Những điều ít người biết về ngôi mộ 122 năm tuổi tại vườn hoa Con Cóc bên Hồ Gươm

Vườn hoa Con Cóc hay còn gọi là vườn hoa Diên Hồng tọa lạc giữa các con phố lớn như Ngô Quyền, Lê Phụng Hiểu, Lý Thái Tổ, Lê Thạch. Vườn hoa cách Hồ Gươm tầm 300m. 

Trung tâm vườn hoa là đài phun nước, cũng được gọi là đài phun nước Con Cóc. Đây là điểm đến quen thuộc của người dân thủ đô nói riêng, người Việt và các du khách nước ngoài nói chung. 

Thế nhưng, ít ai ngờ được trên đỉnh của đài phun nước lại là một ngôi mộ lộ thiên. Chủ nhân của ngôi mộ là Léon Jean Laurent Chavassieux (1848 – 1895) - Phó toàn quyền Đông Dương xưa. Đây là công trình được xây dựng bởi người Pháp, mục đích là tưởng nhớ đến Léon Jean Laurent Chavassieux. Do đó, vườn hoa Con Cóc trước đây còn được gọi là vườn hoa Chavassieux.

Theo tài liệu của Trung tâm lưu trữ Quốc gia I, năm 1897, người Pháp đã mở cuộc tuyển chọn các bản vẽ thiết kế nhằm xây dựng đài tưởng niệm vị cựu Phó toàn quyền Đông Dương. Thời điểm đó, tổng kinh phí dự tính là 3250 đồng.

Cuối cùng, bản thiết kế của Kiến trúc sư Harlay được chọn. Thi công công trình là nhà thầu Guillaume. Đến ngày 29/9/1899, Hội đồng Thành phố Hà Nội đã họp bàn. Sau đó, công trình đài tưởng niệm sẽ dựng đài phun nước. Họ mong muốn nơi đây sẽ trở thành nơi vui chơi, tổ chức lễ hội của người dân, mang tới dấu ấn nghệ thuật cho cả người Âu và người bản xứ.

Sau khi thảo luận, Hội đồng quyết vị trí đài phun nước sẽ nằm đối diện dinh Thống sứ Bắc Kỳ. Theo đó, các đại lộ Henri Rivière, Courbet và phố Cựu Lâu (nay là các phố Ngô Quyền, Lý Thái Tổ, Lê Thạch) sẽ làm giới hạn. 

Giữa vườn hoa Con Cóc được xây dựng một đài phun nước hình tròn, một trụ đá to hình vuông cao khoảng 3,5m. Giữa và trên trụ đá chính là tiểu sảnh đựng di hài của Chavassieux. 

Xung quanh trụ đá là những con cóc bằng đồng phun nước trên trụ đá. Nơi đây được trang trí loạt họa tiết cổ điển bắt mắt, là sự kết hợp hài hòa giữa phong cách kiến trúc của cả phương Tây và phương Đông. Ngoài những con cóc bằng đồng, vườn hoa Con Cóc còn có 8 con rồng đang chầu, tỏa ra 4 hướng chân trụ đá, thể hiện sức mạnh và sự vững chãi, uy nghiêm.  

Năm 1901, công trình hoàn thành và được đưa vào sử dụng. Đầu thế kỷ XX, vườn hoa Con Cóc diễn ra sự kiện được nhiều người chú ý. Đó là vợ chồng vua hề Sác-lô (Charlie Chaplin) đến Khách sạn Metropole hưởng tuần trăng mật. Danh hài nổi tiếng thế giới cùng vợ đi dạo trên vườn hoa Con Cóc, ăn vận chỉnh tề khác hẳn hình ảnh tuềnh toàng trên phim. 

Năm 1945, vườn hoa Con Cóc được đổi tên thành vườn hoa Diên Hồng. Tuy nhiên, người dân đã quen gọi là vườn hoa Con Cóc vì nơi đây có 4 con cóc bằng đồng. Thập niên 1980 – 1990, chính quyền thành phố Hà Nội từng có dự định phá đài phun nước cổ để xây dựng biểu tượng mới. Thế nhưng, trước sự phản đối dữ dội của giới kiến trúc, công trình đã được giữ lại.

Sau hơn 100 năm, nhiều chỗ ở vườn hoa đã bị xuống cấp. Một cây bồ đề mọc trên đài phun nước khiến nhiều cấu trúc bị nứt vỡ. Tuy nhiên, nhìn chung đài phun nước cổ nhất Hà Nội vẫn được bảo tồn khá tốt.

Nhiều chuyên gia gợi ý việc phá bỏ cây bồ đề để giữ gìn di tích. Phương án được lựa chọn hiện nay là đeo đai sắt để giữ cấu trúc cho đài phun nước. Ngày nay, vườn hoa Con Cóc là địa điểm hút khách du lịch và là nơi chụp ảnh cưới quen thuộc của giới trẻ. 

Xem thêm: Bờ hồ Hoàn Kiếm cách đây 130 năm trông như thế nào?