Chuyện về vị vua nhí có "tính xấu" chống Pháp và phát ngôn chấn động: "Nước dơ thì phải lấy máu mà rửa"

Duy Tân 19 tháng 9 năm 1900 – 26 tháng 12 năm 1945), tên khai sinh là Nguyễn Phúc Vĩnh San. Ông là hoàng đế thứ 11 của nhà Nguyễn. Vua Duy Tân tại vị từ năm 1907 đến năm 1916, sau vua Thành Thái. 

Chuyện đăng cơ của Nguyễn Phúc Vĩnh San thật tình mà nói thì vô cùng tình cờ, chẳng phải là chuyện sắp đặt trước hay tranh đấu mà có. Thời kỳ bấy giờ, triều đình nhà Nguyễn bị chi phối bởi thực dân Pháp. Việc các hoàng tử có thể ngồi lên ngai vàng hay không cũng tùy thuộc vào "tâm trạng" và mục đích sử dụng của người Pháp.

Nhắc đến chuyện Vĩnh San đăng cơ, sử sách chép rằng: Vua Thành Thái có nhiều con trai, đáng lẽ phải chọn người con trưởng kế vị, nhưng người Pháp sợ một vị vua trưởng thành khó sai khiến nên họ muốn tìm chọn một người nhỏ tuổi. Khi Khâm sứ Fernand Ernest Lévecque cầm danh sách các hoàng tử con vua Thành Thái vào hoàng cung chọn vua, lúc điểm danh thì thiếu mất Vĩnh San. 

Quan trong triều nhanh chóng cho người đi tìm thì thấy Vĩnh San đang trốn dưới gầm giường, mặt mày lem luốc, trông có vẻ sợ hãi. Khi tra hỏi thì Vĩnh San nói: "Ta đang tìm con dế vừa mới xổng". Vì sợ bị trách phạt, người lính đi tìm Vĩnh San không đưa ông đi tắm rửa mà đưa thẳng đến trình diện quan Pháp.

Người Pháp trông thấy Vĩnh San thì cảm giác như mở cờ trong bụng, liền đồng ý đưa cậu bé 7 tuổi này lên ngôi. Trong suy nghĩ của quan Pháp, Vĩnh San có vẻ là đứa trẻ nhút nhát, đần độn. Và điều đó giúp người Pháp dễ bề cai trị An Nam. 

Triều đình thấy vua quá nhỏ nên xin tăng thêm một tuổi thành 8. Họ cũng đặt niên hiệu cho Vĩnh San là Duy Tân, như muốn hướng tới sự nghiệp không thành của vua Thành Thái.

Ngày 5 tháng 9 năm 1907, Vĩnh San lên ngôi lấy niên hiệu là Duy Tân. Và chỉ một ngày sau lễ đăng cơ, Duy Tân đã đổi khác. Một nhà báo Pháp đã thuật lại: "...Un jour de trône a complètement changé la figure d'un enfant de 8 ans" (tạm dịch: Một ngày lên ngai vàng đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt của cậu bé lên tám).

Thái độ chống đối người pháp của vị hoàng đế 8 tuổi này thể hiện ngay từ việc ông chọn niên hiệu. Vĩnh San đặt niên hiệu cho mình là Duy Tân, có nghĩa là canh tân, đổi mới. Trong thời gian đó, ở Trung kỳ và Bắc kỳ đang có phong trào Duy Tân do các sĩ phu và tri thức yêu nước phát động nhằm khai trí cho dân Việt. Điều này càng khiến người Pháp thấy hối hận khi đã "chọn nhầm người".

Theo PGS.TS Hoàng Văn Hiển, người Pháp đã "sửa sai" bằng cách thành lập Phủ phụ chính của triều đình với 6 ông quan đại thần nhưng do khâm sứ Trung kỳ (người Pháp) chủ tọa. Họ đưa ông thầy người Pháp (gốc Đức) là tiến sĩ Ébérhard đến dạy học cho vua để uốn ắn theo văn hóa Pháp và kiểm soát suy nghĩ, hành động của vị vua nhí.

Chưa dừng lại, người Pháp còn cho xây dựng một nhà an dưỡng (cung Thừa lương) tại bãi biển Cửa Tùng (Quảng Trị), rồi đưa vua ra đó để học hành và vui chơi nhằm cách ly vua với triều đình.

Tình hình ngày càng căng thẳng khi ông vua nhí rất cứng đầu mà thực dân Pháp lại vô cùng lộng quyền. Sau vụ đào bới tìm kho báu ở lăng Tự Đức vào cuối năm 1912, vua Duy Tân (12 tuổi) đã phản ứng mạnh mẽ khiến toàn quyền Đông Dương Albert Sarraut phải yêu cầu dừng lại. Thế nhưng sau đó, người Pháp vẫn tiếp tục làm tiếp hai cuộc đào bới khác trong năm 1915.

Ngày 16/5/1915, khâm sứ Trung kỳ Charles cho khai quật để tìm kho báu ngay trong hoàng cung khi vua Duy Tân đang ở Cửa Tùng. Vua rất tức giận và quở mắng các vị quan thượng thư đã không dám can ngăn việc này. Song đến ngày 7/10/1915, khâm sứ Charles vẫn tiếp tục cho đào tìm kho báu ở lăng Tự Đức, ngay khi vua Duy Tân đang ở hoàng cung. Nhà vua phản ứng gay gắt với khâm sứ và nói rằng, đó là một việc điên rồ.

Vua Duy Tân khẳng khái nói, bản thân sinh ra để chỉ huy chứ không phải để phục tùng. Câu nói này đã được khâm sứ Trung kỳ báo cáo lại với toàn quyền Đông Dương. 

Không những phải ứng bằng lời nói, vua Duy Tân còn cho triệu tập các quan đại thần xem xét lại hiệp định mà triều đình đã ký với Pháp vào năm 1884  (còn gọi là hiệp ước Patenôtre), buộc các quan phải ký vào văn bản đòi sửa hiệp ước gửi cho Tòa khâm sứ Trung kỳ. Các quan thượng thư khi đó rất hoảng sợ và không thực hiện yêu cầu. Từ đó, vua lạnh nhạt với cả các triều thần.

Vào mùa hè, vua Duy Tân ra biển Cửa Tùng nghỉ mát. Một hôm, ông vua thiếu niên từ bãi tắm chạy lên với hai bàn tay lấm lem đất cát. Quan thị vệ mang thau nước đến cho vua rửa tay. Vua hỏi: tay bẩn thì lấy nước để rửa, rứa nước bẩn lấy chi mà rửa? Ông quan thị vệ hoảng hốt, không biết trả lời thế nào. Vua liền nhấn giọng: “Nước bẩn thì lấy мáυ mà rửa!”.

Đến năm 15 tuổi, vua Duy Tân bị mẹ ép nạp phi. Người ông chọn là con quan đại thần Hồ Đắc Trung. Sau đó, không hiểu vì lý do gì mà nhà vua không cưới tiểu thư nhà họ Hồ nữa. Sau này, bà lại làm vợ vua Khải Định, tức Ân phi Hồ Thị Chỉ. 

Sau đó, vua Duy Tân nạp Mai Thị Vàng - con gái thầy dạy mình là cụ Mai Khắc Đôn, tuần vũ Quảng Trị. Sau khởi nghĩa thất bại, nhà vua bị đày, bà có đi theo. Sang nơi lưu đày, do không hợp thủy thổ nên bà bị sảy thai và bệnh liên miên.

Xem thêm: Vua Duy Tân cùng câu chuyện nạp phi 'độc nhất vô nhị' khiến nhiều người nể phục