Giá trị của đồng tiền xưa: Một triệu đồng có thể mua được 22.000 cây vàng?

Năm 1934, gia tộc nhà ông Lê Phát Đạt – ông Huyện Sỹ (ông ngoại Nam Phương Hoàng Hậu) đã gả Nguyễn Hữu Thị Lan về làm hoàng hậu nhà Nguyễn. Thời điểm đó, cậu hai Lê Phát An đã tặng cho cháu gái 1 triệu đồng tiền mặt làm của hồi môn.

Hành động này được coi là “dằn mặt” triều đình bởi hoàng gia khi đó vô cùng nghèo. Một triệu đồng Đông Dương tương đương 10.000 tờ giấy Xăng (hay tờ giấy bạc 100 đồng Đông Dương). 

Theo đó, 1 triệu đồng có thể mua được 22.000 lượng vàng. Điều này đủ thấy 100 năm trước 1 triệu đồng có giá lớn như thế nào. Đúng là con gái đại gia lấy vua, của hồi môn cũng đủ khiến người ta phải xuýt xoa. 

Điều này chứng tỏ, sự giàu có của đại gia Nam Kỳ trong tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh là có thật, thậm chí nó còn kinh khủng hơn cả trong truyện. Ngày xưa, ông bà Nam Kỳ có câu “Tiền muôn bạc vạn”. Câu nói này để chỉ sự giàu sang phú quý của những đại gia nhà giàu thuở đó. 

Hiểu đơn giản, bạc vạn là từ 10.000, bạc muôn là trên 100.000 đồng. Thời đó, đồng tiền xưa rất có giá trị. Cụ thể, vào năm 1925, một mẫu ruộng tốt ở Nam Kỳ có giá là 50 đến 80 đồng. Gia đình có 50 mẫu ruộng trở lên sẽ được gọi là điển chủ. Tính toán sẽ thấy, 50 mẫu ruộng nhân lên 50 đồng sẽ là 2.500 đồng bạc hoặc 80 x 50 = 4.000 đồng bạc. Đây là gia tài tối thiểu của một điền chủ thời bấy giờ. 

Năm 1930, Nam Kỳ có khoảng 6.690 đại điền chủ có từ 50 mẫu đất trở lên. Trong truyện của Hồ Biểu Chánh, chưa đại điền chủ nào có quá 40.000 đồng trong nhà. Còn trong tiểu thuyết “Con nhà giàu”, cha mẹ cậu Tư là một đại điền chủ có trong tay 500 mẫu ruộng khi chết đi cũng chỉ để lại 25.000 đồng trong tủ.

Đồng tiền xưa có giá trị vô cùng lớn. Bởi thế nó chưa có triệu phú hay tỷ phú như hiện tại. Điều này cho thấy cậu hai Denis Lê Phát An giàu có như thế nào khi cho cháu gái hẳn 1 triệu đồng làm của hồi môn. 

Chưa kể, ông Nguyễn Hữu Hào bà Lê Thị Bính chỉ có 2 cô con gái. Bên cạnh 1 triệu của hồi môn khi đi lấy chồng, tới khi cha mẹ qua đời hai cô con gái còn được chia thêm một nửa gia tài của gia đình. 

Trong Con Nhà Nghèo, cậu Ba Cam đi làm Sốp Phơ cho Thầy Kiện một tháng đã có 40 đồng Đông Dương. Đây được coi là công việc béo bở bởi nhiều người xuống Gò Công làm mướn cả năm mới được ba bốn chục đồng. 

Thầy thông trong Cô Lý Cô Đào làm được 1 đồng bạc/ngày; tháng làm 26 công đã đủ nuôi vợ con đuề huề. Khi vợ con bệnh, có người trả tiền chiếc xe máy 20 đồng nhưng thầy không bán, bởi chiếc xe kiểu Pháp này thầy mua 40 đồng - tương đương với gần 2 tháng lương. 

Sau này, người ta mang bỏ con, thầy mang về nuôi phát hiện 50 tờ giấy bạc, thế là đổi đời từ đó. So với bạc hiện nay, số tiền này thuở đó bằng số tỷ vẫn chưa hết. Khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, có người cả đời còn chưa nhìn thấy nhiều loại đồng tiền xưa - tiêu biểu như tờ giấy xăng (100$).

Xem thêm: Ngắm loạt ảnh xưa hiếm có về cầu Long Biên, Hà Nội