Nguyễn Tuân - sống chất, chết cũng phải chất: Muốn dùng tiền viếng mua bia đãi bạn bè, lên danh sách kẻ không được đến đám tang

Nguyễn Tuân - "ông vua tùy bút" chơi ngông, tiêu tiền như nước

Nguyễn Tuân sinh ngày 10/7/1910, mất 28/7/1987 tại thôn Thượng Đình, nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Ông sinh ra trong gia đình nhà Nho, khi Hán học bước vào thời kỳ thoái trào. 

Sinh thời, ngoài tên thật là Nguyễn Tuân, ông còn có nhiều bút danh khác như: Nhất Lang, Thanh Thuỷ, Thanh Hà, Ngột Lôi Nhật, Ngột Lôi Quật, Ân Ngũ Tuyên, Tuấn Thừa Sắc. Sách giáo khoa hiện hành xếp ông là 1 trong 9 tác gia tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Ông được xem là bậc thầy trong sáng tác và sử dụng tiếng Việt hiện đại. Ông đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học- Nghệ thuật, đợt I, năm 1996.

Lật mở từng trang viết của nhà văn Nguyễn Tuân, không khó để nhận thấy những con người phi thường, những cảm xúc dữ dội, mãnh liệt, những khung cảnh ấn tượng nơi thác ghềnh, rừng thiêng, núi cao, bão, gió - Tất cả được thâu tóm qua lăng kính “vạn hoa” của nhiều ngành nghệ thuật và diễn tả bằng ngòi bút sắc bén, ngang tàng. Dường như, cá tính không thể trộn lẫn ấy nảy sinh từ cẩn tắc, từ trăn trở khôn nguôi trên hành trình đi tìm cái đẹp của một con người rất mực tài hoa mà cuộc sống trong đời thực cũng rất lạ lùng...

Nhiều nhà văn đương thời kể lại, Nguyễn Tuân sớm nổi danh trong làng văn bởi thú chơi ngông, tiêu tiền như rác và có nhưng cách ứng xử vượt lên sự bình thường và tầm thường. Dường như chính nét riêng đó đã thu hút độc giả đến với văn chương của ông. Sự ngang bướng, ương ngạnh đã được ông đem vào từng trang viết khiến người ta phải tò mò, đọc đi đọc lại để khám phá cái chất ngông ấy.

Có không ít người nhận xét, đọc văn Nguyễn Tuân "mệt". Và đúng vậy, các con chữ của ông cũng chính là cá tính của nhà văn, cứ nhất quyết phải đúng như thế, phải đứng như thế, không "chữ" nào chịu nhường "chữ" nào khiến người đọc nhiều lúc phải "hụt hơi", bối rối trong mê cung chữ để bắt kịp nội hàm mà ông muốn truyền tải. Và chính điều đó đã giúp ông tạo nên văn vị độc đáo mà ít nhà văn nào có thể "đuổi kịp". Cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà ông được nhiều người trong giới văn học và độc giả tôn vinh là "ông vua tùy bút".

Trong cuốn "Cát bụi chân ai", nhà văn Tô Hoài từng viết: "Có người mê Nguyễn Tuân như điếu đổ, từng chữ. Có người chỉ lướt một đoạn đã không chịu được cái giọng khụng khiệng, khệnh khạng. Triết lý và câu văn của Nguyễn Tuân không giống vị hoài sơn trong thang thuốc bắc, ghẻ bổ một tí lại vô thưởng vô phạt. Cái chơi của Nguyễn Tuân cũng thế. Với người này, không thể thiếu Nguyễn Tuân. Người kia thì không chịu đựng được”.

Nhưng nét khinh bạc của Nguyễn Tuân lại là hệ quả của sự cẩn thận và khó tính. Ông khó tính với câu chữ, khó tính với chính cuộc sống của mình nên ông tự đặt ra những quy tắc và không cho phép mình cũng như người khác chạm đến ranh giới đó. Từ trước đến nay, chúng ta đã hiểu nhầm Nguyễn Tuân. Ông không hề phá vỡ quy chuẩn mà ngược lại, ông tôn thờ chuẩn mực. Và sự chuẩn mực ông tạo ra cao hơn mọi lẽ thường.

Chẳng hạn như, với nhiều người, việc tiếp khách ở nhà là chuyện họ coi là "tuy duyên". Khách đến thì tiếp, gặp bữa thì ăn. Nhưng với Nguyễn Tuân thì khác. Việc tiếp khách cũng khiến ông "đau đầu". Và nó cũng giúp ông tạo ra dấu ấn trong mắt người đương thời. 

Họa sĩ Thu Giang – con gái của cố nhà văn đã chia sẻ, người cha của mình có nhiều cách tiếp (hoặc đuổi) khách mà chỉ có “cụ” mới nghĩ ra. Nguyễn Tuân luôn để cạnh bàn làm việc một cái mâm và một ít đồ ăn trên đó. Nếu người nào mà Nguyễn Tuân không ưa đến nhà, ông sẽ lập tức giở mâm ra và nói “Tôi đang ăn, không tiếp khách”.

Còn ngược lại, với người ông yêu quý, ông sẽ mời đối ẩm cùng. Cũng có nhiều câu chuyện do nhân thế thêu dệt dựa trên tính cách đời thường của ông. Như việc Nguyễn Tuân luôn để trước cửa nhà một tấm biển “Không tiếp các nhà phê bình”. Nhưng sự thật, ông không hề treo cái biển nào như thế. Nếu có, thì chỉ có tấm biển “Nguyễn Tuân đi vắng” khi ông mệt hoặc bận.

Chuẩn bị... đám tang cho chính mình

Nhắc đến cái chết, nhiều người né tránh, không dám đối diện. Nhưng Nguyễn Tuân thì khác. Sinh thời, ông đã chuẩn bị cho buổi ra đi của mình một cách bình thản, lạc quan nhất.

Ông đã có mong muốn rằng tất cả tiền mà người đến viếng dự định mua vòng hoa sẽ để mua một xe xi-téc bia nhằm chiêu đãi bạn bè, uống mừng cho Nguyễn Tuân đã về cõi vĩnh hằng. Quả là một “ý tưởng”, một tâm trạng có “một không hai” khi đón nhận cái chết của chính mình.

Cả đời Nguyễn Tuân ngay thẳng nên ông rất ghét mất kẻ nịnh bợ, giả dối, nhất là các nhà phê bình cơ hội. Ông đã từng nói vui với rất nhiều người rằng, khi ông ra đi, ông sẽ không để cho các nhà phê bình văn học đi đưa tang.

Nhưng có lẽ đó không đơn thuần là câu nói vui bởi sau đó, ông đã làm sẵn một danh sách những người được “mời” và những kẻ không được phép đến đám tang.

Không những chuẩn bị cho buổi ra đi mà Nguyễn Tuân còn lo xa đến giai đoạn ở “phía bên kia” sự sống. Ngoài những vật phẩm mà ông mong muốn vợ con “gửi xuống” như quần áo, bút mực, vàng mã... ông còn yêu cầu phải “gửi” cho ông vài anh phê bình bằng hình nộm để cùng tranh luận với ông, để ông được hỏi: “Xuống đây rồi, ông đã nói thật chưa?”.

Xem thêm: Giai thoại vui về Nguyễn Công Hoan: Nhà văn lão làng và tên lừa đảo "trẻ không tha, già không thương"