Nguyên do vì sao Tết Hàn thực từ xưa đến nay người Việt đều cúng bánh trôi bánh chay

Nguồn gốc ngày Tết Hàn thực

Theo các nhà nghiên cứu, Tết Hàn thực của Việt Nam bắt nguồn từ điển tích của Trung Quốc, kể về vị hiền sĩ tên Giới Tử Thôi. Tuy nhiên, ngày lễ này của người Việt vẫn mang những sắc thái riêng, phù hợp với phong tục cổ truyền của cha ông ta. Ngày lễ này diễn ra vào mùng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm, còn được gọi là "tết ăn đồ lạnh".

Đây là dịp để người Việt hướng về cội nguồn, tưởng nhớ ân đức tổ tiên. Vào ngày này, chúng ta không kiêng lửa, mà nấu nướng bình thường. Chưa kể, người Việt còn sáng tạo ra bánh trôi, bánh chay là những món ăn nguội, dành riêng cho Tết Hàn thực.

Vì sao Tết Hàn thực 2022 phải cúng bánh trôi bánh chay?

Bánh trôi và bánh chay là món ăn đặc trưng của người Việt, từ xưa đã đi vào thơ ca dân tộc. Đây là hai món bánh làm từ bột gạo nếp thơm, chắt lọc những tinh hoa ẩm thực. Bánh trôi nặn viên nhỏ, ngoài trắng, trong có viên đường đỏ hoặc mật. Bánh luộc trong nước sôi, khi nổi lên thì là chín tới, bày ra đĩa và rắc vừng. Bánh chay nặn tròn dẹt, không nhân, được nấu tương tự bánh trôi. Khi cúng bày ra bát nhỏ, đổ nước đường và rắc vừng lên trên. 

Có tích kể rằng, bánh trôi bánh chay có từ thời Hùng Vương, là hai loại bánh nhắc nhở con cháu về sự tích "bọc trăm trứng" của Âu Cơ. Bánh chay tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con theo cha Lạc Lonng Quân xuống biển. Bánh trôi là 50 quả trứng nở ra thành 50 người con khác theo mẹ lên núi. 

Bánh trôi bánh chay cũng là món bánh khơi gợi chuyện xưa cũ, giúp người ta ôn lại một thời đã xa. Cũng vì thế mà người ta cúng bánh chay vào ngày này, như một cách để tưởng nhớ công ơn của tổ tiên. 

Ngoài ra, Tết Hàn thực còn mang ý nghĩa cầu cho một mùa hạ mát mẻ, bởi mùng 3/3 thường là thời điểm sắp chuyển sang mùa nóng. Theo luật âm dương ngũ hành, đây là ngày đánh dấu sự kết thúc của Mộc khí. Món lạnh theo ngũ hành thuộc Kim bánh trôi bánh chay màu trắng đương nhiên cũng thuộc hành Kim. Bánh chay vỏ trắng tính dương, phần nhân đậu xanh bên trong vàng tươi sáng mang tính âm, âm dương giao hòa. 

Văn khấn Tết Hàn Thực 2022

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

- Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

- Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.

- Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.

- Con kính lạy Cao Tằng Tổ khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Thúc Bá, Đệ Huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.

Tín chủ (chúng) con là:...

Ngụ tại:... 

Hôm nay là ngày ... gặp tiết Hàn Thực, tín chủ chúng con cảm nghĩ thâm ân trời đất, chư vị Tôn thần, nhớ đức cù lao Tiên tổ, thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa trà quả, đốt nén tâm hương, dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại Vương, ngài bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần giáng lâm trước án chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ ... cúi xin thương xót con cháu giáng về linh chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời các vị vong linh các vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ trong nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, phù hộ cho toàn gia chúng con luôn luôn mạnh khoẻ, mọi sự bình an, vạn sự tốt lành, gia đình hoà thuận...

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Xem thêm: Tết Hàn thực: Ngày lễ truyền thống tưởng nhớ người thân đã khuất