Bạch Ngọc Hoàng hậu - mỹ nhân kiệt xuất có công khai hoang lập làng, hỗ trợ Lê Lợi cứu nước

Vị hoàng hậu có thế lực riêng, con rể là vua nổi tiếng sử Việt

Bạch Ngọc hoàng hậu  tên thật là Trần Thị Ngọc Hòa. Bà là hoàng phi của vua Trần Duệ Tông, là mẹ của Huy Chân công chúa Trần Thị Ngọc Hiền, là mẹ đẻ của con gái duy nhất của Lê Thái Tổ - Trang Từ công chúa.

Hoàng hậu Bạch Ngọc là con gái ông Trần Công Thiệu ở làng Tri Bản (nay là xã Hòa Hải, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh). Sử chép, bà là nữ nhân tài sắc đoan trang, đức hạnh, được tuyển vào cung làm phi. Bà có công giúp vua trị vì đất nước, chống giặc xâm nên được phong là Hoàng hậu.

Năm 1377, hoàng đế Trần Duệ Tông đem quân đi đánh Chiêm Thành rồi tử trận. Lúc này, triều đình lập con trưởng của ông là Trần Nghiễn lên ngôi. Nhưng không bao lâu sau thì bị phế truất, giết chết. Thái thượng hoàng Trần Nghệ Tông bèn đưa con trai út lên ngai vàng (tức Trần Thuận Tông). Vào năm 1394, Thái thượng hoàng qua đời, quyền hành trong triều rơi vào tay Hồ Quý Ly - bố vợ Trần Thuận Tông.

Quan viên trung thành với nhà Trần biết Hồ Quý Ly âm mưu chiếm đoạt ngôi báu nên đã bí mật bàn mưu diệt trừ. Nhưng kế này bị lộ, hơn 370 người bị giết chết, lệnh cấm tụ tập được ban bố... Đất nước rơi vào căng thẳng, triều đình rối ren.

Đứng trước tình hình căng thẳng này, Bạch Ngọc hoàng hậu sợ họa ập đến bèn cùng hai anh trai và gia thần thân tín đem con gái là Huy Chân công chúa và người hầu âm thầm rời khỏi kinh thành về quê cha ở Đức Quang, lộ Nghệ An lánh nạn, sinh cơ lập nghiệp. Tổng cộng có 752 người.

Sau khi rời kinh sư, họ đã có gần 50 ngày đêm gian khổ khiến nhiều người kiệt sức, đau ốm mà chết giữa đường. Khi về đến qua đoàn chỉ còn 172 người. Họ chọn núi Trà Sơn (nay là vùng giáp 3 huyện Hương Khê, Can Lộc, Đức Thọ) để ở ẩn.

Tại đây, Bạch Ngọc hoàng hậu chiêu mộ 3.000 người lập xóm làng, khai khẩn 3.965 mẫu ruộng. Xây dựng kho trữ lương thực, trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm...

Cũng theo đó mà gia nhân trong nhà từ vài chục người lên đến hàng nghìn người. Họ vừa lao động sản xuất vừa rèn luyện binh khí, tập võ nghệ để bảo vệ làng xóm, trang trại. Đặc biệt, mọi việc điều hành của Bạch Ngọc hoàng hậu đều có sự trợ giúp đắc lực từ Huy Chân công chúa. 

Với những thành tựu trên, Bạch Ngọc hoàng hậu trở thành thế lực không nhỏ ở mảnh đất Nghệ An. Song bà rất khôn khéo trong việc che giấu tiếng tăm nên tránh được sự chú ý của quân Minh.

Gả con gái cho Lê Lợi, góp công cho kháng chiến

Từ năm 1407, cả nước phải chịu áp lực và đàn áp tàn bạo của quân Minh. Cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân ta rất kiên cường và bền bỉ. Hà Tĩnh là địa bàn của cuộc kháng chiến do nhà Hậu Trần lãnh đạo và nhiều cuộc khởi nghĩa khác. Vậy nên, trước năm 1413, nhà Minh chưa thể áp đặt được ách đô hộ như ở vùng Bắc bộ. Đó là cơ hội thuận lợi để Bạch Ngọc hoàng hậu tiếp tục khai khẩn vùng đất Tây Hà Tĩnh.

Đến năm 1413, sau khi đàn áp cuộc kháng chiến của nhà Hậu Trần, quân Minh củng cố chính quyền đô hộ trên đất Nghệ An với nhiều chính sách hà khắc khiến dân chúng lầm than. Ở đất Hà Tĩnh, nhiều cuộc đấu tranh và khởi nghĩa bùng nổ, tiêu biểu như khởi nghĩa của Nguyễn Biên, Phan Liêu - Nguyễn Đài, Nguyễn Tuấn Thiện.

Năm 1418, khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ. Năm 1424, Lê Lợi theo kế của Nguyễn Chích, chuyển địa bàn chiến lược vào Nghệ An làm "đất đứng chân". Năm 1425, khởi nghĩa hạ thành Trà Lân (Con Cuông, Nghệ An) thắng trận Khả Lưu - Bồ Ải (Anh Sơn, Nghệ An). Đồng thời tiến vào xây dựng căn cứ ở Đỗ Gia (Hương Sơn, Hà Tĩnh) mà trước đó tướng Đinh Liệt đã chiếm giữ. 

Đinh Lễ lúc bấy giờ đóng quân ở núi Linh Cảm, khu vực ngã ba sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố và La Giang, án ngự đường thượng đạo lên Đỗ Gia, vào Đức Thọ, Hương Khê. Đại bản doanh của nghĩa quân đóng ở động Tiên Hoa (Sơn Phúc, Hương Khê ngày nay).

Khi nghĩa quân tiến sâu vào vùng đất Hà Tĩnh thì tướng Bùi Bị phát hiện trang trại của Bạch Ngọc hoàng hậu. Bùi Bị đưa hoàng hậu và Huy Chân công chúa đến bái yết Lê Lợi.

Bạch Ngọc hoàng hậu vui mừng xin hiến toàn bộ tiền, lương thực, thực phẩm đã tích trữ được cho cuộc kháng chiến chống giặc Minh, đặc biệt đồng thuận gả con gái cho Lê Lợi. Lê Lợi liền cho quân lính sắm lễ vật, chọn ngày lành tháng tốt đem đến xin cưới Huy Chân công chúa về làm thiếp. Ông còn cho xây dựng điện Phượng Hoàng và Ngũ Long làm nơi cư ngụ cho hai mẹ con Bạch Ngọc hoàng hậu.

Việc chuyển hướng vào xây dựng "đất đứng chân" ở Nghệ An là một bước mang tính đột phá chiến lược, tạo thế và lực để nghĩa quân phát triển lên quy mô cả nước trở thành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Thêm nữa, việc giải phóng huyện Đỗ Gia, lập đại bản doanh ở động Tiên Hoa là một thắng lợi quan trọng, đặt nền tảng vững chắc ở “đất đứng chân” cho cuộc khởi nghĩa. Chính vì vậy, việc cống hiến tài sản và trở thành cơ sở hậu cần cho nghĩa quân của Bạch Ngọc hoàng hậu không chỉ là nghĩa cử yêu nước mà thực sự là đóng góp thiết thực và ý nghĩa quan trọng đối với cuộc khởi nghĩa.

Cuối đời quy y cửa phật, không màng danh lợi

Nhờ có sự hỗ trợ của Bạch Ngọc hoàng hậu mà lực lượng của nghĩa quân mạnh lên đáng kể. Chỉ trong vài năm, nghĩa quân lần lượt tiến quân ra Bắc rồi đánh đuổi giặc Minh ra khỏi bờ cõi, mang lại cảnh thái bình thịnh trị cho nhân.

Lê Lợi sau đó tổ chức ban lễ thưởng cho những người có công trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Trong đó không thể không nhắc đến công lao của Bạch Ngọc hoàng hậu. Tuy nhiên, bà từ chối bổng lộc, ân sủng của triều đình.

Bạch Ngọc hoàng hậu chỉ xin vua xây dựng chùa Am tu hành tại đó. Ngày ngày tụng kinh niệm Phật cầu quốc thái dân an.

Công chúa Huy Chân - Thứ phi của Lê Lợi hạ sinh một người con gái đặt tên là Ngọc Châu, tức Trang Từ công chúa. Sau khi Lê Lợi qua đời, hai mẹ con Huy Chân cũng xin rời chốn cung đình, về quê tu cùng mẹ ở chùa Am. Bạch Ngọc hoàng hậu mất ngày 22/6 (không rõ năm) niên hiệu Hồng Đức (đời vua Lê Thánh Tông).

Từ trong chốn cung đình nhung lụa, Bạch Ngọc hoàng hậu và con cháu đã rời xa vòng xoáy binh quyền, trở về đồng ruộng mà không vướng bận điều gì. Kinh thành đã không níu được bước chân của họ về với chốn an yên.

Tại quê cha, Bạch Ngọc hoàng hậu cho khai khẩn đất hoang, lập làng ấp, ổn định cuộc sống cho biết bao người nghèo khổ. Đến cuối đời, bà quy y cửa Phật, tụng kinh niệm Phật cầu quốc thái dân an, không màng địa vị. Những nữ nhân như Bạch Ngọc hoàng hậu quả là hiếm thấy!

Xem thêm: Chân dung vị Hoàng hậu xuất thân vô cùng cao quý, 2 lần cứu vua khỏi thú dữ