Chuyện về phong thủy nhà thờ họ của dòng tộc đời đỗ đại khoa trong sử Việt

Ngô tộc - Dòng họ được mệnh danh là "ngũ đại liên trúng"

Đất Kinh Bắc xưa nay vốn được ca ngợi là nơi phong thủy tốt, giang sơn tụ khí, là vùng đất khoa bảng sản sinh ra nhiều nhân tài cho nước Việt. Vậy nên, xưa kia ở đây mới lưu truyền câu nói: "Một giỏ ông Ðồ, một bồ ông Cống, một đống Tiến sĩ, một bị Trạng nguyên, một thuyền Bảng nhãn”.

Đóng góp không ít nhân tài cho quốc gia là dòng họ Ngô ở Vọng Nguyệt (Tam Giang, Yên Phong). Đây là 1 trong tứ lệnh tộc xứ Linh Bắc, được vua ban chữ vàng "Quang huy tự", nghĩa là nơi ánh sáng huy hoàng tụ lại. Đây cũng chính là nhà thờ họ Ngô, nơi sản sinh ra nhân tài tỏa đi muôn phương.

Theo "Hợp phả Ngô tộc", dòng họ Ngô được mệnh danh là "ngũ đại liên trúng", tức là 5 đời liên tiếp đỗ đại khoa. Nhưng nếu tính cả chi thứ thì dòng họ này có đến 10 đời đỗ đại khoa. Ấy là 5 đời phát tiến sĩ ở chi trưởng và 5 đời phát tiến sĩ ở chi thứ. 

Cũng theo gia phả của Ngô tộc, khi vụ án Lệ Chi Viên xảy ra vào năm 1442 khiến Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc, bà Ngô Thị Ngọc Dao là vợ vua Lê Thái Tông mất đi sự che chở và giúp đỡ của Nguyễn Trãi nên bị phát khứ đi xa.

Cụ Ngô Nguyên vốn có bà con với bà Ngô Thị Ngọc Dao phải lánh nạn về làng Vọng Nguyệt. Tại đây được quan cả tên là Chu Đình Cần che dấu, giúp đỡ. Sau đó, lại gả con gái là Chu Thị Bột cho làm vợ. Họ sinh được 2 con trai là Ngô Ngọc và Ngô Định. Đây chính là gốc tích của họ Ngô ở xứ Kinh Bắc.

Giai thoại về phong thủy của dòng họ khoa bảng

Trong dân gian cũng như gia phả của họ Ngô vẫn còn nhắc đến giai thoại về phong thủy của dòng họ này. Chuyện kể rằng, có một người Tàu từ phương xa đến ở tạm trong làng, rồi đi khắp làng rao rằng: "Sừng trâu, bầu giác, vườn quýt, ao Lác. Ai có tiền, có bạc thì lão bán cho".

Thấy người này có lời rao khó hiểu nên trong làng chẳng ai để ý. Khi ấy chỉ có duy cụ tổ họ Ngô mời ông này vào nhà ăn cơm, rồi hỏi ý nghĩa lời rao ấy. Người khách cười và bảo rằng: 

"Tôi thấy ông có phúc phận, được hưởng lộc trời nên cứ quanh quẩn nơi đây. Nay ông đã có lòng hỏi thì tôi cũng không che giấu. Ở đây có một khu đất tốt, nếu dùng nó làm nhà thờ họ thì sau này con cháu nhất định khởi đạt, vinh hiển nhiều đời. Mảnh đất này nếu không gặp được người hữu phước thì cũng chỉ như mảnh đất thường mà thôi".

Tiếp đó, thầy phong thủy người Tàu lại giải thích cho cụ tổ họ Ngô biết nội dung lời rao của mình. Đồng thời bày cách đặt nhà thờ họ tại "vườn quýt, ao Lác" tức nằm tại vườn quýt hoang cạnh ao Lác hay còn gọi là ao Gáo. Ao này mang tên đó vì có một cây gáo to mọc ở góc ao. Người dân trong làng hay chặt nó đi lấy gỗ, nhưng ngay sau đó cây lại mọc tiếp, mỗi đời đều có một cây gáo  to như vậy.

Người dân lưu truyền rằng: "mèo già hóa cáo, gáo già hóa lim”, cho rằng đây là điềm lạ. Dưới ao Lác có giếng tròn và sâu, bùn của ao không bao giờ lấp đầy được.

Nghe lời thầy phong thủy, cụ tổ họ Ngô cho xây nhà thờ họ. Ngay sau khi nhà thờ được xây xong, về phong thủy, phía Đông Bắc có một ngõ cụt chấm vào nhà tạo thành hình dạng như cái bút nghiên. Bên trái có một rãnh nước chảy dài đổ xuống ao tạo thành "hữu bạch hổ". Phía bên phải còn có mấy ngõ nữa, từ dưới trông lên thì như bàn tay có 5 ngón. Địa thế nơi này có đầy đủ “long chầu, hổ phục”, lại có giếng trời giữa ao như gương từ mẫu cho đời sau soi vào.

Phát đại khoa sau khi xây nhà thờ họ

Sau khi nhà thờ họ được xây xong, dòng tộc họ Ngô bắt đầu con đường phát khoa bảng. 5 đời chi trưởng liên tiếp đô tiến sĩ là:

- Con trai cụ tổ Ngô Nguyên là Ngô Ngọc đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức 18 (1487) đời vua Lê Thánh Tông, làm quan tới chức Lễ khoa đô cấp sự trung.

- Con của Ngô Ngọc là Ngô Nhân Hải đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Mậu Thìn (1508) đời vua Lê Uy Mục, làm quan tới chức Án sát ngự sử.

- Cháu nội của Ngô Nhân Hải là Ngô Nhân Trừng thi đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Canh Thìn (1580) đời vua Mạc Mậu Hợp, làm quan tới chức Tự khanh.

- Con của Ngô Nhân Trừng là Ngô Nhân Triệt đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa thi Đinh Mùi (1607) đời vua Lê Kính Tông, làm quan tới chức Tự khanh.

- Con của Ngô Nhân Trừng là Ngô Nhân Tuấn đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa thi Canh Thìn (1640) đời vua Lê Thần Tông, làm quan tới chức thượng thư bộ Hộ.

Khi nhắc đến dòng họ đại khoa này, Phan Huy Chú đã thốt lên rằng: "Họ Ngô lệnh tộc làng Vọng Nguyệt kể từ cụ Ngô Ngọc đỗ chính bảng thời Hồng Đức, cả thảy có 5 đời đỗ Tiến sĩ thực là hiếm có xưa nay!”.

Về sau, chi thứ của họ này từ cụ Ngô Định di cư vào Diễm Châu, Nghệ An cũng có 5 đời đỗ tiến sĩ. Tính tổng cả thì Ngô tộc có 10 đời đỗ đại khoa.

Hiện nay, nhà thờ họ Ngô ở Diễm Châu đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Còn nhà thờ họ Ngô ở Vọng Nguyệt được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Năm 2015 được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Xem thêm: Lưỡng quốc trạng nguyên đầu tiên trong huyền sử Việt: Tuổi thơ nghèo khó từng phải dắt mẹ đi xin ăn