Trần Quốc Tuấn và Trần Ích Tắc: 2 con người tài năng nhưng nhưng có 2 số phận trái ngược

Sinh ra trong hoàng tộc, học rộng tài cao

Sử chép, Trần Ích Tắc là con thứ 3 của vua Trần Thái Tông, em vua Thánh Tông, chú vua Nhân Tông thời nhà Trần. Ích Tước được phong tước Chiêu Quốc Vương. 

Đại Việt sử ký toàn thư mô tả về Trần Ích Tắc như sau: "Thông minh hiếu học, thông hiểu lịch sử, lục nghệ, văn chương nhất đời. Dù nghề vặt như đá cầu, đánh cờ, không nghề gì không thông thạo; từng mở học đường ở bên hữu phủ đệ, tập hợp văn sĩ bốn phương cho học tập, cấp cho ăn mặc, đào tạo thành nhân tài như Mạc Đĩnh Chi ở Bàng Hà, Bùi Phóng ở Hồng Châu... gồm 20 người, đều được dùng cho đời... Đến 15 tuổi, thông minh hơn người, làu thông kinh sử và các thuật...".

Còn Trần Quốc Tuấn cũng xuất thân hoàng tộc. Ông là con trai thứ 3 của Trần Liễu, gọi Trần Thái Tông bằng chú ruột, mẹ là Thiên Đạo quốc mẫu, một người trong tôn thất họ Trần.

Mô tả về ông, Đại Việt sử ký toàn thư chép: Trần Quốc Tuấn có dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, nhờ được những người tài giỏi giảng dạy mà ông sớm trở thành người đọc thông hiểu rộng, văn võ song toàn. Ông cũng rất khéo tiến cử người tài cho đất nước như Dã Tượng, Yết Kiêu đều là gia thần của ông, cũng có dự công dẹp Ô Mã Nhi, Toa Đô. Những người nổi tiếng khác như Phạm Ngũ Lão, Trần Thì Kiến, Trương Hán Siêu, Phạm Lãm, Trịnh Dũ, Ngô Sĩ Thường, Nguyễn Thế Trực vốn là môn khách của ông, đều nổi tiếng thời đó về quân sự, văn chương.

Có thể đánh giá: Trần Quốc Tuấn và Trần Ích Tắc đều là những nhân vật tuổi trẻ tài cao, là anh kiệt của một thế hệ. Nhưng biến động lịch sử - giặc Nguyên xâm lược Đại Việt đã khiến 2 nhân tài này đi hai con đường trái ngược nhau. Người trở thành anh hùng lưu anh vạn năm, người trở thành kẻ "bán nước cầu vinh", mang tiếng xấu muôn đời.

Hai người tài hoa chọn 2 con đường trái ngược

Trần Quốc Tuấn - Công lao ngút trời, hết lòng trung nghĩa vì dân vì nước

Năm 1237, Trần Quốc Tuấn lên 9 tuổi thì gia đình gặp biến động lớn. Chú của ông là Trần Cảnh lên ngôi (hiệu Trần Thái Tông). Trần Cảnh kết hôn với Lý Chiêu Hoàng nhưng mãi chưa có con nối dõi. 

Sốt ruột về người kế tự tương lai của họ Trần, Thái sư Trần Thru Độ đang nắm thực quyền đã ép cha ông là Trần Liễu phải nhường vợ là Thuận Thành công chúa (chị gái của Lý Chiêu Hoàng) cho Trần Cảnh. Khi ấy, Thuận Thành công chúa đang mang thi con của Trần Liễu được 3 tháng.

Sự việc này khiến Trần Liễu vô cùng phẫn nộ. Ông nổi dậy ở sông Cái nhưng thất bại. Trần Thái Tông bị ép lấy vợ đã có bầu, lại niệm tình anh em, ban cho Trần Liễu đất An Sinh, cải làm An Sinh Vương.

Mang lòng hậm hực, Trần Liễu tìm khắp những người tài nghệ về dạy văn võ cho Trần Quốc Tuấn mong sau này có thể "phục thù thay cha". Vào tháng 4/1251, Trần Liễu ốm nặng. Trước lúc lâm chung, ông dặn Quốc Tuấn: "Con không vì cha lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được".

Tuy nhiên, sau này, Trần Quốc Tuấn đứng trước vận nước lâm nguy đã quyết định một lòng trung thành, phò tá các vua Trần đánh giặc ngoại xâm. Sau khi 3 lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, danh chấn phương Nam, lại có trong tay hàng vạn binh sĩ, ông vẫn một vì thiên hạ, bỏ qua lời dặn dò của cha lúc lâm chung.

Vì có công lao to lớn nên vua Trần giao phong ông làm Thượng quốc công, cho phép ông được quyền phong tước cho bất kỳ ai ông muốn, chỉ có tước hầu thì phong trước rồi tâu sau. Nhưng suốt cả cuộc đời mình, Quốc Tuấn chưa từng phong tước cho một người nào.

Thậm chí, khi quân Nguyên xâm lược, ông lệnh cho nhà giàu bỏ thóc ra cấp lương quân, mà cũng chỉ cho họ làm lang tướng giả chứ không cho họ tước lang thật.

Trần Ích Tắc - kẻ "bán nước cầu vinh", ô danh muôn đời

Trần Ích Tắc là hoàng tử thứ 5, vốn là người hay chữ giỏi văn thơ chứ không giỏi võ. Khi đất nước bị nhà Nguyên dòm ngó, các võ tướng được coi trọng vì thế mà Ích Tắc không được xem trọng. Hơn nữ, ông đặc biệt đố kỵ với Trần Hoảng (sau này là vua Trần Thánh Tông). 

Khi nhận thấy quân Nguyên chính là cơ hội duy nhất để có thể cho phép bản thân lên ngôi, Trần Ích Tắc đã thông qua các lái buôn ở Vân Đồn đưa thư hàng giặc.

Đến năm 1285, 50 vạn quân Nguyên Mông thế mạnh như chẻ tre tiến sang nước Nam ta, đánh bại nhiều đạo quân của ta, kinh thành Thăng Long thất thủ, vua phải rời kinh. Vào tháng 3, Trần Ích Tắc đưa toàn bộ gia quyến đầu hàng giặc, được đưa về nhà Nguyên, phong làm An Nam Quốc Vương.

Nhưng Trần Ích Tắc không thể ngờ nổi, chỉ mất tháng sau khi hàng giặc, đại quân Nguyên Mông bị đánh tan tác, Thoát Hoan chạy về nước. Ích Tắc ở lại Ngạc Châu, giữ chức quan Hồ Quảng bình chương chính sự, gia phong tới Ngân Thanh vinh lộc đại phu rồi Kim tử quang lộc đại phu, Nghi đồng tam tư và mất ở phương Bắc.

Đại Việt Sử ký toàn thư chép rằng nhà Trần không nỡ xóa tên Trần Ích Tắc, “chỉ gọi là Ả Trần, có ý chê hắn hèn nhát như đàn bà vậy”.

Bài học để đời: Cách hành xử tạo nên số phận

Hai con người tài năng của nước Việt nhưng lại mang hai số phận trái ngược hoàn toàn. Điều khác biệt lớn nhất ở họ chính là lựa chọn giữa chính nghĩa và mộng ảo đế vương.

Sự đố kỵ đã đưa đẩy Trần Ích Tắc trở thành kẻ "bán nước cầu vinh". Mặc dù làm quan ở phương Bắc nhưng ông vẫn viết nhiều văn thơ thể hiện sự nhớ nhung quê hương:

Bao năm xa nước khói mây mờ,

Mình gởi nhung yên tạm viếng nhà.

Lớp lớp lâu đài trơ bóng nguyệt,

Hàng hàng châu thúy cách phương xa…

(Trở Về Nhà – Trần Ích Tắc)

Thế nhưng ở trời Nam chẳng ai nhớ Trần Ích Tắc là vương thất nhà Trần, có học vấn uyên thâm. Kẻ "bán nước cầu vinh" chỉ được gọi với cái tên đầy chê trách "Ả Trần". 

Trong khi đó, Trần Quốc Tuấn hết lòng vì dân vì nước, bỏ qua mối thù nhà để bảo vệ giang sơn đã trở thành anh hùng, được hậu thế muôn đời thờ phụng, tưởng nhớ.

Vậy mới nói, lối hành xử của bản thân sẽ tạo ra số phận cả đời. Nhìn hai nhân vật trên là thấy rõ.

Xem thêm: Chuyện về Trần Quốc Tuấn - bậc anh hùng nhờ có tâm "đại nhẫn" mà làm nên đại sự