Phát hiện loại thảo dược siêu thông minh, có thể "biến hình" để trốn tránh con người

Ở trên dãy Hoành Đoạn - phía Đông Bắc Trung Quốc có một loài thảo dược nhỏ bé ngày càng trở nên khan hiếm. Đó chính là Fritillaria delavayi hay còn có tên gọi là bối mẫu. Đây là một loài thực vật có hoa, trong họ Liliaceae, thường được tìm thấy trên các sườn núi đá của dãy Himalaya và dãy Hoành Đoạn ở Tây Nam Trung Quốc.

Cây bối mẫu phải mất tới 5 năm mới có thể ra hoa và chỉ ra hoa một lần duy nhất vào tháng 6. Đây là loại thảo dược sống lâu năm, có cuống ngắn và khoảng 3-5 lá màu xanh sáng.

Trong ít nhất 2.000 năm qua, loài thảo dược Fritillaria delavayi đã được thu lượm và dùng làm thuốc. Phần củ của cây sẽ được nghiền nát, điều chế thành bài thuốc trị nhiều chứng bệnh vô cùng hiệu quả, trong đó phải kể đến các chứng như cảm lạnh, ho, nôn ra máu, viêm họng, long đờm, viêm amidan.

Tuy nhiên, nhu cầu dùng củ cây bối mẫu rất lớn. Để sản xuất 1kg bột có giá khoảng 480 USD phải cần tới 3.500 củ tương đương với 3.500 cá thể cây. Với giá bán ngày càng đắt đỏ trên thị trường dược liệu, cây bối mẫu trở thành mục tiêu hàng đầu của những người chuyên thu hái thảo dược tại đất nước tỷ dân trong những năm gần đây. 

Một vài giống của loài thảo dược Fritillaria có thể trồng được, nhưng riêng delavayi lại sinh trưởng tự nhiên ở độ cao lớn trong không khí lạnh và khô. Điều kiện này, người nông dân khó lòng đáp ứng được. Bên cạnh đó, người tiêu dùng nghĩ rằng loại mọc hoang sẽ tốt hơn, dù chưa có bằng chứng nào có thể chứng minh điều này. 

Mỗi năm vào mùa ra hoa, loại thảo dược này sẽ nở một bông hoa có dạng tulip, màu xanh ngả vàng rực rỡ. Thế nhưng ở một giống Fritillaria đặc biệt, lá xanh và hoa vàng bắt mắt đã bắt đầu dần chuyển thành xám và nâu. Theo các nhà khoa học, rất có thể loài cây này đang tiến hóa về gen di truyền nhằm lẩn trốn những loài săn mồi nguy hiểm, trong đó có con người. 

Trong một nghiên cứu được xuất bản trên tờ Current Biology, các nhà khoa học Trung Quốc và Anh phát hiện, ở những khu vực nơi loài thảo dược Fritillaria delavayi bị con người hái với tỷ lệ cao, loài thảo dược này có xu hướng ngụy trang cũng ngày càng nhiều.

Trong tình trạng nhiều loại thực vật đang bị thu hoạch quá mức, cây bối mẫu có thể trở thành ví dụ đầu tiên về việc thực vật bị đe dọa đã và đang tiến hóa để hòa lẫn với môi trường xung quanh, trốn tránh kẻ thù. 

Cụ thể, ở những khu vực khó tiếp cận và ít có con người xuất hiện, loài thảo dược này vẫn giữ màu xanh và vàng sáng vô cùng bắt mắt. Tuy nhiên, ở những nơi nhiều con người xuất hiện, cây bị thu hái với số lượng lớn, màu sắc của nó dần trở nên tối hơn, hòa lẫn vào màu của đất đá xung quanh.

Thậm chí, các nhà khoa học còn tạo ra một trò chơi có tên là “tìm cây”, để xem khi loài thảo dược này ngụy trang sẽ khó tìm đến mức nào. Khi một tình nguyện viên được yêu cầu tìm cây Fritillaria delavayi giữa đất đá, họ mất rất nhiều thời gian để xác định được những cá thể có màu sắc ít sặc sỡ hơn. 

Thực tế, có rất nhiều loài thực vật dường như sử dụng biện pháp ngụy trang để lẩn trốn những loài động vật ăn cỏ. Tuy nhiên, theo nghiên cứu mới phát hiện, loài cây bối mẫu thông minh đến mức, chúng đã phát triển cơ chế để tránh né con người. Có thể nói, chính con người đã thúc đẩy sự tiến hóa về khả năng phòng phủ của các loài thực vật.

Xem thêm: Phát hiện loài cá mập tiến hóa thêm chân, có thể "đi bộ" ở vùng nước nông để săn mồi