Ân phi Hồ Thị Chỉ: Tiểu thư "cành vàng lá ngọc" yêu vua đời trước, ngậm ngùi cưới vua đời sau

Theo Wiki, Hồ Thị Chỉ (1902 - 1982) là Nhất giai Ân phi của hoàng đế Khải Định thuộc triều đại nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Khi Hoàng quý phi Trương Như Thị Tịnh bỏ đi tu, bà có vai trò lớn nhất trong hậu cung của Khải Định.

Theo tộc phả của dòng họ Hồ Đắc ở làng An Truyền (làng Chuồn) nay là xã Phú An, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế: Bà Hồ Thị Chỉ là con gái Thượng thư bộ Học Hồ Đắc Trung và bà Châu Thị Ngọc Lương; cháu nội của Hầu tước Hồ Đắc Tuấn và Quận chúa Công nữ Thức Huấn, con gái của Tùng Thiện vương Nguyễn Phúc Miên Thẩm – Hoàng tử thứ 10 của vua Minh Mạng. Các anh em trai của bà là Hồ Đắc Khải, Hồ Đắc Điềm, Hồ Đắc Di, Hồ Đắc Ân, Hồ Đắc Lân và Hồ Đắc Thứ. Các chị em gái là Hồ Thị Hạnh, Hồ Thị Huyên và Hồ Thị Phương.

Sử sách ghi chép, mẹ bà Hồ Thị Chỉ được miêu tả là người quốc sắc thiên hương, thông minh, học giỏi, đàn hay, thông thạo cả tiếng Pháp lẫn Hán Văn và Việt Ngữ cho nên nhan sắc của bà Hồ Thị Chỉ cũng không phải dạng bình thường.

Song hồng nhan bạc mệnh, cuộc đời bà Hồ Thị Chỉ phải chịu nhiều day dứt về chuyện tình cảm. Bởi lẽ, bà đem lòng yêu vua đời trước nhưng lại phải cưới vua đời sau. Cũng vì lý do này mà cuộc đời bà Hồ Thị Chỉ trở thành chuỗi những bi kịch nối tiếp khiến người đời phải thổn thức khôn nguôi.

Bà Hồ Thị Chỉ gặp vua Duy Tân năm 12 tuổi còn đức vua mới 14 tuổi và đã lên ngôi được 6 năm. Trong khoảng thời gian này, 4 anh chị em bà Hồ Thị Chỉ có được vinh hạnh cùng vua cha là Thượng thư Hồ Đắc Trung tháp tùng vua ra bờ biển nghỉ ngơi. 

Ngay lần gặp đầu tiên, nhờ nét xuân thì xinh xắn yểu điệu mà bà đã lọt vào mắt xanh của vị vua trẻ. Suốt 1 năm ròng, những ánh mắt tình tứ đã được trao qua trao lại giữa 2 người. Nhưng đến mùa hè năm sau, vì đã lớn nên bà Hồ Thị Chỉ không được cùng vua ra biển chơi nữa, điều này đã gây ra sự hụt hẫng cho đức vua và cả cô gái trẻ.

Vì mối tình này cho nên khi vua Duy Tân được Hoàng Thái Hậu cho phép nạp phi, ông đã chọn tiểu thư họ Hồ. Em gái của bà Hồ Thị Chỉ kể lại rằng, gia đình đã mang ảnh của bà Chỉ vào cung cho Thái hậu xem mặt và nhận được lễ vật ăn hỏi của hoàng cung. Những tưởng sẽ có một đám cưới long trọng được diễn ra và bà Chỉ sẽ sống cùng người mình yêu.

Thế nhưng một biến cố đã xảy ra, trong lễ nạp phi năm ấy, người ngồi trên kiệu hoa không phải bà Chỉ mà là bà Mai Thị Vàng - con gái của thầy dạy chữ Hán cho vua Duy Tân. 

Không ai hiểu vì sao chuyện đó lại xảy ra. Phía gia đình bà Chỉ chỉ biết buồn chán, thất vọng trước cuộc hôn nhân "chết yểu" này.

Cho đến tận khi vua Duy Tân bị bắt, xuống ngôi mọi chuyện mới được sáng tỏ. Thì ra, đức vua thay đổi ý định kết hôn với bà Hồ Thị Chỉ là vì đã nhận lời tham dự cuộc khởi nghĩa vũ trang do Quang Phục hội lãnh đạo, nên không muốn người yêu và gia đình đông con của nàng bị liên lụy. Tiểu thư Hồ Thị Chỉ càng thêm cảm phục quý mến tình cảm của Duy Tân và nguyện một đời sống chết vì vua. 

Lại nói về vua Khải Định - ông vua có nhiều tai tiếng nhất lịch sử Việt Nam với lối sống kim cổ lẫn lộn và có đến 12 người vợ. Theo sử sách, năm 1917, vua Khải Định đến dự lễ đặt viên đá đầu tiên xây trường Đồng Khánh. Khi ấy có 1 cô gái xinh xắn, dịu dàng, cẩn trọng dâng lên vua một chiếc kéo mới tinh đặt trên cái khay phủ gấm điều đã để lại Khải Định ấn tượng khó phai. Người con gái đó là bà Hồ Thị Chỉ.

Khải Định sau đó đã gặp Thượng thư Hồ Đắc Trung ngỏ ý muốn kết duyên với Hồ Thị Chỉ, với lý do ông cần một người vợ nói tốt tiếng Pháp “để làm các việc cơ mật”. Khải Định cũng hứa sẽ phong bà Chỉ làm Hoàng Phi (vợ chính). Ông cũng tâm sự đã có một con trai bốn tuổi với một cung nữ (là bà Hoàng Thị Cúc - Đức Từ Cung sau này) và cậu bé này sẽ là con của bà Hoàng Phi.

Vì muốn trọn tình với vua Duy Tân nên khi nghe tin này, bà Hồ Thị Chỉ một mực từ chối. Bà nguyện ở vậy cho đến hết đời, không muốn nhận lời ai nữa. Thế nhưng khước từ ý vua sẽ phạm tội phạm thượng, khác nào phản nghịch. Và hậu quả vô cùng khốc liệt.

Nghe theo lời khuyên giải, hy sinh tình cảm riêng tư vì sự sống còn của gia đình, Hồ Thị Chỉ đã cắn răng chấp nhận.

Ngày 3/12/1917 lễ nạp phi đã diễn ra long trọng và Hồ Thị Chỉ được phong làm Nhất giai Ân Phi - tước hiệu cao quý nhất trong hàng “cửu giai” do triều Nguyễn quy định cho các phi tần.

Vậy là bà Hồ Thị Chỉ lấy chồng khi mới 15 tuổi và hoàn toàn được Khải Định sủng ái với chức danh Ân phi. Bà thường xuyên xuất hiện với tư cách Hoàng hậu trong các bữa tiệc sang trọng của nhà vua. Lấy chồng rồng, Ân phi càng đẹp mặn mà, thông minh hơn. Song tâm trí của bà dường như khó quên được chuyện cũ.

Ân phi và Khải Định không có giọt máu chung để nối dõi. Đến năm 1925, Khải Định mất, sóng gió lại ập đến với Hồ Thị Chỉ.

Sau khi Khải Định băng hà, Đông cung Vĩnh Thụy đăng cơ với niên hiệu Bảo Đại, phong mẹ ruột là bà Hoàng Thị Cúc làm Đoan Huy Hoàng Thái hậu, tức bà Từ Cung có quyền thế bậc nhất trong nội cung. Còn Ân phi Hồ Thị Chỉ do không có con nên không được sống trong nội cung mà phải về sống ở Cung An Định rồi chuyển về ngôi biệt thự 145 (79D cũ) nằm trên đường Phan Đình Phùng.

Đi qua những tháng ngày ngang trái, bà Hồ Thị Chỉ mắc chứng trầm cảm, rối loạn tâm thần. Có giai đoạn anh trai Hồ Đắc Ân đã đưa bà vào Sài Gòn để điều trị. Lúc tỉnh bà viết 1 bức thư bằng tiếng Pháp gửi lên Liên hiệp quốc đòi độc lập cho Việt Nam, chống ngoại xâm.

Cũng có lần khác em gái là Hồ Thị Hạnh đưa bà lên chùa Khải Ân để nương nhờ chốn thiền môn. Bà sống lay lắt, đơn độc như một cái bóng. Ngày ngày bà mang một rổ bánh nậm, lọc ra bán ở chợ An Cựu. Mặc dù được người thân hết lòng cưu mang giúp đỡ nhưng bệnh tình bà ngày càng tệ đi.

Cuộc sống của bà cứ lầm lũi trôi qua đến ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, 2 người anh là Hồ Đắc Điềm và Hồ Đắc Di từ Hà Nội vào Huế mới gặp lại em gái sau bao năm ly biệt. Từ đó tình trạng của bà tốt hơn, minh mẫn hơn, không đi lang bạt nữa.

Đến năm 1985, vì căn bệnh tiêu chảy cấp, Ân phi rực rỡ ngày nào qua đời ở tuổi 83. Bà được an táng bên cạnh mộ của cha mẹ để được đoàn tụ với gia đình.

Xem thêm: Chuyện ít biết về vị vua Việt Nam đầu tiên lấy vợ Tây