Vua Gia Long chết vì bệnh gì mà đông y bó tay, tây y cũng bất lực?

Sử chép, thái y viện triều Nguyễn thừa nhận bất lực trước bệnh tình của vua Gia Long. Sinh thời, vua giấu kín bệnh, bí mật mời các bác sĩ tây y trị bệnh nhưng cũng không qua khỏi. Rút cuộc, vua Gia Long mắc bệnh nan y gì?

Đỗ Thu Nga
Sống Đẹp
Nguồn: Internet

Trong quá trình nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp của vua Gia Long, các sử gia hậu thế nhận xét rằng: Vua Gia Long (Nguyễn Ánh) là vị hoàng đến gian khổ nhất triều Nguyễn. 25 năm bôn ba viễn xứ, ăn mật nằm gia, bao phen đói lạnh, lắm lúc cận kề cái chết.

18 năm làm vua thì phải lo khắc phục hậu quả gần 300 năm nội chiến. Bên cạnh đó còn phải cật lực tái dựng vương triều, thống nhất một đất nước rộng lớn với hàng loạt cuộc nổi dậy.

Có thể thấy rằng, gánh nặng giang sơn xã tắc đã bào mòn sức lực của một vị vua xuất thân võ tướng cường tráng. Châu bản triều Nguyễn có ghi lại việc chăm sóc vua của Thái y viện. Trong đó chỉ rõ, bệnh tình của vua trầm trọng từ tháng 10 năm Kỷ Mão (năm Gia Long thứ 18 - tháng 11/1819). 

Thái y viện lo lắng, các hoàng tử cùng các đại thần cũng đứng ngồi không yên. Nhưng vua dụ rằng: "Nay việc lớn của thiên hạ đã định rồi. Ta cũng sắp chết, không nói gì, chỉ có một việc là ngày sau phải cẩn thận, chớ nên gây hấn ngoài biên". Ngày Đinh Mùi (19 tháng chạp Kỷ Mão, nhằm 3-2-1820), vua băng hà, thọ 58 tuổi.

Vua Gia Long chết vì bệnh gì?

Theo báo Tuổi trẻ, việc chăm sóc sức khỏe cho vua Gia Long khi ấy do Thái y viện và các quan ngự y thực hiện. Việc chăm sóc sức khỏe của vua được thực hiện cẩn trọng, chu đáo. Và mọi hoạt động đều được ghi chép rõ ràng trong châu bản triều Nguyễn là "Ngự dược nhật ký".

Hiện nay tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 ở Hà Nội có lưu giữ 94 tờ châu bản ghi lại việc chăm sóc nhà vua, từ ngày 15 tháng giêng đến ngày 15 tháng chạp Kỷ Mão, năm Gia Long 18, năm cuối cùng nhà vua tại thế. 

vua-gia-long-chet-vi-benh-gi-ma-dong-y-bo-tay-tay-y-cung-bat-luc
Một trang châu bản triều Nguyễn ghi lại nội dung Thái y viện thăm khám sức khỏe cho vua Gia Long những ngày cuối đời (Nguồn: Trung tâm lưu trữ quốc gia 1)

Hội Đông y Thừa Thiên Huế do hai vị lương y Lê Quý Ngưu và Thích Tuệ Lâm đã dịch các tờ châu bản này sang chữ quốc ngữ và in thành sách, lấy tên "Ngự dược nhật ký trong châu bản triều Nguyễn".

Những người dịch sách và các nhà sử học sau này cho biết, tài liệu bị mất mát khá nhiều và ghi chép không đầy đủ, nên đến nay vẫn chưa thể xác định vua Gia Long qua đời vì bệnh gì.

Lương y Phan Tấn Tô (Hội Đông y Thừa Thiên Huế cho biết: Châu bản ngự dược nhật ký cho thấy các quan ngự y chỉ chữa bệnh cho vua theo triệu chứng chứ không trị tận gốc bệnh tình. 

Mặc dù trong châu bản không nhắc vua Gia Long bị bệnh gì nhưng qua mô tả ngự mạch và ngự phương, các ngự y đã điều trị chứng "tì - thận dương hư" là bệnh ở gan, thận và lá lách, có liên quan đến tì vị.

Lương y Lê Quý Ngưu thì cho rằng, có thể vua Gia Long bị tiêu chảy dài ngày, mất nước trong người dẫn đến suy kiệt rồi băng hà. Triệu chứng tiêu chảy, nhưng do nguyên nhân gì dẫn đến, chẳng hạn do lao ruột hoặc nhiễm ký sinh trùng, tức là gốc bệnh, thì thời đó không biết được nên bệnh dễ cũng thành khó trị.

Đông y bó tay, tây y bất lực

Trong Ngự dược nhật ký cũng có nhắc đến việc nhà vua ngoài dùng thuốc của Thái y viện thì còn dùng thuốc của thầy lang ở bên ngoài cung. Đó là lang y Nguyễn Văn THành (người xã Quan Chiêm, phủ Hà Trung,  Thanh Hóa). Người này dâng bài thuốc "Hồng thăng đơn" cho vua. Lang y Nguyễn Ngọc Thiền dâng bài thuốc bôi lên chỗ ngứa ngoài da.

Bên cạnh đó còn có, danh y ở miền Bắc là Nguyễn Quang Lương (biệt danh Trần Quang Chiếu) được quan Tổng trấn Bắc là Lê Chất tiến cử vào kinh chữa bệnh cho vua Gia Long vào tháng 11 năm Kỷ Mão. 

Trong quá trình giải mã bệnh tình trước khi lâm chung của vua Gia Long, Tiến sĩ Nguyễn Thị Dương (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) đã phát hiện một tài liệu quý liên quan đến việc chẩn trị bệnh cho vua Gia Long. Đó là hai tờ phiến của danh y Nguyễn Quang Lượng. Sau khi thăm khám, ông đã phân tích kỹ nguyên nhân và đưa ra đường hương trị liệu:

Trong tờ phiên thứ nhất, ông Lượng tâu: "Chứng bệnh đi lỏng khi mới phát tác, dùng phương bình thường là đỡ; bệnh đã lâu ngày thì đa phần do tì thận hỏa hư hàn gây nên... Nay thần phỏng đoán, trị chứng tiết tả lâu ngày không ngoài việc trị tì thận cho khá lên rồi mới bắt đầu dùng phép bồi bổ tì... 

Mối quan hệ giữa tì và thận như vậy càng nên xin (nhà vua) tiết chế ẩm thực, chú ý chuyện nghỉ ngơi thì việc điều trị chứng đi ngoài không phải lo lắng gì nữa". Trong ngự dược nhật ký cũng chép rằng vua có triệu chứng tiêu chảy.

Đem đối chiếu với Ngự dược nhật ký, Tiến sĩ Nguyễn Thị Dương cho biết, đơn thuốc của danh y Lượng dâng lên trong tháng 11 đã không được Thái y viện thực hiện ngay. Mãi đến gần những ngày cuối đời của vua mới thấy ghi hai phương thuốc mà ông Lượng đề cập đến.

Trong tờ phiến thứ hai, danh y Nguyễn Quang Lượng dự đoán đến tiết lập xuân (ngày 21 tháng chạp) bệnh vua sẽ phát nặng. Quả nhiên đến ngày 19 tháng chạp thì vua băng hà. 

vua-gia-long-chet-vi-benh-gi-ma-dong-y-bo-tay-tay-y-cung-bat-luc-0
Tranh vẽ mô phỏng Nguyễn Vương (Nguyễn Phúc Ánh) với dung mạo của một võ tướng

Sau khi vua qua đời, các quan ngự y gồm chính ngự y Nguyễn Tiến Hậu, phó ngự y Đoàn Đức Hoảng và ngay cả cai bạ doanh Quảng Đức là Trần Vân Đại vào hầu thuốc, đều bị bắt giam vào ngục. Nhưng danh y Nguyễn Quang Lượng được miễn tội.

Không chỉ sử dụng các phương thuốc đông y, trong một số tài liệu phương Tây còn tìm thấy các dữ liệu cho thấy, vua Gia Long cố tình giấu bệnh tình của mình. Sử gia Wynn Gadkar Wilcox (Đại học Western Connecticut State, Mỹ) trong cuốn "Việt Nam và phương Tây - Cách tiếp cận mới" (NXB Đại học Cornell, 2010), tiết lộ rằng vua Gia Long đã bí mật triệu bác sĩ Treillard của tàu buôn Henri (Pháp) vào cung để điều trị bệnh cho mình.

Lúc ấy, Treillard đang mang theo một kỹ thuật y học mới của phương Tây về tiêm phòng bệnh đậu mùa. Người này cũng đang chữa bệnh cho con gái vua là Ngọc Nguyệt. Treillard cùng với bác sĩ J. M. Despiau, một người Pháp thân cận vua Gia Long, đã bí mật điều trị cho nhà vua trong khoảng bốn tháng. 

Vì là bí mật nên trong các sách sử triều đình như Đại Nam thực lục dù có chép diễn biến sức khỏe của vua Gia Long nhưng vẫn không ghi câu chuyện này. Sau 4 tháng bí mật điều trị, bác sĩ Treillard đã lên tàu Henri rời Huế vào đầu tháng 11-1819 về lại Pháp. Sức khỏe nhà vua yếu dần đi và hai tháng sau thì qua đời.

Như vậy, cả đông y và tây y đều "bó tay" trước bệnh tình của vua Gia Long. Kết quả, nhà vua băng hà ở tuổi 58 và cho đến nay, vua mắc bệnh gì mà qua đời vẫn là một bí mật chưa có lời giải.

Xem thêm: Hổ tướng nhà Tây Sơn nào khiến viên tướng khét tiếng của Nguyễn Ánh đại bại?

Đang tải bình luận...

Đọc thêm

Sử sách còn chép rằng, khi Nguyễn Văn Thành chết, vua Gia Long đã dụ rằng: Văn Thành từ lúc nhỏ theo trẫm có công lao to. Nay nhất đán đến nỗi chết, trẫm không bảo hộ được ấy là trẫm kém đức".

Khó có chuyện vua Gia Long lợi dụng 1 bài thơ để trừ khử trung thần Nguyễn Văn Thành
0 Bình luận

Tương truyền, lúc đặt địa bàn xuống để nhắm phương hướng thì mặt gương bỗng bị vỡ. Vua Gia Long liền lớn tiếng bảo thần núi: "Quý gì mảnh đất này mà người lại cố giữa không cho trẫm chôn mẫu hậu?".

Vùng đất linh dị có 'huyệt đạo đế vương' được vua Gia Long xin từ 'quỷ thần': Giai thoại và sự thật!
0 Bình luận

Để từ chối tình cảm của vua Gia Long, mỹ nhân Nguyễn Thị Ngọc Mai đã giả điên, lấy bùn đất, lọ than bôi lên mặt, xõa tóc rũ rượu, làm những điều quái dị.

Giai thoại ít biết về mỹ nhân giả điên để không phải sánh duyên cùng vua Gia Long
0 Bình luận

img

Bài mới

Tuyên dương học sinh trả lại chiếc ví chứa 23 triệu đồng cho người đánh rơi

Sau khi nhặt được chiếc ví chứa số tiền lớn, em học sinh Lê Minh Đức (Quảng Trị) đã lập tức trình báo, giao nộp cơ quan công an để nhờ tìm trả lại người đánh rơi.

Đăng Dương
Đăng Dương 3 ngày trước
Trên đường công tác, hai bác sĩ pháp y kịp thời cứu người phụ nữ bất tỉnh, giành lại sự sống trong gang tấc

Đang trên đường công tác, bác sĩ pháp y phát hiện người phụ nữ bất tỉnh bên đường, lập tức kiểm tra và đưa đi cấp cứu, giành lại sự sống trong gang tấc.

Hải An
Hải An 5 ngày trước
MTTQ Việt Nam tặng 30.000 suất quà cho người nghèo, người khó khăn dịp tết 2026

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ trao 30.000 suất quà tới người nghèo, công nhân lao động và người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên cả nước nhân dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Hải An
Hải An 29/12
Công an Đà Nẵng lội xuống cống sâu, giúp du khách lấy lại điện thoại

Du khách Hồng Kông (Trung Quốc) làm rơi điện thoại xuống cống thoát nước khi du lịch và đã được công an hỗ trợ, lấy lại tài sản.

Hải An
Hải An 28/12
'Xóm trọ 0 đồng' của bệnh nhân chạy thận ở Quảng Ninh

Xóm trọ 0 đồng ở phường Hồng Gai đã giúp nhiều bệnh nhân chạy thận bớt gánh nặng chi phí và có thêm động lực vượt qua bệnh tật.

Hải An
Hải An 27/12
Ca sĩ Đức Phúc gây 'sốt' vì muốn tặng xe mới cho một bác xe ôm lớn tuổi

Ca sĩ Đức Phúc đang nỗ lực tìm kiếm bác xe ôm lớn tuổi bị hủy chuyến vì xe Wave cũ, mong muốn tặng xe mới giúp ông mưu sinh dễ dàng hơn.

Hải An
Hải An 24/12
Chuyên gia Viện đào tạo và Phát triển nhân lực trang bị kỹ năng mềm cho sinh viên trường Cao đẳng

Vừa qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Cà Mau đã phối hợp cùng Viện Đào tạo và Phát triển nhân lực (itd) tổ chức Chương trình tập huấn kiến thức, kỹ năng mềm dành cho sinh viên các trường cao đẳng trên địa bàn tỉnh.

MỌT 2025: VỌNG MIÊN - NGÀY HỘI MUA BÁN VÀ TRAO ĐỔI SÁCH LAN TỎA TRÁI TIM ẤM ÁP CỦA THẾ HỆ TRẺ

The 1% Fund là một dự án thiện nguyện được thành lập bởi học sinh trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam và THPT Chuyên Nguyễn Huệ với châm ngôn “One percent. One change” - một phần trăm tấm lòng của mỗi người cũng có thể kiến tạo một sức ảnh hưởng nhất định đến cộng đồng. Cho đến nay, dự án đã đi được hơn nửa chặng đường của mùa 10, cùng với thật nhiều hoạt động sôi nổi qua những dấu mốc thành công đáng tự hào qua các mùa sự kiện chính MỌT - GOM và tiền sự kiện SAN.

Nữ shipper Nghệ An được nhà hảo tâm giấu tên tặng 20 triệu đồng sau khi đánh rơi trong lúc đi giao hàng

Chị Vũ Thị Hoài (33 tuổi, Nghệ An) mới đây đã được một nhà hảo tâm giấu tên tặng 20 triệu đồng sau khi đánh rơi túi tiền trong lúc chở con gái 10 tháng tuổi đi giao hàng.

Cô gái Việt và mối nhân duyên đặc biệt với 'bà ngoại' ở Pháp

Từ khi gặp cụ bà 86 tuổi tại Pháp, cuộc sống của cô gái Việt - Nguyễn Trang đã thay đổi rất nhiều. Bà dành tình thương, chăm sóc Trang như bà ngoại chăm sóc cháu gái, khiến cô vô cùng cảm động và hạnh phúc.

Hải An
Hải An 15/12
78win lan tỏa hơi ấm nghĩa tình

Nghệ An những ngày cuối năm vẫn còn ngổn ngang dấu vết của những  cơn bão vừa đi qua. Con đường làng bị bùn đất phủ loang lổ, những hàng rào đổ nghiêng, mái tôn nhà dân bị gió cuốn bật tung từng mảng. Mùi ẩm lạnh của mưa và những đêm mất ngủ vì gió rít như vẫn còn đọng lại trên đôi mắt của người dân nơi đây. Cả vùng quê hiền lành vốn bình yên lại phải trải qua thêm một lần thử thách nghiệt ngã của thiên nhiên.

Hải An
Hải An 12/12
Phép màu của sự tử tế: Cô gái trẻ ở Phú Thọ giữ được mạng sống nhờ 1 bình luận vu vơ trên mạng xã hội trong lúc tuyệt vọng

Chỉ một dòng bình luận vô thức trong lúc tuyệt vọng: “Ước gì Vingroup có thể hỗ trợ cho mình 1 chiếc máy thở nho nhỏ thôi, mình rất cần sự sống từ nó”, cô gái sinh năm 1994 đã có cơ hội được sống tiếp.

Ra mắt Ngôi nhà cựu lưu học sinh Việt Nam trường Đại học Sư phạm Nam Ninh (Trung Quốc)

Chiều 9/12, tại Hà Nội đã diễn ra buổi ra mắt Ngôi nhà cựu lưu học sinh Việt Nam trường Đại học Sư phạm Nam Ninh (Trung Quốc), nhằm kết nối cộng đồng cựu sinh viên, thúc đẩy hợp tác giáo dục giữa hai nước Việt – Trung.

Thanh Tú
Thanh Tú 09/12
Trúng số 18 tỷ, người đàn ông TP.HCM gửi 100 triệu mua gạo từ thiện tặng cho bà con khó khăn

Nhận 100 triệu đồng từ vị khách trúng số 18 tỷ, bà Thùy Dương góp thêm 38 triệu để mua 8 tấn gạo tặng cho bà con khó khăn.

Hải An
Hải An 08/12
Ấm lòng trước “núi gạo” của người dân Ninh Bình ủng hộ bà con vùng lũ miền Trung

Những ngày này, tại điểm tiếp nhận hàng hoá cứu trợ đồng bào vùng lũ miền Trung ở phường Nam Định (tỉnh Ninh Bình), người dân liên tục mang gạo cùng nhiều nhu yếu phẩm tới ủng hộ.

img
Đề xuất