Trần Thái Tông và Thành Cát Tư Hãn có một điểm cực kỳ giống nhau, đó là gì?

Đôi nét về Trần Thái Tông và Thành Cát Tư Hãn

Trần Thái Tông (Trần Cảnh, 1218 - 1277) là hoàng đế đầu của nhà Trần nước Đại Việt. Ông sinh ở thời nhà Lý, quê tại phủ Thiên Trường. Năm 7, dưới sự sắp xếp của Trần Thủ Độ, ông được đưa vào làm Chi hậu chính chi ứng cục, hầu hạ Lý Chiêu Hoàng. Dưới bàn tay xoay chuyển càn khôn của Trần Thủ Độ, Trần Cảnh kết hôn với Lý Chiêu Hoàng và sau đó được nhường ngôi, đăng cơ, tức hoàng đến Trần Thái Tông. 

Trong thời gian cầm quyền, ông đã tiến hành cải tổ luật pháp, hành chính. Đồng thời khuyến khích nông, thương nghiệp và phát triển nền giáo dục Tam giáo đồng nguyên. Ông cũng chú trọng xây dựng quân đội để ngăn chặn quân Chiêm Thành cướp phá mạn nam. Trần Thái Tông trực tiếp lãnh đạo kháng chiến và cuối cùng đã đánh bại người Mông Cổ.

Trần Thái Tông là người coi trọng Phật giáo. Ông chính là vị thiền sư Phật giáo, đã truyền dạy kinh nghiệm tu hành của mình qua các tác phẩm Khóa hư lục, Thiền tông chỉ nam, Chú giải Kinh Kim cương Tam muội và Lục thời sám hối khoa nghi. Ông được xem là người có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành Thiền phái Trúc Lâm – giáo hội thống nhất đầu tiên của đạo Phật tại Việt Nam – vào cuối thế kỷ XIII.

Còn Thành Cát Tư Hãn (1162 - 1227) là người sáng lập ra đế quốc Mông Cổ sau khi hợp nhất các bộ lạc độc lập ở vùng Đông Bắc Á vào năm 1206. Ông là 1 trong những nhà quân sự lỗi lạc và có ảnh hưởng nhất lịch sử thế giới, được người Mông Cổ kính trọng, như là 1 vị lãnh đạo mang sự thống nhất cho Mông Cổ.

Các cuộc chinh phạt của Thành Cát Tư Hãn trên khắp khu vực Á - Âu để bành trướng lãnh thổ đã đem lại sự thống nhất và phát triển giao lưu buôn bán, đồng thời ông cũng thi hành chính sách tự do tôn giáo. Tuy nhiên, Thành Cát Tư Hãn cũng nổi tiếng bởi sự tàn bạo với những người chống đối. Ông bị nhiều dân tộc coi là hiện thân của sự tài bạo, nhất là từ Trung Á, Đông Âu và Trung Đông (là những nơi đã từng bị quân đội Mông Cổ thảm sát hàng loạt). Theo ước tính, đội quân của Thành Cát Tư Hãn đã giết hơn 40 triệu người tại các lãnh thổ mà họ xâm chiếm.

Có rất nhiều nhân vật nổi tiếng được cho là hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, như Timur Lenk, kẻ chinh phục dân Thổ Nhĩ Kỳ; Babur, người sáng lập ra đế quốc Mông Cổ trong lịch sử Ấn Độ. Những hậu duệ khác của Thành Cát Tư Hãn còn tiếp tục cai trị Mông Cổ đến thế kỷ XVII cho đến khi bị đế quốc Đại Thanh của người Mãn Châu thống trị lại.

Trần Thái Tông và Thành Cát Tư Hãn có điểm gì giống nhau?

Theo tờ Dân Việt, trong vở kịch để Trần Thái Tông phải bỏ Lý Chiêu Hoàng và lấy Thuận Thiên công chúa (chị ruột của Lý Chiêu Hoàng và cũng là chị vợ, chị dâu, của Trần Thái Tông) thì có rất nhiều người chịu thiệt thòi. 

Trần Liễu (chồng Thuận Thiên công chúa) tức giận mang quân làm phản nhưng bị Trần Thủ Độ dẹp. Trần Thái Tông định bỏ lên núi đi tu vì cảm thấy áy náy. Lý Chiêu Hoàng sống cô quạnh 20 năm. Thuận Thiên công chúa chắc chắn cũng chẳng vui vẻ gì khi bị ép duyên với Trần Thái Tông khi đang mang thai 3 tháng. Và người thiệt thòi hơn cả trong câu chuyện này chính là đứa con trong bụng của Thuận Thiên khi ấy.

Sử chép, năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 6 (1237), Thuận Thiên công chúa được lập làm Hoàng hậu, giáng Chiêu Thánh hoàng hậu làm Công chúa. Bấy giờ Chiêu Thánh không có con, mà Thuận Thiên đã có mang được 3 tháng. Thái sư Trần Thủ Độ và Thiên Cực công chúa (tức Linh Từ quốc mẫu) bàn kín với Thái Tông là nên mạo nhận lấy để làm chỗ dựa về sau, cho nên có lệnh ấy.

Đứa con mà Thuận Thiên sinh ra là Trần Quốc Khang, được tính là con đầu lòng của Trần Thái Tông. Song thực tế lại là cốt nhục của Trần Liễu. Nói cách khác thì Trần Thái Tông chính là chú ruột của Trần Quốc Khang. Và sau khi về chung nhà với Trần Thái Tông 3 năm, thì Thuận Thiên công chúa sinh ra Trần Hoảng.

Dù Quốc Khang được tính là "con trưởng" nhưng không được lập làm thái tử vì tất cả đều biết đó không phải là cốt nhục trực hệ của Trần Thái Tông. Thay vào đó, "người con thứ hai" là Trần Hoảng được phong làm thái tử và được truyền ngôi tức là Trần Thánh Tông.

Câu chuyện của Trần Thái Tông - Thuận Thiên công chúa tuy nhạy cảm nhưng được sử quan ghi rõ thì chắc là Quốc Khanh cũng biết về thân phận của mình. Vậy nên, Quốc Khanh cũng chấp nhận việc này một cách rất bình thản.

Sử có chép, năm 1263, Bổ dụng Chiêu Minh đại vương là Quang Khải (em ruột Trần Thánh Tông) làm Thái úy. Người anh nhà vua là Quốc Khang nhiều tuổi, nhưng vì tài trí tầm thường không dùng được, nên dùng Quang Khải làm tướng.

Ở vị trí nhạy cảm như Quốc Khánh, nếu tỏ rõ tài năng thì dễ uy hiếp vị trí của Trần Thánh Tông nên việc ông phải tỏ ra tầm thường cũng dễ hiểu. Nên nhớ là các em cùng cha của Quốc Khang là Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung (hay Tuệ Trung Thượng Sĩ) và các em cùng mẹ của Quốc Khang là Trần Thánh Tông, Trần Quang Khải đều là những bậc tài trí trên đời. Nếu Quốc Khang có được địa vị không nhạy cảm và có thể thi thố hết tài năng thì chắc sử khó chép 2 chữ tầm thường cho ông.

Một chuyện nữa bị coi là vết đen trong cuộc đời Quốc Khang được sử chép như sau: Tháng 9 (1269), Cho Tĩnh quốc vương là Quốc Khang làm Phiêu kỵ đô thượng tướng quân, giữ việc cai trị Diễn Châu. Quốc Khang đi nhận chức Tri Diễn Châu mới được 6 tháng, liền lập nhà riêng ở Diễn Châu, xung quanh làm hành lang giải vũ rất là lộng lẫy. Nhà vua nghe tin, cho người đi dò xét, Quốc Khang sợ, mới dùng nhà riêng ấy làm nơi thờ Phật.

Quốc Khanh có phải kẻ ăn chơi không? Chúng ta không thể quay ngược quá khứ để đánh giá về việc này. Nhưng có một chuyện cần phải nói là thời phong kiến, những người bị nghi ngờ có dã tâm thường dùng việc ăn chơi như cách d dể chứng minh mình là người chỉ muốn hưởng thụ, không màng ngôi báu.

Đầu têu việc này chắc phải là Quản Trọng nước Tề thời Xuân Thu sau khi giúp Tề xưng bá thì xây nhà dựng cửa nguy nga tráng lệ đến mức Bão Thúc Nha phải trách móc. Nhưng Bão Thúc Nha không hiểu Quản Trọng vốn nắm binh quyền nên phải làm thế thì Tề Hoàn Công mới yên tâm.

Sau thời Chiến quốc, đại tướng Vương Tiễn khi thống lĩnh mấy chục vạn quân đi đánh Tề thì sợ Tàn Thủy Hoàng không yên tâm. Vì thế, Vương Tiễn đòi ban thưởng rất nhiều, lại xây phủ đệ nguy nga để Tần Thủy Hoàng không nghi ngờ Vương Tiễn làm phản. Suy nghĩ và cách hành xử của thời phong kiến trong việc bảo vệ quyền lực rất kỳ lạ.

Trần Thái Tông khi cho Quốc Khanh đi trấn thủ Diễm chauya thì có hoài nghi không? Có lẽ là có thì mới cho người dò la. Và khi biết Quốc Khanh mải lo phủ đệ thì Thái Tông cũng không xử phạt gì. Quốc Khanh được tiếp tục trấn thủ miền biên viễn hơn 30 năm cho đến khi tạ thế 1300. 

Sau đó, con cháu của Quốc Khanh tiếp tục thay ông trấn thủ vùng biên viễn này. Liệu Quốc Khang tầm thường hay giả ngu ngơ để hưởng thái bình? Liệu Quốc Khang là người ăn chơi xa hoa hay bắt chước việc Quản Trọng, Vương Tiễn? Tùy mỗi người có suy nghĩ riêng.

Thêm một chi tiết nữa để nói về cái khéo của Quốc Khang được Khâm định Việt sử thông giám cương mục chép: "Nhà vua (Trần Thánh Tông) với Quốc Khang thường đùa bỡn ở trước mặt Thượng hoàng (Trần Thái Tông). Quốc Khang múa điệu múa của người rợ mọi, Thượng hoàng cởi áo bông trắng đương mặc ban cho. Nhà vua thấy thế, cũng múa điệu múa người rợ mọi để đòi thưởng áo bông. Quốc Khang nói: "Quý nhất là ngôi hoàng đế, tôi đã không tranh với chú hai rồi, nay vua cha cho tôi vật nhỏ mọn này mà chú hai lại muốn cướp lấy hay sao?" Thượng hoàng cười ầm lên, vẫn để cho Quốc Khang cái áo ấy, rồi cùng nhau vui đùa chán mới thôi".

Đại Việt sử ký toàn thư mô tả câu chuyện này còn sống động hơn: "Mùa đông, tháng 10, vua cùng anh là Tĩnh Quốc Đại Vương Quốc Khang cùng vui đùa trước mặt Thượng hoàng. Thượng hoàng lúc bấy giờ mặc áo vải bông trắng. Tĩnh Quốc múa điệu múa của người Hồ, Thượng hoàng cởi áo ban cho Quốc Khang. Vua cũng múa điệu múa của người Hồ để xin chiếc áo ấy. Quốc Khang nói: "Cái quý nhất là ngôi hoàng đế, hạ thần còn không tranh với chú hai. Nay đức chí tôn ban cho thần một vật nhỏ mọn mà chú hai cũng muốn cướp lấy chăng?".

Thượng cả cười nói:" Thế ra mày coi ngôi vua với cái áo xoàng này chẳng hơn kém gì nhau". Khen ngợi hồi lâu rồi [thượng hoàng] cho Tĩnh Quốc chiếc áo ấy. Trong chỗ cha con, anh em hòa thuận vui vẻ như vậy đấy".

Trần Thái Tông ngoài chuyện không thể nhường ngôi cho Quốc Khanh thì đối xử với người con hờ này cũng khá tốt. Dù có sự e ngại nhất định nhưng vẫn cho người con hờ nắm binh quyền 1 cõi. Đây là điểm mà nếu đối chiếu lịch sử trong không gian và thời gian gần đó thì thấy rất giống cách Thành Cát Tư Hãn đã làm.

Sử Trung Hoa chép, ngay sau khi Bột Nhi Thiếp lấy Thiết Mộc Chân (sau này gọi là Thành Cát Tư Hãn), Bột Nhi Thiếp bị một số thành viên của bộ lạc Miệt Nhĩ Khất bắt cóc.  Bà bị giao cho 1 người tên là Chilger Boke, em trai của thủ lĩnh bộ lạc này, như là một chiến lợi phẩm. 

Bà ở lại trong nơi ở của Chilger Boke vài tháng trước khi được Thiết Mộc Chân giải cứu. Chỉ một thời gian ngắn sau đó bà sinh ra Truật Xích. Thành Cát Tư Hãn vẫn coi Truật Xích như con trai đầu tiên của mình.

Dù sau này không truyền ngôi cho người con hờ này mà truyền cho Oa Khoát Đài (con trai thứ ba) nhưng Thành Cát Tư Hãn vẫn cho Truật Xích được tung hoành. Thành Cát Tư Hãn phân chia đế quốc của mình cho 4 người con trai từ khi ông còn sống. Truật Xích được giao cho phần xa nhất về phía tây của đế quốc, khi đó nằm giữa hai con sông là sông Ural và sông Irtysh. 

Năm 1229 sau khi Thành Cát Tư Hãn đã chết, hậu duệ của Truật Xích đã được thoải mái mở rộng vùng đất ở miền tây "xa tới khi vó ngựa của người Mông Cổ có thể đi tới".

Xem thêm: Những lời đồn kỳ quái xung quanh cái chết đầy bí ẩn của Thành Cát Tư Hãn