Sử Tống tiết lộ lý do thua trận khi tiến đánh Đại Việt: Chủ tướng và phó tướng không còn hợp ý

Tống Thần Tông chọn tướng thế nào?

Được biết, khi chọn chủ tướng cầm quân đánh Đại Việt, Tống Thần Tông muốn đánh chắc thắng chắc nên quyết định chọn Triệu Tiết. Người này là quan văn, từng đỗ tiến sĩ, giỏi đánh bằng nhân tâm, thích dùng mưu kế hơn bày binh bố trận.

Triệu Tiết vốn là quan bảo vệ biên giới phía Tây nước Tống chống lại Tây Hạ, lập nhiều công lớn, chiêu dụ được dân chúng vùng biên, lấn dần sang đất Tây hạ. Triệu Tiết còn biết cách dùng chính sách linh hoạt để thu phục lòng người khiến nhà Tống không cần động binh mà vẫn có được đất. Tống Thần Tông đã không ít lần khen ngợi, thăng chức cho Triệu Tiết vì những công tích trên.

Vào năm 1072, ở Đại Việt, vua Lý Thánh Tông mất, vua Lý Nhân Tông lên ngôi khi mới 7 tuổi. Tể tướng nhà Tống là Vương An Thạch nhận định đây là thời cơ tốt để đánh Đại Việt. Đồng thời tiến cử Triệu Tiết làm chủ tướng.

Sử Tống có chép, Triệu Tiết được phong làm An Nam hành doanh kinh lược, còn Lý Hiến làm phó tướng. Sua đó lại chéo, Tiết và Hiến không hợp nhau nên bãi chức của Hiến. 

Ở Đại Việt, khi đó vua Lý Nhân Tông còn nhỏ nên Thái úy Lý Thường Kiệt trở thành người điều binh bố trận, giải nguy cho đất nước. Ông nắm được âm mưu của quân Tống nên đã tiến binh thần tốc, phá tan các căn cứ quân Tống ở biên giới đến tận Ung châu. 

Lúc này, Tống Thần Tông như ngồi trên đống lửa, nôn nóng trả đũa Đại Việt nên quyết định nhượng bộ Tây Hạ ở phía Tây, cắt đất dâng cho nước Liêu ở phía Bắc nhằm huy động các cánh quân tinh nhuệ tiến xuống phía Nam để đánh Đại Việt ta. 

Sử Tống chép rằng, Tống Nhân Tông đã hỏi TRiệu Tiết xem ai có thể làm phó tướng. Tiết lúc này đề xuất Quách Quỳ vì phối hợp với nhau ăn ý khi đánh Tây Hạ ở biên giới. Đồng thời cũng sẵn lòng để Quách Quỳ làm chủ tướng còn bản thân lui về làm phó tướng.

Lúc này, Tống Thần Tông chuyển sang muốn đánh nhanh thắng nhanh nên Quách Quỳ được lên làm chủ tướng. Việc hoán đổi vị trí này còn được nhắc đến với 1 nguyên nhân khác, vì trước đây Tể tướng Vương An Thạch là người được lòng Hoàng đế đã tiến cử Triệu Tiết, nay Tống Thần Tông không còn tín nhiệm Vương An Thạch nữa nên quyết định thuận luôn theo lời Triệu Tiết để ông ta làm phó tướng, Quách Quỳ làm chủ tướng.

Hai chủ tướng không còn hợp lý

Khi Triệu Tiết và Quách Quỳ bàn cách đánh Đại Việt thì mới phát hiện ra không còn hợp ý như trước nữa. Triệu Tiết muốn dùng sách lược thu phục lòng người dân tộc thiểu số ở biên giới, chiêu nạp những kẻ 2 lòng rồi đưa quân tiến đánh. Song Quách Quỳ không đồng ý, muốn đánh nhanh thắng nhanh theo ý vua.

Khi đại quân tiến vào nước Việt, Triệu Tiết chia làm 3 cánh quân thủy bộ cùng tiến, hỗ trợ lẫn nhau. Quách Quỳ không nghe theo, vì theo cách ấy các cánh quân chờ nhau sẽ tiến lâu, trong khi nhà Tống muốn đánh nhanh thắng nhanh.

Triệu Tiết khi đó chỉ là phó tướng nên buộc phải tuân theo mệnh lệnh chủ tướng nhưng trong lòng không phục. Từ đó trở đi, 2 tướng tách ra chỉ huy quân của mình cùng tiến mà ít có mối liên kết với nhau. Sức mạnh của quân Tống vì thế bị chia tách.

Thực tế, khi bộ binh tiến vào sâu, Lý Thường Kiệt bố trí hệ thống phòng ngự có chiều sâu trên sông Như Nguyệt, quân Tống không có thủy binh đành dừng lại. Trong khi đó, thủy quân nhà Tống có đến 5 - 6 vận quân với hàng trăm chiến thuyền do Dương Tùng Tiên chỉ huy tiến vào sâu Đại Việt nhưng đến Đông Kênh thì bị lọt vào trận địa mai phục do Lý Kế Nguyên chỉ huy và không có binh bộ yển trợ nên nhanh chóng bị tiêu diệt. Dương Tùng Tiên phải chỉ huy tàn quân chạy thoát về vùng biển Liên châu lập thủy trại cố thủ.

Bộ binh của nhà Tống tiến trước nhưng chờ mãi không thấy thủy binh tập hợp, Quách Quỳ đành cho quân đóng chiến thuyền vội vàng, rồi làm cả cầu phao để cho quân vượt sông. Tuy nhiên quân Đại Việt phòng thủ nhiều tầng đã đẩy lui được quân Tống.

Khi không vượt được sông và nhận thấy tầm quan trọng của thủy binh, Quách Quỳ đành cho hạ trại chờ thủy binh. Quân Tống đóng quân ở phía bắc sông như Nguyệt, nhưng vì hai chủ tướng mâu thuẫn nên trại quân Quách Quỳ và Triệu Tiết cách nhau đến 60 dặm (30 cây số).

Kết cục thảm bại

Khi quân Tống rơi vào tình cảnh rệu rạo, quân Đại Việt bắt đầu chú ý đến cánh quân phía Đông của Quách Quỳ, vượt sông nhắm đánh cánh quân này. Hai tôn thất nhà Lý là Hoằng Chân và Chiêu Văn cũng từng đánh vào quân Quách Thùy và hy sinh.

Bị quân Đại Việt tập kích ở cách phía đông, quân Tống tập trung chú ý vào phòng thủ. Đúng lúc đó, quân Đại Việt bất ngờ vượt sông đánh 1 trận lớn vào cánh quân phía Tây của Triệu Tiết. Hai quân của Quách Quỳ và Triệu Tiết cách xa nhau nên không thể hỗ trợ kịp thời. Vậy nên, quân Triệu Tiết bị đánh bất ngờ, thiệt hại nặng nề phải bỏ chạy sang trại Quách Quỳ.

Khi quân Tống cạn lương thảo, thủy quân chờ mãi trong vô vọng, đúng lúc này, Đại Việt chủ động nghị hòa, quân Tống liền đồng ý ký vào văn bản đề nghị hòa để rút quân. Trong cuốn “Nhị Trình di thư” của nhà Tống có ghi chép về việc này rằng: “May được lời giặc nói nhũn, liền nhân đó giảng hòa. Nếu không có lời quy thuận của giặc thì làm thế nào?”

Quân Tống khi tiến quân sang Đại Việt mang 10 vạn binh chủ lực  nhưng khi trở về chỉ còn 23.400 lính; 20 vạn phu phen còn lại chưa đầy một nửa; 5-6 vạn thủy binh thì chỉ còn lại tàn quân.

Xem thêm: Chân dung vị thái giám quyền lực nhất lịch sử Việt Nam, từng khiến vua tôi nhà Tống khiếp sợ