ngôn ở tòa Khâm sứ Trung Kỳ, ra điều kiện nếu bà chịu làm vợ ông, thì ông sẽ xin tha cho cha bà và bà đã đồng ý.

Sau một thời gian ngắn, ông Hinh về Sài Gòn còn bà Lê Thị Đàn vịn cớ cha già, em thơ nên không đi theo. Bà ở lại mua bán ngược xuôi một thời gian rồi mở quán bán trà rượu để nuôi cha, nuôi em. 

Gàn nhà bà có ông Võ Bá Hạp, một nhà nho có khí tiết, bạn thân của ông Phan Bội Châu. Bởi vậy, qua lời giới thiệu của ông Hạp, bà Lê Thị Đàn được ông Phan kết nạp vào Duy Tân hội (thành lập năm 1904)( và được phân công làm công tác liên lạc. 

Từ đó, trong 4 năm năm, trải qua bao hiểm nguy, gian khổ trên tuyến đường miền Trung và bắc, mọi việc của hội như chuyển tài liệu, tiền bạc, đưa rước người trong phong trào Đông du đều nhờ tay bà Đàn. 

Năm Mậu Thân (1908), phong trào chống thuế ở Trung Kỳ nổ ra, Lê Thị Đàn đã cùng đồng đội là Khóa Mãnh, Khóa Mộng, nhiệt tình hưởng ứng. Tiếp đến, trong kỳ thi khóa sinh ở huyện Hương Trà, chính bà và ông Nguyễn Đình Tiến đã cổ vũ cho thí sinh bỏ trường thi để phản đối nhà cầm quyền.

Khi hoạt động đang khá thuận lợi thì Nhật Bản ký hiệp ước với Pháp, các nhà cách mạng trong đó có Phan Bội Châu cùng các du học sinh Việt phải rời khỏi Nhật Bản vào năm 1909. Đồng thời ở trong nước Việt, Pháp cũng ra sức đàn áp các thành phần chống đối, khiến nhiều người bị tù đày, bị chém hoặc phải tự sát.

Trong số đó có ông Đặng Thái Thân, một đồng đội năng động, thân thiết của bà Đàn ở Nghệ An vừa mới tuẫn tiết (dùng súng tự sát), khiến bà Đàn càng thêm căm phẫn, đau xót.

Liet-nu-nuoc-Viet-nao-duoc-menh-danh-la-Ba-Trieu-tre
Bia cô Ấu Triệu liệt nữ

Không thể kìm nén được nữa, bà Lê Thị Đàn ngang nhiên chửi rủa đối phương nên bị bắt vào tháng 3/1910. Thượng thư bộ Hình triều Nguyễn và cũng là cộng sự đắc lực của Pháp là Trương Như Cương, được giao nhiệm vụ xét hỏi.

Mặc mọi lời dụ dỗ, mọi cực hình tra tấn, trước sau bà Đàn vẫn không khai báo. Biết mình không thể thoát và không thể sống được nữa, bà giở vờ khai hết, nếu được Trương Như Cương cho ngơi nghỉ một ngày... 

Tin lời, Thượng thư Cương chấp thuận và ngay đêm hôm ấy, bà đã cắn ngón tay lấy máu viết lên tường ba bài thơ tuyệt mệnh, rồi dùng dây thắt lưng bằng lụa trắng treo cổ, tự kết liễu đời mình tại nhà lao Quảng Trị.

Hôm ấy là ngày 16 tháng 3 âm lịch năm Canh Tuất, tức ngày 25 tháng 4 năm 1910, Phan Bội Châu lấy tấm gương bất khuất của nữ nhân vật Triệu Thị Trinh trong lịch sử Việt Nam mà đặt cho Lê Thị Đàn là Ấu Triệu, với nghĩa Bà Triệu Nhỏ.

Và sau 98 năm kể từ ngày tuẫn tiễn, sau hơn 30 năm tìm kiếm mộ bà bởi các cấp chính quyền, vào một ngày đầu đông năm 2008, di hài liệt nữ Ấu Triệu đã được nhà ngoại cảm Nguyễn Thị Ngọc Lan ở Hải Phòng tìm thấy.

Sáng ngày 26/11/2008, di hài của bà đã được đưa về cải táng tại nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu do chính cụ Phan thành lập trước năm 1934 tại Huế, để làm nơi an táng các chí sĩ cách mạng.

Cảm động trước việc làm của nhà ngoại cảm, cháu Cụ Lê Thị Đàn có làm bài thơ sau:

Tìm mộ bà xa thật là xa

Lòng con mong ước từ bao giò

Nay đến tận nhà tù Lao Bảo

Hun hút trời mây bà ở mô?

Mông lung hiu quạnh chốn lao tù

Sập nát chỉ còn sắt lửng lơ

Anh dũng tượng đài tay xiềng xích

Hiên ngang,sừng sững chẳng phai mờ

Thật là kỳ diệu tưởng như mơ

Bãi cỏ bằng ngang trước nhà tù

Ngọc Lan tay cầm bó nhang đỏ

Cắm liền xuống vạt cỏ chơ vơ

Ngờ đâu sự thật được diễn ra

Đào xuống năm tấc mới rõ là

Viên gạch nằm ngay trên ngực Cụ

Chắc ai làm dấu khi chôn Bà?!

Hiện trường rõ thật quá đi thôi

Chớp ảnh,quay phim cũng nhiều rồi

Thi hài bà được bốc cẩn thận

Đưa về quê Mẹ chọn niềm vui.

Do đảm đương công tác bí mật, nên công lao và sự hy sinh của Lê Thị Đàn dưới thời Pháp thuộc ít được biết đến. Sau này, nhờ Phan Bội Châu kể lại vụ việc trong cuốn Việt Nam nghĩa liệt sĩ, nên tên tuổi bà mới được lưu truyền.

Tiếp theo là vào năm 1926, khi Phan Bội Châu bị Pháp đưa về sống ở Bến Ngự (Huế) (địa chỉ hiện nay: 119, Phan Bội Châu, TP. Huế), ngay năm sau, ông đã dựng lên một ngôi miếu nhỏ nơi góc vườn của mình. Ngôi miếu có khắc bốn chữ Hán "Ấu Triệu bi đình" và một tấm bia có khắc mấy dòng chữ Hán ở mặt trước và bản dịch bằng chữ quốc ngữ ở mặt sau, để làm nơi hương khói cho bà.

Xem thêm: Lá thư "thiêng" từ Thành cổ Quảng Trị anh hùng

Đang tải bình luận...

Đọc thêm

Đại tá Đinh Thị Vân là nữ anh hùng "có một không hai" của lực lượng tình báo Việt Nam. Bà đã hy sinh hạnh phúc riêng vì nhiệm vụ. Trước đòn roi tra tấn của địch, bà vẫn nêu cao khí tiết “uy vũ bất năng khuất” của người cách mạng.

Chuyện về nữ anh hùng 'uy vũ bất năng khuất', cưới vợ cho chồng để yên tâm đi vào lòng địch
0 Bình luận

Ô Long Đao là binh khí huyền thoại ghi dấu bao chiến công lừng lẫy của anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ. Cho đến nay, hậu thế vẫn lưu truyền giai thoại nhuốm màu huyền bí về thanh bảo đao này.

Giai thoại kỳ bí về Ô Long Đao - binh khí gắn liền với những trận đánh bất bại của anh hùng áo vải Quang Trung
0 Bình luận

Vó ngựa Nguyên Mông đi đến đâu cỏ chết đến đó, dân chúng rơi vào cảnh lầm than cơ cực. Nhà Tống chịu cảnh đô hộ trăm năm, châu Âu bị giày xéo vạn dặm. Vậy mà nhuệ khí đó đã bị nhân dân và 1 anh hùng nước Việt bóp nát. Người đó là ai?

Trần Quốc Tuấn - vị anh hùng nước Việt mà châu Âu và Trung Quốc đều muốn có
0 Bình luận

img

Bài mới

ASTROTALES’26: OURANIA VÀ TÌM HIỂU THIÊN VĂN HỌC QUA TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ VŨ TRỤ

Astrotales là sự kiện giảng dạy phi lợi nhuận thường niên về thiên văn được tổ chức bởi câu lạc bộ Amstronomy – Câu lạc bộ Thiên văn học thuộc Trường Trung học phổ thông Chuyên Hà Nội - Amsterdam.

Hoàng Phương Linh
Hoàng Phương Linh 6 ngày trước
CHIÊU VÂN 2026: TIẾP LỬA KÌ THI CHUYỂN CẤP CÙNG DỰ ÁN THE MATCH

Vào ngày 22/3 vừa qua, dự án The Match đã thành công tổ chức sự kiện CHIÊU VÂN 2026 với mục đích tư vấn, chia sẻ những thông tin bổ ích về kì thi tuyển sinh vào lớp 10 cho các em học sinh và bậc phụ huynh trên địa bàn thành phố Hà Nội. 

Mai Linh Truong
Mai Linh Truong 6 ngày trước
Liveshow Kịch 2026 - Những Người Bình Thường: Tôn vinh những điều giản dị

Vừa qua, đêm diễn Liveshow Kịch 2026 - Những Người Bình Thường đã thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả. Không lựa chọn những con người đứng ở trung tâm ánh nhìn, vở diễn hướng tới câu chuyện đời thường nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa.

Nguyễn Đức Anh Huy
Nguyễn Đức Anh Huy 6 ngày trước
CHIÊU VÂN 2026: TIẾP LỬA KÌ THI CHUYỂN CẤP CÙNG DỰ ÁN THE MATCH

Vào ngày 22/3 vừa qua, dự án The Match đã thành công tổ chức sự kiện CHIÊU VÂN 2026 với mục đích tư vấn, chia sẻ những thông tin bổ ích về kì thi tuyển sinh vào lớp 10 cho các em học sinh và bậc phụ huynh trên địa bàn thành phố Hà Nội. 

MASKA 2026: TIẾP SỨC BỨT PHÁ CÙNG SĨ TỬ TRƯỚC NGƯỠNG CỬA CHUYỂN CẤP

High School Help Kit là dự án phi lợi nhuận được thành lập bởi một nhóm học sinh đến từ các trường THPT Chuyên trên địa bàn Thành phố Hà Nội, nhằm mục đích giúp đỡ phụ huynh và các em học sinh hiểu rõ hơn về kỳ thi chuyển cấp. Từ đó, giúp các em học sinh THCS xác định rõ mục tiêu và lựa chọn phương án ôn tập hiệu quả trên con đường chinh phục giấc mơ.

Bác sĩ Việt cứu hành khách người Nhật ngất xỉu trên máy bay ở độ cao hơn 10.000m

BS Nguyễn Hoàng Duy Tiến, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống hành khách người Nhật Bản đột ngột ngất xỉu trên chuyến bay ở độ cao 10.000m.

Hải An
Hải An 07/04
Xúc động khoảnh khắc người anh 103 tuổi đi gần 200km về thăm em trai 95 tuổi

Giây phút gặp lại em trai 95 tuổi nơi quê nhà Hưng Yên, người anh 103 tuổi khoác vai, xoa đầu em và reo vui như đứa trẻ.

Hải An
Hải An 23/03
Hai chuyến đi Việt Nam 'cứu rỗi' người phụ nữ Mỹ thoát khỏi trầm cảm sau khi mẹ qua đời

Rơi vào trầm cảm sau khi mẹ qua đời, Lilly Hubbard quyết định quay lại Việt Nam và tìm thấy sự "chữa lành" từ tình người ấm áp ở vùng đất xa lạ.

Hải An
Hải An 22/03
Phép màu 240 triệu dành cho cô bé 6 tuổi mồ côi bán rau 

Thấy cô bé 6 tuổi mồ côi cha ngồi bán rau giữa chợ, anh Song Hà chia sẻ câu chuyện lên mạng xã hội, giúp gia đình bé nhận được hơn 240 triệu đồng tiền ủng hộ.

Hải An
Hải An 21/03
Em gái 91 tuổi vượt gần 400km đến thăm chị gái 96 tuổi, bịn rịn phút chia tay khiến người xung quanh nghẹn ngào.

Khoảnh khắc em gái 91 tuổi ra đến cổng rồi lại quay vào ôm tạm biệt chị gái 96 tuổi khiến người xung quanh nghẹn ngào.

Hải An
Hải An 20/03
Tổ bay góp tiền đưa mẹ con người phụ nữ khiếm thị quê Cao Bằng về nhà an toàn

Địu con nhỏ đi từ TP HCM về Cao Bằng, người mẹ khiếm thị được tổ tiếp viên chăm sóc và quyên tiền đặt vé xe giường nằm chặng cuối về tận nhà.

Mất mẹ khi 5 tuổi, chàng trai Tây Ninh được bác dâu yêu thương, xem như con trai ruột, cho đất cất nhà

Biết ơn công lao nuôi nấng, tình yêu thương vô bờ của bác dâu, nhiều năm qua chàng trai Tây Ninh luôn gọi bác là “mẹ”.

Hải An
Hải An 13/03
Nữ ca sĩ Đồng Lan cho ra mắt ca khúc mới đúng dịp 8/3

Sau thời gian “ở ẩn” để tham gia các khóa học về nghệ thuật tại nước ngoài, ca sĩ – nhạc sĩ Đồng Lan chính thức trở lại đường đua âm nhạc với MV mới mang tên “Nếu anh không yêu em”

Tiếng loa học bài ở miền núi Quảng Trị - Lời nhắc nhỏ, thay đổi lớn!

Mỗi tối, đúng 19 giờ, tiếng loa truyền thanh ở những vùng quê miền núi Quảng Trị lại vang lên lời nhắc học bài. Một việc làm nhỏ, giản dị, nhưng đủ sức vun bồi thói quen học tập cho con trẻ.

Hải An
Hải An 08/03
img
Đề xuất