Nhà Hát Lớn Hà Nội - công trình kiến trúc độc đáo và duy nhất ở Đông Nam Á

Nhà Hát Lớn là công trình có kiến trúc hoàn hảo, quy mô bậc nhất Hà Nội, góp phần định hình diện mạo và kiến trúc thủ đô nửa đầu thế kỷ 20. Tuy nhiên, nơi đây vẫn còn lưu giữ nhiều bí ẩn như: Ai là tác giả tạo nên công trình này, tại sao nhà hát không hề có tiếng khi tiến hành thử âm lần đầu tiên...

"Cha đẻ" Nhà hát Lớn là ai?

Nhiều người cho rằng, Nhà Hát Lớn Hà Nội có nhiều nét tương đồng với  Nhà hát Opéra Garnier của Pháp được xây dựng nửa cuối thế kỷ 18. Tuy nhiên, theo kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính - người chủ trì công việc duy tu Nhà Hát Lớn vào những năm 90 của thế kỷ 20, nhà hát Opéra Garnier rất đồ sộ, nguy nga và cầu kỳ với 2.600 chỗ trong khi Nhà hát Lớn Hà Nội chưa đầy 1.000 chỗ. 

Nếu có giống nhau thì chỉ giống về chức năng, cấu trúc, không gian mặt bằng mà thôi. Còn về kiến trúc, Nhà hát Lớn Hà Nội là lối phát triển đặc trưng của lối kiến trúc Pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Khi đặt cạnh các nhà hát tiêu biểu trên thế giới, Nhà hát Lớn Hà Nội rất độc lập, khác biệt về mặt kiến trúc. Theo một vài tài liệu, GS.KTS Hoàng Đạo Kính cũng từng băn khoăn về tác giả của công trình này là ai. Ông từng tìm hiểu trong rất nhiều hồ sơ của Pháp và Việt Nam nhưng vẫn chưa biết kết quả. 

KTS Hồ Thiệu Trị - người sáng lập kiêm Tổng Giám đốc HTT Group và cũng là người tham gia vào việc trùng tu Nhà Hát Lớn Hà Nội trong giai đoạn 1995-1997 cho biết: “Năm 1994, lần đầu tiên từ Pháp về Việt Nam, tôi đến thăm nhà hát. Nhìn thoáng qua, tôi thấy công trình giống như những nhà hát ở Pháp và Châu Âu, nhưng khi quan sát kỹ lại thấy phảng phất đường nét và chi tiết rất Việt Nam. Nó được thiết kế đúng với tinh thần kiến trúc thuộc địa. Thời điểm đó, ở Việt Nam chưa có mô hình nào làm hình mẫu nên sự tồn tại của Nhà hát Lớn Hà Nội tính đến hiện tại vẫn là duy nhất ở Đông Nam Á”.

Tại sao Nhà Hát Lớn Hà Nội lại được xây dựng đồ sộ đến thế?

Theo như website của Nhà Hát Lớn Hà Nội, vị trí của nó vốn nằm trên một vùng đầm lầy của hai làng Thạch Tần và Tây Luông (Tổng Phúc Lân, huyện Thọ Xương). Năm 1899, Richard – Công sứ Pháp tại Hà Nội chủ tọa cuộc họp có cả hội đồng thành phố, đề nghị toàn Quyền Fourer cho xây dựng nhà hát. 

Khi đó, hai bản đồ án thiết kế được xây dựng bởi hai kiến trúc sư người Pháp có tên là Harlay và Broyer nhưng phải sửa đổi nhiều lần. Đến ngày 07/06/1901, công trình chính thức được khởi công, được thanh tra đô thị và kiến trúc sư Harlay giám sát kỹ càng, Travary và Savelon phụ trách thi công. 

Công trình nằm trên đầm lầy khiến việc san lấp mặt bằng rất vất vả. Mỗi ngày, 300 công nhân làm việc liên tục. Công trình với diện tích 2.600m2 với chiều dài 87m, sử dụng hơn 12.000m3 vật liệu và gần 600 tấn gang thép, 35.000 cọc tre được đóng với khối bê tông nền dày 90cm. 

Nhà thiết kế công trình đã tìm tòi, học hỏi và tham khảo kiến trúc cổ Hy Lạp Coranhto kết hợp với kiểu lâu đài Tuylơry và Nhà hát Opéra Paris để tạo nên một công trình với kiến trúc riêng biệt. Trước đây, trong nhà hát có sân khấu rộng cùng một phòng khán giả chính với sức chứa 870 người, mỗi chỗ ngồi đều là ghế bọc da, riêng các ghế vip được bọc nhung sang trọng. Tầng giữa trang bị nhiều phòng nhỏ cho những khách có vé riêng. Cầu thang lên tầng 2 là một sảnh chính rộng, hai bên là hành lang và cầu thang phụ. Phía sau nhà hát là một phòng quản trị, 18 buồng cho diễn viên hóa trang, 2 phòng tập hát cùng 1 thư viện và 1 phòng họp.

Tại đây sẽ biểu diễn các loại hình nghệ thuật cổ điển như Opera, kịch nói và nhạc thính phòng, biểu diễn 4 lần/tuần vào các ngày thứ 3, thứ 7, thứ 7 và chủ nhật, chủ yếu phục vụ tầng lớp quan lại thượng lưu người Pháp và một số người Việt giàu có. 

Thời điểm đó, kinh phí xây dựng Nhà Hát Lớn là hai triệu franc Pháp, một số tiền vô cùng khổng lồ. Do đó, hàng loạt câu hỏi được đặt ra như: Tại sao phải bỏ nhiều tiền như vậy để xây dựng nhà hát trong khi dân số nơi đây ít hơn rất nhiều so với Paris? Và liệu có sự cấu kết ngầm giữa quan chức có quyền duyệt chi và nhà thầu để đội kinh phí lên? Xây dựng nhà hát bề thế như vậy là để phục vụ cho tương lai của Hà Nội? Tuy nhiên, những thắc mắc này cho tới hiện tại vẫn chưa có đáp án thuyết phục. 

Xem thêm: Khám phá thôn Bát Quái của hậu duệ Gia Cát Lượng - "đệ nhất kỳ thôn" của Trung Quốc