Tính cách của Lê Văn Duyệt dưới góc nhìn của sử gia Hàn Quốc: Nóng tính, mê... chọi gà, nuôi chó

Lê Văn Duyệt - vị anh hùng được dân yêu kính

Lê Văn Duyệt (1763 hoặc 1764 – 28 tháng 8 năm 1832) còn gọi là Tả Quân Duyệt, là một nhà chính trị, nhà quân sự lớn trong lịch sử Việt Nam. Ông là một trong các chỉ huy chính của quân đội chúa Nguyễn Ánh trong cuộc chiến với Tây Sơn. Khi chiến tranh kết thúc và nhà Nguyễn được thành lập, ông trở thành một đại thần, phục vụ hai triều vua Gia Long (tức Nguyễn Ánh) và Minh Mạng.

Ông nội của Lê Văn Duyệt gốc Quảng Ngãi, vào Tiền Giang lập nghiệp nên ông sinh ra ở Tiền Giang. Ông gia nhập quân đội Gia Định, cùng chúa Nguyễn Ánh chống lại nhà Tây Sơn năm 1781. Ông là người cầm quân thắng nhiều trận lớn, nên nhanh chóng thăng tiếng trong hàng ngũ quân Gia Định tới chức chỉ huy Tả Quân vào thời điểm cuộc chiến kết thúc.

Sau khi Nguyễn Ánh thành lập nhà Nguyễn, ông trở thành khai quốc công thần giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình, nhiều lần công cán ở cả phía Bắc thành và hai lần được cử làm Tổng trấn Gia Định Thành.

Việc cai trị của Lê Văn Duyệt đã góp phần làm ổn định, phát triển khu vực Nam kỳ, khiến cho vùng này từ một khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh thành một vùng giàu có, trù phú. 

Tính cách dị thường của tả quân dưới góc nhìn của nhà sử học Hàn Quốc

Nói về nguồn gốc của thành Gia Định, theo sách Vùng đất Nam bộ dưới triều Minh Mạng (1820 -1841) của nhà sử học Hàn Quốc Choi Byung Wook (do Omega và NXB Hà Nội ấn hành): "Gia Định thành được thành lập vào năm 1808, sau thời gian triều đình Huế lập ra Bắc Thành với bộ máy hành chính được giao cho các võ quan và củng cố quyền lực bằng vai trò của người Hoa định cư tại đây. Nguyễn Văn Nhân được chỉ định làm quan Tổng trấn đầu tiên của thành Gia Định. Sau này, Nguyễn Huỳnh Đức và Lê Văn Duyệt kế nhiệm. Quan Phó Tổng trấn Gia Định thành, có thể xác định: Trương Tiến Bảo (quê Vĩnh Long) và Trần Văn Năng (quê Khánh Hòa). Hai Hiệp trấn là Trịnh Hoài Đức và Ngô Nhân Tịnh lần lượt quê ở trấn Biên Hòa và Phiên An, thuộc Nam Bộ".

Ban đầu quyền lực của quân Tổng trấn thành Gia Định cũng tương tự như viên quan đồng chức ở miền Bắc nhưng trên thực tế, phạm vi quyền lực sau đó lớn hơn vì còn chịu trách nhiệm thanh sát, kiểm soát nước láng giềng Chân Lạp, đồng thời tạo nguồn thu thuế cho triều đình trong các hoạt động giao thương, làm ăn bên ngoài.

Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt là người có tài nhưng tính cách cũng có nhiều điều phải bàn. Tác giả Choi Byung Wook cho là có phần "dị thường". 

Sách đã dẫn tiết lộ: “Những thuộc hạ và binh lính bình thường không thể nói chuyện với ông. Ngay cả đồng liêu cũng thường không dám nói chuyện vì ông quá cứng rắn, lạnh lùng. Vào năm 1801, khi nghĩa quân Tây Sơn sát hại Tống Viết Phúc – môt đồng sự mà ông rất yêu mến – có tin là Lê Văn Duyệt đã cuồng nộ đến mức giết bất cứ binh lính Tây Sơn nào ông gặp, cho đến khi Nguyễn Phúc Ánh quở trách ông về sự hung tợn này”.

Tuy nhiên, trong các tài liệu của Nam bộ thì tính cách của Tả quân Lê Văn Duyệt được mô tả ôn hòa hơn. Đến thăm Sài Gòn năm 1825, Michel Đức Chaigneau viết: "Ông ta (tức Lê Văn Duyệt) là người rất tài năng cả trên chiến trường và trong lĩnh vực quản lý. Dân chúng sợ ông nhưng rất yêu mến ông thực lòng, vì ông là người công bằng".

Sau này, Phan Thúc Trực - một nho sĩ người Nghệ An cũng đã cố gắng miêu tả quan Tổng trấn thành Gia Định Lê Văn Duyệt rằng: Tả quân "đánh chó cho đến chết và tùy tiện chém đầu các quan lại cao cấp ở địa phương”, cùng nhiều thói quen dị thường khác của tả quân cũng được sách sử đã dẫn ghi lại: “Ông nuôi 30 người thuộc bộ tộc thiểu số vùng núi để phục dịch, cùng 100 con gà và 100 con chó. Cứ mỗi khi ông về nhà đều có một con hổ và 50 con chó đi theo”.

Trong nhiều sách kể về Nam Bộ cũng có nhắc đến Lê Văn Duyệt như sau: "Lê Văn Duyệt từng hiện ra trong giấc mơ của Nguyễn Trung Trực, lãnh tụ phong trào chống Pháp ở Nam bộ trong thập niên 60 của thế kỷ 19 và chỉ dẫn ông cách đánh bại kẻ thù" (Thái Bạch, Bốn vị anh hùng, kháng chiến miền Nam, tủ sách Sống mới, Sài Gòn 1957).

Tổng trấn thành Gia Định Lê Văn Duyệt còn là người mê… chọi gà kinh khủng, mê tới mức ông  dám từng tấu trình hài hước trước vua Gia Long về lợi ích của trò tiêu khiển này. "Trang phục ông cũng khá dị hợm, không chỉ đơn giản mà còn rất bẩn thỉu, thoạt nhìn giống như áo quần của những người nghèo khổ nhất…”, tác giả Choi Byung Wook kể trong sách đã dẫn.

Vì sao Lê Văn Duyệt có tên gọi khác là Tả quân?

Sách Vùng đất Nam bộ dưới triều Minh Mạng (1820 -1841) của Choi Byung Wook lý giải như sau: “Việc dân chúng gọi Lê Văn Duyệt là Tả quân Chưởng cơ cho thấy điều gì đó thuộc về tính cách cá nhân của ông. Đầu tiên, Lê Văn Duyệt được phép tham gia hoạt động quân sự vào năm 1787 và tự chiêu tập binh lính cho riêng mình. Năm 1802, ông được thăng chức Chưởng cơ Tả quân. Dưới sự chỉ huy của ông, cùng năm đó Tả quân bao vây Thăng Long. Trên thực tế, với các tướng lĩnh Gia Định kết liên minh với chính quyền, hành động chung của các binh sĩ và dân chúng gọi viên tướng chỉ huy bằng chính tên gọi lực lượng quân đội mà ông ta thống lĩnh”.

Sau những biến cố buộc Tổng trấn Bắc Thành Nguyễn Văn Thành phải uống thuốc độc tự tử, suốt thời gain dài còn lại cai trị của Gia Long, Tổng trấn thành Gia Định Lê Văn Duyệt luôn là một trong số ít người được triều đình tin cẩn nhất.

“Thậm chí, giây phút vua Gia Long lâm chung, chỉ có Lê Văn Duyệt và quan văn Phạm Đăng Hưng của Gia Định được phép đến bên giường để nghe lời trăng trối. Vị vua sắp tạ thế đã ban cho Tả quân quyền chỉ huy Ngũ quân Đô thống”, tác giả Choi Byung Wook thuật lại.

Sau khi đăng cơ, vua Minh Mạng lại tiếp tục cử nhiệm Tả quân Chưởng cơ Lê Văn Duyệt làm Tổng trấn thành Gia Định cho đến khi ông qua đời. Để tưởng thưởng những đóng góp của Lê Văn Duyệt, nhà vua còn ban tặng đai ngọc bích quý cho ông, đặc biệt nhất là con nuôi của Tổng trấn thành Gia Định còn được vua Minh Mạng nhận làm phò mã.

Xem thêm: Chân tướng vụ vua Minh Mạng san bằng mộ Lê Văn Duyệt, viết lời cay đắng