Sự thật về cái tên Đinh Bộ Lĩnh: Hóa ra không phải tên thật như nhiều người lầm tưởng?

Từ trước đến nay, mỗi khi nhắc về vị vua cờ lau Đinh Tiên Hoàng, chính sử của các triều đại cùng các nguồn sử liệu khác nhau hầu hết đều thống nhất rằng, tên húy của Đinh Tiên Hoàng chính là Đinh Bộ Lĩnh. 

Cụ thể, trong quyển I của Đại Việt sử lược, phần chép về nhà Đinh và tiểu sử của Đinh Tiên Hoàng có ghi: “Tên húy là Bộ Lĩnh, người ở động Hoa Lư”. Trong phần Nhân vật chí, quyển VI, mục Dòng chính thống các đế vương của Lịch triều hiến chương loại chí có viết về Đinh Tiên Hoàng rằng: “Họ Đinh, tên là Bộ Lĩnh, người ở động Hoa Lư, châu Đại Hoàng (Ninh Bình), là con Đinh Công Trứ, làm Thứ sử châu Hoan”.

Bên cạnh đó, theo chương thứ 3 trong Việt sử yếu của Hoàng Cao Khải cũng ghi: “Đinh Tiên Hoàng, tên húy là Bộ Lĩnh, là người ở động Hoa Lư (nay thuộc địa phận tỉnh Ninh Bình)”.

Hay Việt sử diễn âm cũng có đôi dòng thơ rằng: “Chẳng ngờ có Gia Viễn nhân/Tên là Bộ Lĩnh tranh quyền làm vua” hay phần Đinh Kỷ trong Thiên Nam ngữ lục ghi rõ: “Trần ai khôn kẻ biết hay/Đất lành Gia Viễn trời rày giáng sinh/Tên là Bộ Lĩnh thông minh/Cha xưa Thứ sử nhậm thành Hoan Châu”.

Ngoài ra, nhiều cuốn sách khác đều thống nhất việc vị vua đầu tiên của triều Đinh có tên húy là Đinh Bộ Lĩnh. Tuy nhiên, theo một số nguồn tư liệu khác, tên thật của Đinh Tiên Hoàng không phải như thế.

Theo vua Tự Đức trong Ngự chế Việt sử tổng vịnh, quyển chín, phần Giai sự bổ vịnh (thượng), bài Lô hoa trượng có viết: “Đinh Tiên Hoàng, họ Đinh, tên húy là Hoàn. Người ở động Đại Hoàng Hoa Lư (thuộc Ninh Bình), là con Thứ sử Châu Hoan Đinh Công Trứ”.

Vậy tên Đinh Bộ Lĩnh thì sao?

Theo một số nguồn, Bộ Lĩnh thực chất là một chức quan mà sứ quân Trần Lãm - tức Trần Minh công phong cho khi ông cùng con trai Đinh Liễn sang vùng Bố Hải Khẩu (nay thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình) nương nhờ thời loạn 12 sứ quân. 

Còn ở vùng đất Hoa Lư lại truyền rằng, tên gọi Đinh Bộ Lĩnh xuất phát từ việc Thân phụ ông là Đinh Công Trứ được phong làm Thứ sử, nắm giữ vùng đất Hoan Châu (thuộc Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay). Đến năm Đinh Dậu 937, Kiều Công Tiễn giết hại nghĩa phụ là Dương Đình Nghệ, sau đó cướp quyền.

Trước tin này, Đinh Công Trứ cùng nhiều tướng lĩnh khác đem quân theo Ngô Quyền, diệt Kiều Công Tiễn và tham gia trận đánh Bạch Đằng. Khi Ngô Quyền lên ngôi, Đinh Công Trứ tiếp tục giữ chức trấn thủ Hoan Châu.

Sau này, do thuộc hạ bất cẩn làm cháy kho lương nên ông bị cách chức. Ông liền đưa Đàm Thị - người vợ của mình khi đó đang mang thai - cùng một số tùy tùng thân tín “khăn gói quả mướp” về Hoa Lư. 

Khi gần tới làng, đoàn người đi bộ mới dừng chân dưới núi Bái Lĩnh (còn gọi là núi Đính, nay gọi là núi Bái Đính, thuộc xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, Ninh Bình) để nghỉ ngơi. Khi đó, Đinh Công Trứ nói với vợ rằng, nếu sinh con trai thì sẽ đặt tên là Bộ Lĩnh để ghi nhớ chuyến bộ hành gian nan cùng lần nghỉ chân dưới núi Bái Lĩnh này.

Còn nếu tên Đinh Hoàn theo như vua Tự Đức có ghi là đúng thì bà Dương Vân Nga không chỉ là hoàng hậu duy nhất của hai vua ở hai triều đại khác nhau trong sử nước Việt, mà còn có hai người chồng đều cùng một tên Hoàn, đó là Đinh Hoàn và Lê Hoàn.

Xem thêm: Người bạn thời thơ ấu giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, dựng cơ nghiệp nhà Đinh là ai?