Cái đức của Hưng Đạo Vương: Giao binh cho kẻ đắc tội với mình, tạo nên chiến công ngoạn mục

Thời xưa, chuyện tình éo le của Trần Khánh Dư và Thiên Thụy công chúa được rất nhiều người biết tới. Theo ghi chép của Khâm Định Việt sử thông giám cương: Đầu năm Nguyên Phong (niên hiệu vua Trần Thái Tông 1251-1258), Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư từng có công đánh giặc, được phong làm Phiêu kỵ đại tướng quân, sau đó là tử phục thượng vị hậu. Tuy nhiên, sau đó ông bị cách chức, tịch thu tài sản vì tư thông với Thiên Thụy công chúa. 

Thời điểm đó, tội tư thông rất nặng. Thiên Thụy công chúa là con gái của Thánh Tông trong khi đó Trần Khánh Dư lại là con nuôi của ngài. Có thể coi Khánh Dư và Thiên Thụy là hai anh em nên chuyện yêu đương là không thể chấp nhận.

Bên cạnh đó, Thiên Thụy công chúa còn được Thượng hoàng Trần Thánh Tông ban hôn cho Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn - con trai Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Do đó, việc làm của Trần Khánh Dư trên thì phạm tội khinh quân, dưới thì đắc tội Hưng Đạo vương. Có giai thoại kể rằng, Trần Thánh Tông sợ phật ý Hưng Đạo vương nên đã phạt Khánh Dư bị đánh tới chết. Tuy nhiên, Thánh Tông đã ngầm hạ lệnh cho quân lính đánh đầu gậy xuống dưới. Nhờ thế, qua 100 gậy Trần Khánh Dư vẫn còn sống và được miễn tội chết. 

Hưng Đạo vương vốn thông minh nên thừa biết Khánh Dư đã được ngầm tha tội. Tuy nhiên, ông cũng không để bụng chuyện này. Sau khi bị tịch thu tài sản và mất hết binh quyền, Trần Khánh Dư trở về Chí Linh làm nghề bán than. Theo sử sách có ghi chép: “Lúc ấy Khánh Dư chở thuyền qua bến Bình Than, người chân sào đều đội nón cói, mặc áo cáпh bằng vải gai. Nhà vua trông thấy liền trỏ vào thuyền Khánh Dư rồi bảo với các quan hầu cận: “Người kia chả phải Nhân Huệ vương đấy ư?”. 

Nói xong, vua liền cho quân sĩ bơi thuyền nhỏ đuổi theo. Đến khi theo kịp, quân sĩ hô lên rằng: “Vua cho triệu ông đấy!” thì Khánh Dư đáp lại: “Lão già này là người bán than, có việc chi mà vua triệu?”. Quân sĩ mang y nguyên câu nói đó về tâu vua, vua nói: “Đúng Nhân Huệ vương rồi, người thường chắc không dám nói thế”. Vua łại sai nội thị đến triệu. Khi Khánh Dư đến, mặc áo cánh bằng vải gai và đội nón cói vào yết kiến. Nhà vua nói: “Không ngờ người nam nhi lại lưu łạc đến như thế?”, liền hạ chiếu tha tội cho. 

Khánh Dư tiến lên thuyền vua vái tạ. vua ban cho áo của vua thường mặc và cho ngồi ở dưới hàng các tước vương. Những lời nghị luận của Khánh Dư đều hợp ý vua. Nhà vua cho phục chức và phong làm Phó đô tướng quân”.

Nhiều người cho rằng, những chi tiết tình cờ trong câu chuyện chỉ là một vở kịch để hợp thức hóa việc nhà Trần dùng lại Trần Khánh Dư mà không làm mất lòng Trần Hưng Đạo. Tuy nhiên, Hưng Đạo vương cũng không để bụng chuyện xưa, sẵn sàng giao cho Khánh Dư làm phó tướng ở Vân Đồn, giữ hết công việc ngoài biên giới. 

Chính nhờ cách dùng người đúng đắn, quân nhà Trần đã đánh tan đoàn quân tải lương của tướng Trương Văn Hổ, giúp quân ta thay đổi cục diện và có được chiến thắng trong cuộc chiến chống quân Nguyên Mông. Hưng Đạo vương không chỉ nhìn trúng tài năng của Trần Khánh Dư mà còn có sự thông cảm, bởi Hưng Đạo vương cũng có thời như thế.

Câu chuyện của Hưng Đạo vương thời trẻ và Trần Khánh Dư về cơ bản khá giống nhau. Bên cạnh đó, Trần Quốc Tuấn là người coi trọng nhân tài, công tư phân minh. Khi còn trẻ, ông cũng được Trần Thủ Độ tạo cơ hội để nắm giữ binh quyền, thể hiện tài năng.

Điều đáng nói, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn là con trai của An Sinh vương Trần Liễu, từng bị Trần Thủ Độ ép bỏ vợ là Thuận Thiên công chúa để “nhường” cho Trần Thái Tông. Trần Liễu căm hận từng dấy binh làm phản nhưng không thành. Lúc sắp mất, Trần Liễu còn cầm tay Trần Quốc Tuấn mà trăn trối: “Con không vì cha lấy được thiên hạ, cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được”.

Tuy nhiên, Trần Thủ Độ không trù dập hay e ngại Trần Quốc Tuấn mà vẫn giao trọng trách trong cuộc kháng Nguyên lần nhất năm 1257. Theo ghi chép của Đại Việt sử ký toàn thư: “Tháng 9 (1257), (Trần Thái Tông) xuống chiếu, lệnh cho tả hữu tướng quân đem quân thủy bộ ra ngăn giữ biên giới (phía Bắc) theo sự tiết chế của Quốc Tuấn”.

Sau này, Hưng Đạo vương còn lập chiến công hiển hách trong hai cuộc kháng Nguyên tiếp theo. Nếu Trần Thủ Độ ích kỷ hẹp hòi thì chắc chắn sẽ không có chuyện này xảy ra. Đây cũng là lý do Hưng Đạo vương độ lượng với Trần Khánh Dư, tạo nên chiến thắng ngoạn mục ở Vân Đồn, góp phần tạo ra thắng lợi trong cuộc chiến chống quân Nguyên xâm lược.  

Cuối năm Thiệu Bảo thứ 4 (1282), Trần Quang Khải được vua Trần Nhân Tông thăng chức làm Thượng tướng Thái sư, nắm giữ cả quân sự và hành chính. Năm Thiệu Bảo thứ 5 (1283), triều đình tiến phong Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn làm Quốc công tiết chế, thống lĩnh quân đội toàn quốc để đối phó với quân Nguyên. 

Để tránh gây hiểm họa cho nước nhà, Hưng Đạo vương đã chủ động tìm cách giải hòa với Trần Quang Khải. Từ đó, tình nghĩa giữa 2 người càng thêm mặn mà, đứng đầu bên văn bên võ, trợ giúp cho vua. 

Xem thêm: Văn Huệ Vương Trần Quang Triều: Tài văn chương xuất chúng, thích cuộc sống ẩn dật