Giải mã ý nghĩa loạt ảnh trên tờ tiền giấy thời xưa ở nước ta

Tiền Việt Nam được phát hành lần đầu tiên ở nước ta vào giữa thế kỷ thứ 10, dưới thời kỳ nhà nước Đại Cồ Việt khi Đinh Bộ Lĩnh đang trị vị. Thời phong kiến, hầu như mỗi đời vua thì một loại tiền mới lại ra đời. Thậm chí, mỗi lần thay đổi niên hiệu, vua lại cho phát hành tiền mới.

Suốt một thời gian dài, tiền kim loại chính là thứ tiền duy nhất ở nước ta. Nó được mô phỏng theo tiền kim loại của các triều đình Trung Quốc. Mãi đến năm 1396, tiền giấy mới xuất hiện của nước ta. So với lịch sử tiền giấy, đây đã được xem là thời điểm khá sớm. 

Người ra lệnh phát hành và lưu thông tiền giấy không ai khác chính là Hồ Quý Ly. Ghi chép của sử cũ có viết: “Mùa hạ, tháng 4 năm Bính Tý, niên hiệu Quang Thái năm thứ 9 (1396) (khi đó Hồ Quý Ly chưa cướp ngôi nhà Trần) bắt đầu phát hành tiền giấy Thông bảo hội sao”.

Thông bảo là tên gọi chung của các loại đồng tiền dưới thời phong kiến ở nước ta, bao gồm Thiên Cảm Thông Bảo (thời vua Lý Thái Tông); Thiệu Phong Thông Bảo (nhà Trần); Cảnh Hưng Thông Bảo (Thế kỷ XVIII); Tự Đức Thông Bảo (thời vua Tự Đức)...

Từ “hội sao” trong Thông bảo hội sao có ý nghĩa thể hiện qua tờ tiền. Hội trong từ hội họa, sao trong sao chép, sao chụp. Hiểu đơn giản rằng, đây là đồng tiền được lưu hành phổ thông, được sao chép, sao chụp lên những hình nhất định.

Tiền giấy thời đó có 7 mệnh giá. Mỗi loại mệnh giá của tiền giấy sẽ có những hình vẽ khác nhau để phân biệt, mỗi hình có ý nghĩa riêng. Cụ thể như sau:

Tờ 10 đồng: Hình cây rong

Hình vẽ cây rong này từng được tìm thấy ở một số công trình kiến trúc nổi tiếng thời Trần. Nhiều người suy đoán, đây rất có thể là hình ảnh cách điệu của cây lúa - cây lương thực chính của nước Đại Việt. Hình ảnh này tượng trưng cho sự no đủ, mùa màng bội thu, dân chúng ấm no.  

Tờ 30 đồng: Hình sóng nước 

Sóng nước luôn ở thế động và được cách điệu trông như vảy cá. Hình ảnh này trên tờ tiền giấy vừa gắn liền với đời sống kinh tế vừa gắn với văn hóa tín ngưỡng của cư dân Đại Việt.  

Tờ 1 tiền: Hình mây trời

Theo quan niệm của người xưa, mây trên trời là dấu hiệu tốt, mang đến những điều hạnh phúc, ấm no. Đối với người dân, mây báo hiệu sắp có mưa, mang đến điềm báo cát tường. Đặc biệt, hình ảnh mây ngũ sắc còn có nghĩa là ngũ phúc. 

Tờ 2 tiền: Hình con rùa

Rùa là biểu tượng thiêng liêng, là linh vật mang đến điềm lành, hạnh phúc cho con người. Bên cạnh đó, nó còn là biểu tượng cho sự cam chịu, trung thành. Hình ảnh này trên tờ tiền giấy mang nét hài hòa âm dương, ước mong vương triều luôn trường tồn.  

Tờ 3 tiền: Hình lân 

Kỳ lân thực chất chỉ là một con vật trong tưởng tượng có thân thú đầu rồng. Con vật này tượng trưng cho sự oai phong, trường thọ, hòa hợp âm dương, báo hiệu điềm lạnh. Mỗi khi xuất hiện, kỳ lân sẽ báo hiệu sự ra đời của đấng minh quân hoặc hiền nhân quân tử. 

Tờ 5 tiền: Hình phượng

Hình phượng biểu tượng cho đức hạnh, thanh nhã, duyên dáng. Phượng hoàng còn biểu thị cho phúc lộc, phú quý và hòa hợp âm dương.

Tờ 1 quan: Hình rồng

Con rồng biểu trưng cho sự hùng tráng, mạnh mẽ, uy lực bất bại trước kẻ thù. Đặc biệt, rồng còn đại diện cho vua, cho Thiên tử (con trời) cùng quyền uy của người đứng đầu một nước.