Chuyện lạ lùng trong đám cưới chấn động thành Thăng Long của Công chúa câm và con trai Thái úy

Vệ Quốc Trưởng công chúa là ai?

Vệ Quốc Trưởng công chúa sinh năm Kỷ Mùi (1439). Chính sử không có nhiều tư liệu về nàng nhưng theo dã sử, nàng tên là Lê Thị Ngọc Đường. Nàng là con gái vua Lê Thái Tông, là chị gái vua Lê Nhân Tông. 

Lê Thị Ngọc Đường sinh ra trong gia đình đế vương, là vị công chúa cành vàng lá ngọc nhưng lại bị khiếm khuyết, từ khi sinh ra đã mắc bệnh câm, không nói được. 

Theo luật lệ nhà Hậu Lê, công chúa đến tuổi 16 sẽ được vua kén tuyển phò mã rồi đứng ra lo việc tổ chức lễ cưới. Nhưng công chúa Lê Thị Ngọc đường thì khác, nàng xuất cung, hạ giá lấy chồng khi mới 10 tuổi.

Dù chưa đến tuổi gả đi nhưng nàng lại được em trai là vua Lê Nhân Tông xuống chiếu gả cho Lê Quát, con trai của đại thần lê Thụ vào năm Mậu Thìn (1448). Sách Đại Việt sử ký toàn thư có chép như sau:

“Tháng 11, đem chị cả của vua là Vệ Quốc Trưởng Công chúa gả xuống cho Lê Quát là con trai của quan Thái úy Lê Thụ. Bấy giờ, Công chúa mới lên mười, mắc chứng câm không nói được. Vua xuống chiếu giao cho quan Tư khấu là Trịnh [Lê] Khắc Phục làm chủ hôn”.

Khâm Định Việt sử thông giám cương mục cũng có đoạn chép: “Tháng 11, mùa đông, gả Vệ quốc trưởng công chúa cho Lê Quát. Quát là con Thái úy Lê Thụ. Công chúa mới lên mười. Nhà vua hạ chiếu cho Tư khấu Lê Khắc Phục đứng chủ trương về việc hôn nhân”.

Vì là công thần khai quốc triều Hậu Lê nên Nguyễn Trãi được lệnh thay mặt vua soạn một bài chế về sự kiện này với tiêu đề "Hạ giá Vệ quốc trưởng công chúa".

Vì sao Vệ Quốc Trưởng công chúa phải xuất giá khi chưa đến tuổi?

Sử sách không có ghi chép về tài năng, phẩm chất của Lê Quát, chỉ biết, vị Phò mã này quê ở đất Lam Sơn, huyện Cổ Lôi, xứ Thanh Hoa (thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Lê Quát xuất thân trong gia đình có thế lực lớn, cha là Lê Thị - bậc khai quốc công thần triều Hậu Lê.

Lê Thị từ người được xếp thứ 13 trong danh sách "Lam Sơn tam thập hổ tướng" (30 tướng giỏi) dần dần trở thành bậc thái tề, giữ chức Bình Chương quân quốc trọng sự, là chức Tể tướng của nhà Lê.

Nhưng cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, Lê Thị cũng có những hạn chế, lỗi lầm. Khâm định Việt sử thông giám cương mục có chép: "Lê Thụ, ngay trong khi đang có quốc tang (tang vua Thái Tổ Lê Lợi - TG) đã lấy vợ lẽ và bắt binh lính về làm việc riêng cho mình như xây nhà và sai vặt. Thụ cất nhà đồ sộ, lại còn giao lưu với người nước ngoài để buôn bán. Bấy giờ, quan giữ việc can ngăn là Phan Thiên Tước đàn hặc các lỗi nói trên của Lê Thụ”.

Vua Lê Thái Tông khi ấy đã sai người đi điều tra xác minh thực hư rồi giao Lê Thụ cho Pháp ti xét hỏi. Nhưng nhiều đại thần trong triều vẫn bào chữa, xin giúp nên vua đã tha cho Lê Thụ. Sau cùng ông bị bắt bỏ vợ lẽ, nộp 15 lạng vàng, 100 lạng bạc và số tiền do buôn bán riêng mà có.

Năm 1442, Lê Thái Tông băng hà, hoàng tử Lê Bang Cơ mới hơn 1 tuổi đã được kế vị (tức Lê Nhân Tông sau này). Vì vua còn quá nhỏ tuổi nên Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị Anh đã buông rèm nhiếp chính.

Lúc này bà thấy thế lực của Lê Thụ còn lớn và cần phải có sự ràng buộc tình thân thì ngai vàng của vị vua nhỏ mới vững chắc. Lúc này, bà bèn nhân danh vua ban hôn cho Vệ Quốc Trưởng công chúa với con trai Lê Thụ để thân càng thêm thân.

Lễ cưới chấn động Thăng Long

Hôn lễ của công chúa Ngọc Đường là sự kiện khiến triều đình nhà Hậu Lê và dân chúng kinh thành Thăng Long chấn động. Theo sử sách, hiếm có lễ cưới của công chúa nào lại có ảnh hưởng lớn đến xã hội đương thời như thế.

Theo quy định trong hội điển, hôn lễ của công chúa phải có 6 lễ đi cưới do Khâm Thiên giám chọn, tổ chức trong 6 ngày khác nhau, mỗi lễ có vật phẩm riêng như: tràu cau, rượu, trâu bò, vàng bạc... Và để đám cưới cho con trai trở nên hoành tráng, Lê Thụ cũng sai người đi mua sắm nhiều đồ quý giá.

Quang lại ở Thăng Long bấy giờ cũng đua nhau đi sắm lễ phẩm để đến chúc mừng khiến các mặt hàng nhất là gấm lụa trở nên khan hiếm. Bên cạnh đó, khắp các địa phương trong nước, của hối lộ đổ về kinh nườm nượp.

Đại Việt sử ký toàn thư biên: "Khi ấy, Lê Thụ lo sắm lễ cưới, những kẻ ưa cầu cạnh hay tin liền tranh nhau đem nạp của cải để mong được hưởng phú quý. Gấm thêu, lĩnh, là, vóc, lụa... đang bày bán ngoài phố đều bị chúng tranh mua hết cả.

Lê Thụ còn bắt quan lại ở khắp các trấn, lộ phải sắm đủ trâu, bò và các thứ lễ vật khác. Các quan địa phương cũng muốn lấy lòng Lê Thụ nên bắt quân lính và nhân dân đóng góp rất nhiều.

Đài quan lúc ấy là (Đồng) Hanh Phát (dâng sớ) tâu hặc. Lê Thụ cởi mũ để tạ tội, nhưng lệnh (của Lê Thụ) đã trót gửi đi khắp nơi rồi, nên các quan địa phương vẫn đưa lễ vật tới nhà Lê Thụ. Lê Thụ không từ chối mà (Đồng) Hanh Phát cũng không nói đến nữa. Sau đó, Hanh Phát cũng mang lễ vật đến nhà Lê Thụ lạy tạ. Kẻ thức giả đều lấy đó mà chê bai”.

Còn Khâm định Việt sử thông giám cương mục cũng có đoạn: "Lê Thụ lo liệu việc sắm sính lễ. Những kẻ bon chen xu phụ đua nhau đem lễ đến dâng. Lê Thụ lại nhờ các trấn, các lộ lo kiếm trâu dê để dùng vào việc cưới. Các trấn, các lộ nhân đó bắt dân đóng góp cung ứng để mua lòng Lê Thụ. Ngự sử Đồng Hanh Phát có đàn hặc về việc này. Lê Thụ bỏ mũ, tạ tội với nhà vua; nhưng những đồ người ta đưa biếu, Thụ vẫn đều nhận cả, không từ chối. Hanh Phát không đề cập đến việc đó nữa, rồi lại đem đồ lễ đến nhà Lê Thụ và nói xin lỗi. Những người thức giả đều chê cười Hanh Phát”.

Về chuyện chỉ vì 1 lễ cưới công chúa câm mà khiến dân chúng cả nước chấn động, Việt sử giai thoại bàn: "Con gái thứ dân mà mắc bệnh câm thì ôm phận cô đơn suốt đời là điều sao tránh khỏi nhưng là công chúa, số phận của Vệ Quốc khác hẳn: Chẳng những làm dâu quan Thái úy mà còn làm dâu ngay khi lên 10 tuổi. Thái úy Lê Thị chắc chẳng mong con mình lấy vợ câm, con trai của Lê Thụ chắc càng không mong hơn nữa. Nhưng cơ may vơ vét của cải khắp thiên hạ bỗng dưng mà đến, kẻ tham lam như Lê Thụ chẳng bỏ qua.

Kẻ xu nịnh cũng đang không mà có cơ may để hối lộ Lê Thụ, Đài quan là Đồng Hanh Phát hặc tội Lê Thụ, rồi sau đó cũng chính ông tự mình đem lễ vật đến mà lạy tạ Lê Thụ, ông được yên thân nhất thời, song, việc làm ấy mới mỉa mai làm sao. Khi sống, gió chiều nào người ta có thể che chiều ấy, nhưng khi chết, bão táp của miệng thế muôn đời, con cháu họ biết lấy gì để che?”.

Lê Thụ mất uy tín vì đám cưới rình rang của con trai

Sau sự kiện chấn động đó, uy tín của Lê Thụ bị giảm sút. Không lâu sau đó, ông bị bắt giam vào ngục vì tội "không biết dạy con" để cho một người con gái làm việc phù chú bùa yểm. Đến tháng 6 năm Bính Tý (1456) mới được tha tội, cho phục chức Thái úy.

Dù có những sai phạm, lỗi lầm nhưng Lê Thụ vẫn là người trung thành với triều đình nhà Lê. Vào tháng 10 năm Kỷ Mão (6 năm Bính Tý (1456) mới được tha tội, cho phục chức Thái úy.

Trong biết cố gia đình nhà chồng, không rõ cuộc sống và số phận của Vệ Quốc Trưởng công chúa Lê Thị Ngọc Đường và Phò mã Lê Quát ra sao. Cho đến nay, chỉ có lễ cưới chấn động của họ là được nhắc đi nhắc lại.

Xem thêm: Công chúa Phất Kim - Liệt nữ trung quân ái quốc bị chồng xẻo má vì can ngăn tạo phản