Số phận chua chát của hậu duệ vua Thành Thái: Hoàng tử bơm xe, hoàng thân chạy xe ôm, bán vé số

Vua Thành Thái bị lưu đày, con cháu thất lạc mỗi người 1 nơi

Thành Thái (14 tháng 3 năm 1879 – 20 tháng 3 năm 1954), тêɴ khai sinh là Nguyễn Phúc Bửu Lân. Ông là vị vua thứ 10 của triều nhà Nguyễn, trị vì từ năm 1889 đến 1907. Vì yêu nước, thương dân, không chịu khuất phục trước sự cai trị của thực dân Pháp mà năm 1907 ông bị bắt đi lưu đày ở châu Phi. Đến năm 1947, ông được trả về quê hương nhưng khi đó vương triều đã phân tán, con cháu của thất lạc mỗi người một nơi.

17 người con của vua Thành Thái sống rải rác khắp nhiều tỉnh miền Tây. Vương triều không còn, "con vua thất thế lại ra quét chùa", câu nói này quá đúng với hoàn cảnh của vị hoàng тử thứ 7 – Nguyễn Phước Vĩnh Giu. 

Mang tiếng là hoàng tử nhưng ông Vĩnh Giu (SN 1922) lại không được sống trong nhung lụa 1 ngày nào. Hoàng tử phải bôn ba nhiều việc để kiếm sống, từ công nhân cầu đường, đến mở cửa tiệm sửa chữa xe đạp, đóng bàn ghế, làm thêm ở phòng trà, quán bar... Rồi cuối đời chết trong sự nghèo khó.

Ông Nguyễn Phước Bảo Tài (SN 1964, con trai hoàng tử Vĩnh Giu, cháu nội vua Thành Thái, ấp Nhơn Hưng, xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền, Cần Thơ) cũng sống trong cảnh nghèo khó. Ông Bảo Tài bị bệnh tật đeo bám khiến mọi chi phí sinh hoạt của hai vợ chồng và đứa con gái bị bại não đều phụ thuộc vào nghề xe ôm bữa đực bữa cái của ông và những giờ đi nhặt ve chai của người vợ.

Cuối tháng 12/2020, ông Bảo Tài qua đời sau 9 ngày điều trị tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch (TP Hồ Chí Minh) với tình trạng bị áp xe phổi, đái tháo đường, tăng huyết áp nặng. 

Sinh thời, ông Bảo Tài từng chia sẻ rằng bản thân hiểu khá rõ những chuyện "thâm cung bí sử" của gia tộc cũng như những chuyện mà cha ông và ông nội đã trải qua, mà theo cách nói của ông là: "Tôi sống cùng cha từ nhỏ nên biết nhiều chuyện về cha và ông nội, cả những ngày bị lưu đày ở tận châu Phi”. Trước đây khi còn sống, cha ông, tức hoàng тử Vĩnh Giu thường kể chuyện về ông nội cho ông nghe.

Thời trẻ, vua Thành Thái được học cả chữ Nôm, chữ Hán và tiếng Pháp, đọc nhiều sách vở, hiểu biết rộng. Vì thế, khi bị thực dân Pháp khống chế gắt gao, ông vẫn là vị vua có tinh thần dân tộc và nhận kết cục bị ép thoái vị, đầy đi nước ngoài. Sau khoảng thời gian "bước đệm" bị quản thúc ở Vũng Tàu, năm 1916, vua và toàn bộ gia tộc bị lưu đày ra đảo Réunion ở châu Phi, một thuộc địa của Pháp. “Ở đó ông nội thuê một căn nhà, sống khá khép kín, sinh thêm được bảy người con, trong đó có cha tôi”, ông Tài nói.

Cũng theo ông Bảo Tài, dù bị đi đầy nhưng vua Thành Thái vẫn giữ lối sống nề nếp, gia phong, phân công công việc rạch ròi cho từng người. “Khi đó cha tôi có nhiệm vụ lo bữa ăn sáng cho ông nội và tìm lá trầu. Khi đó tìm lá trầu rất vất vả, chỉ vài gia đình người Việt sống ở đó trồng cây trầu làm kiểng, cha thường ghé đến mua”, hoàng tôn nhớ lại.

Vua Thành Thái cũng không xao nhãng chuyện học hành của con cái. Ông xin cho con vào học ở một chủng viện Thiên chúa giáo, nơi dành cho người nghèo và dân bản địa. Ông tự dạy tiếng Hán và tiếng Pháp cho con. 

“Bà nội tôi là Hoàng phi Chí Lạc, người xứ Huế, rất cam chịu, đảm đang, giỏi thơ văn. Để hướng con cái nhớ về cội nguồn dân tộc, bà dạy cha và các cô chú bác tôi nói tiếng Việt, viết chữ Nôm; ngoài ra còn dạy múa hát, đàn ca sáo nhị. Sau này về già, cha tôi vì thế vẫn giữ thói quen hay ngân nga đàn sáo”, vị hoàng tôn nhắc lại trong niềm tự hào.

Sau 31 năm lưu đày, vua Thành Thái trở về quê hương thì gia tộc đã bị chia rẽ, không được sống chung. Bản thân cựu hoàng ở Vũng Tàu, đến khi mất rước về Huế chôn cất cùng tổ tông. Trong khi đó mỗi hoàng tử phiêu bạt một nơi, bị chính quyền bảo họ theo dõi gắt gao. 

Thực dân Pháp còn triệt tiêu đường học hành của con cháu cựu hoàng, thực hiện chính sách "ngu dân" để trừ họa về sau. Hậu duệ vương triều này không được học hành tử tế cũng là nguyên nhân khiến sau này họ nghèo khó vì không có nghề nghiệp, việc làm. 

Theo ông Bảo Tài, sinh thời hoàng tử Vĩnh Giu có phong thái của hoàng thất, dù thất thế. Dù phải làm công việc chân tay nhưng luôn được mọi người kính trọng bởi lối sống kiểu cách, nho nhãn. 

“Cha tôi từ nhỏ đến lúc mất chỉ ăn bằng dĩa chứ không ăn bằng chén bát như những người bình thường. Đôi khi bữa ăn rất đơn giản, chỉ cần một dĩa cơm với bát muối ớt, bát mỡ hành. Đặc biệt cha tôi thích ăn bánh mì chấm sữa và khoai tây chiên”, ông Tài hồi tưởng. Những buổi sáng và chiều tối, ông hay đeo giày thể thao, mặc quần cộc, áo phông đi tập thể dục, uống cà phê thư giãn. Những lúc rảnh rỗi, vị hoàng tử này mở đài phát thanh nghe tình hình thời sự, thậm chí còn nghe cả đài tiếng Pháp. “Cha tôi hay theo dõi mảng chính trị thế giới, đọc vanh vách tên và tiểu sử các vị nguyên thủ quốc gia, những người nổi tiếng thế giới. Ông không chỉ nghe, mà còn đoán biết được xu thế thời cuộc”.

Số phận chua chát của hậu duệ vua Thành Thái: Người chạy xe ôm, người bán vé số

Đa phần con cháu vua Thành Thái đều có số phận chua xót: Người chạy xe ôm, người bán vé số, người làm bảo vệ. Cả hoàng tử con vua và cháu nội đều chết trong sự nghèo khó. 

Sinh thời, cuộc sống của Bảo Tài vô cùng khó khăn. Ông Bảo Tài từng cho đứa con trai duy nhất là Nguyễn Phước Thanh Tuyền đi bệnh viện Nhi đồng 1 để điều trị bệnh bại não bẩm sinh. Ông từng kể: Thanh Tuyền thiếu khả năng tự tư duy và đi lại, thỉnh thoảng bé lại bị co giật, té ngửa. Lúc chào đời, bé chỉ cân nặng 0,9 kg. Bác sĩ khuyên phải chăm sóc bằng chế độ dinh dưỡng đặc biệt mới hy vọng bé phát triển bình thường nhưng vợ chồng ông làm đầu tắt mặt tối mà chỉ đủ mua cho con được 4 hộp sữa giấy loại rẻ tiền. Có lần nghe người mách về một loại sữa bột bổ não gì đó, Bảo Tài cũng muốn cho con dùng thử nhưng khi đến tiệm, ông đành tiu nghỉu ra về vì không đủ tiền mua. “Bác sĩ nói cháu nó bị bại não. Hồi mang bầu, mẹ nó bị sốt cao chắc làm ảnh hưởng. Chi phí khoảng 15 triệu đồng. Bác sĩ khuyên nên cho cháu nhập viện nhưng vợ chồng tui chưa có tiền. Đành mang cháu về quê đã”, ông buồn rầu kể.

Nói về cuộc sống mưu sinh, ông Bảo Tài từng kể, vợ chồng ông sống ở Cái Răng (Cần Thơ). Hàng ngày ông chạy xe ôm, bà phụ bán cơm bụi. Hai vợ chồng chung lưng đấu cật cũng chỉ kiếm được chừng hơn trăm nghìn, vừa đủ cuộc sống tằn tiện. Đứa con bệnh tật từ lúc chào đời khiến cảnh nghèo càng thêm lay lắt.

Vợ ông Bảo Tài là bà Nguyễn Thị Bích Thủy, cũng con nhà nghèo ở vùng sông nước. Ông cùng vợ sống trong ngôi nhà có đến 3 đời họ Nguyễn Phước sinh sống trong một con hẻm nhỏ trên đường Phan Đình Phùng, quận Ninh Kiều, Cần Thơ. Chật chội khổ cực trăm bề, gia đình nhỏ dắt díu nhau về quê vợ ở xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền cách đó tầm hai chục cây số mượn đất cất nhà ở tạm.

Những ngày đầu vốn liếng không có, cục đất chọi chim cũng không. Năm 2005, những người đi cùng đoàn cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đến thăm hỏi hoàng tử Vĩnh Giu, thấy ông nghèo quá nên tặng cho chiếc xe máy cũ. Ông dùng nó làm phương tiện mưu sinh đến trước khi qua đời. Vợ ông lúc đầu phải bán vé số ở chợ. Được bao nhiêu tiền dành cả cho việc thuốc thang chạy chữa cho đứa con tật nguyền.

Tháng 2/2014, dì vợ của ông Bảo Tài thương tình cho vợ chồng miếng đất 32m2. Một doanh nghiệp ở Cần Thơ đầu tư 42 triệu đồng cất căn nhà cấp bốn tặng hai vợ chồng. Cả gia đình nhỏ thoát cảnh chòi lá nhưng niềm vui chưa lâu thì bệnh tình con trở nặng. Vợ chồng ông làm lụng suốt ngày không thoát cảnh nghèo đói.

Mặc dù cuộc đời nghèo khổ song sinh thời ông Bảo Tài chưa từng kêu ca. Ông cũng chưa từng nhắc về thân thế hoàng tộc của mình với người ngoài. Những nơi vợ chồng ông đến, người ta chỉ thấy một đôi vợ chồng lam lũ nhưng hiền lành cam chịu. “Trong thâm tâm, tôi luôn tự hào về các bậc tiền nhân của mình và tự nhủ với lòng phải sống sao cho xứng đáng với họ. Cha cũng như ông nội tôi và bác là vua Duy Tân đều là những người bất khuất trước kẻ thù xâm lược và không màng danh lợi” – ông Bảo Tài nói. “Chính niềm tự hào ấy là sức mạnh giúp tôi nỗ lực trong cuộc sống dù có nghèo khổ và bất hạnh đến đâu chăng nữa”. “Có lần ông khách xe ôm đọc báo thấy mình nói ông mà có dính dáng tới vua chúa à? Cháu vua sao khổ dữ vậy?. Mình chỉ cười qua chuyện thôi” – ông nói – “Quan trọng mình là ai chứ không phải xuất thân như thế nào. Bây giờ chỉ mong chạy được nhiều cuốc xe ôm, có thêm tiền chạy chữa cho con thôi chú à”.

Vợ ông Bảo Tài cũng từng chia sẻ: "Tui lấy chồng vì thương ổng chứ cũng đâu nghĩ tới chuyện con cháu vua chúa gì. Vợ chồng tui cực khổ cả đời rồi, giờ chỉ mong sao trời thương cho con chúng tôi mạnh khỏe. Vợ chồng tui bây giờ chỉ có nó là tài sản lớn nhất thôi”.

Xem thêm: Cung nữ cuối cùng của triều nhà Nguyễn vừa qua đời là ai?