Tại sao tháng 7 âm là tháng cô hồn? 

Tháng 7 cô hồn bắt đầu từ ngày nào?

Theo Lịch Vạn niên, ngày 1/7 âm lịch (Tức ngày Mậu Tý, tháng Bính Thân, năm Tân Sửu) sẽ rơi vào đúng Chủ Nhật ngày 8/8/2021 dương dịch. Đây là ngày bắt đầu tháng cô hồn theo quan niệm dân gian. Tháng này còn được gọi cách khác là tháng mở cửa mả hay xá tội vong nhân. Theo quan niệm dân gian, đây là tháng không may mắn, nhiều điềm xấu sẽ xuất hiện nên cần hết sức cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói hay việc làm.

Trong năm 2021, tháng 7 cô hồn sẽ kéo dài 30 ngày, từ ngày 8/8 đến ngày 6/9 dương dịch. Trong đó, vào ngày rằm tháng 7 (năm nay là ngày 22/8/2021) - ngày có âm khí cao nhất trong tháng. Người dân thường làm mâm lễ cúng các cô hồn để chúng không quấy phá.

Mâm lễ cúng cô hồn được các gia đình chuẩn bị vô cùng đầy đủ. Đó là mâm cúng Phật, cúng thần linh, tổ tiên và các vong hồn chưa được siêu thoát:

Mâm cúng Phật

Đối với Phật tử, Rằm tháng 7 (lễ cúng cô hồn) là ngày lễ lớn. Theo giáo lý nhà Phật, lễ cúng không quan trọng mâm cao cỗ đầy mà ở lòng người. lễ cúng Phật cần được đặt ở nơi cao nhất trên bàn thờ. nếu dùng hoa tươi nên chọn sen, hoa huệ, hoa mẫu đơn, hoa ngâu, hoa hồng, hoa cúc... 

Đồ cúng thường là cỗ chay, mâm ngũ quả, nước lọc. Ngoài ra gia chủ cũng có thể chuẩn bị giò chay, chả nem, nem chay hoặc nem nấm, canh nấm hoặc rau củ, đậu hũ...

Mâm cúng gia tiên

Mâm cúng gia tiên thường là cỗ mặn. Đối với mâm cúng gia tiên, gia chủ thường sắp xếp "trên chay dưới mặn", tức là trên hoa quả, dưới là cỗ mâm mặn. Các món ăn nấu tùy theo điều kiện gia đình hoặc là các món mà ngày xưa ông bà tổ tiên thích ăn.

Mâm cúng chúng sinh

Lễ cô hồn được thực hiện vào chiều tối ngày 14/7 hoặc 15/7/ Bởi vì, người ta quan niệm, đây là thời gian các vong linh trở về từ địa ngục.  Trên mâm cúng chúng sinh nên có các lễ vật:

Muối gạo (1 đĩa sẽ được rắc ra vỉa hè hoặc sân nhà về bốn phương tám hướng sau khi cúng xong), cháo trắng nấu loãng (12 chén nhỏ), hoa quả (5 loại 5 màu), 12 cục đường thẻ.

Theo truyền thống xưa, các gia đình sẽ mua quần áo chúng sinh bằng giấy nhiều màu sắc (xanh lam, xanh lá mạ, vàng, hồng...).

Song nhiều năm gần đây, Giáo hội Phật giáo Việt Nam khuyến cáo không nên sử dụng vàng mã, tránh lãng phí. Đồng thời Giáo hội cũng cấm đốt vàng mã trong các cơ sở thờ tự. Bởi vậy, các gia đình có thể cân nhắc hình thức này. 

Các loại bỏng ngô, bánh, kẹo, tiền vàng (tiền thật và tiền vàng mã), khoai lang, ngô, sắn luộc, mía (để nguyên vỏ và chặt từng khúc nhỏ độ 15 cm). 

Nước: 3 ly nhỏ, 3 cây nhang , 2 ngọn nến nhỏ.....

Món cháo loãng không thể thiếu trong lễ cúng cô hồn. Bởi vì người ta tin rằng món này dành cho những linh hồn bị đày đọa phải mang một thực quản nhỏ hẹp không thể nuốt được thức ăn thông thường.

Bày lễ và cúng ngoài trời hoặc trước cửa chính ngôi nhà. Gia chủ có thể đọc các bài văn cúng hoặc khấn nôm theo tâm nguyện. Kết thúc lễ cúng cô hồn, gạo, muối được vãi ra sân, đường, sau đó là đốt vàng mã.

Nguồn gốc tháng 7 cô hồn và lý giải vì sao tháng 7 nhiều âm khí?

Nguồn gốc tháng 7 cô hồn bắt nguồn từ Đạo giáo Trung Quốc. Họ cho rằng, vào ngày 2/7 âm lịch hàng năm Diêm vương sẽ mở cửa Quỷ môn quan cho quỷ đói được về nhân thế đến ngày rằm. Trong thời gian được thả ra ngoài các vong linh cõi âm sẽ tự do lang bạt trên nhân thế. Điều này cũng mang đến những điềm xui xẻo cho người trên nhân gian.

Dân gian cũng quan niệm, rằm tháng 7 âm lịch khi ma quỷ bị gọi trở lại địa ngục cũng là ngày "âm khí xung thiên". Vì thế, người ta hay cúng cháo loãng, gạo hoặc muối cho quỷ đói không quấy nhiễu cuộc sống, công việc. 

Tại Việt Nam, cúng cô hồn là một tín ngưỡng tâm linh truyền thống. Từ xưa người Việt đã quan niệm con người có 2 phần là hồn và xác. Tùy theo lúc còn sống và những việc mà người đã đã làm dẫn đến khi chết đi, phần hồn sẽ tách khỏi xác mà đầu thai sang kiếp khác hoặc bị đày xuống địa ngục. Thậm chí là lang thang quấy nhiễu người ở dương thế. Vì lẽ đó mà cúng cô hồn xuất hiện.

Người Việt quan niệm, trong những ngày tháng 7 sẽ xuất hiện quỷ đói lang thang khắp dương thế. Vì vậy, gia đình chuẩn bị gạo, cháo loãng, muối làm lộ phí cho các vong hồn này đi đường để chúng không quấy phá gia đình và bớt phần tủi hận.

Những việc làm này của người Việt mang tính văn hóa tâm linh để kết nối và thể hiện tính nhân văn giữa con người đang sống với người đã khuất. Con người dù đã gây ra những tội ác gì thì trong quá trình chịu trừng phạt, quả báo, cũng có được một ngày xá tội, để đỡ khổ cực, đau đớn…

Ở Trung Quốc, cúng cô hồn thực hiện vào ngày 14/7 âm lịch. Còn ở Việt Nam, thời gian này kéo dài nguyên tháng, không nhất thiết là phải vào ngày rằm. Ngày cúng cô hồn có thể tùy theo từng vùng, từng gia đình.

Vậy vì sao tháng 7 là tháng nhiều âm khí? Theo Âm dương ngũ hành, tính từ tháng 2 theo lịch của người Việt xưa, tháng 7 âm chính là tháng thứ 9. Khí âm - loại khí được quan niệm thuộc về ma quỷ (cõi âm) sẽ thoát ra từ lòng đất vào tháng này và lúc đó, âm khí đạt cực vượng vào ngày 15 âm. 

Ngoài ra, tháng 7 nhiều âm khí cùng với thời tiết thường xuyên gió mưa, lũ lụt, khiến đất đai và không khí ẩm ướt khiến trần gian trở nên u ám. Đặc biệt, ban đêm là thời điểm vong hồn hoạt động mạnh nhất. Chúng ẩn nấp khắp nơi và nếu ra đường sẽ dễ bị trêu.

Từ đó, quan niệm tín ngưỡng dân gian cho rằng, tháng 7 âm lịch là thời điểm vong hồn lang bạt nhiều nhất ở dân gian. Đây cũng là dịp để con cháu bày tỏ sự tưởng nhớ đến những người đã khuất. 

Tháng 7 cô hồn theo lý giải của chuyên gia

Vào năm 2019, ông Hoàng Triệu Hải - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Lý học Đông Phương cũng đã đưa ra những lý giải về việc: Tại sao tháng 7 âm gọi là tháng cô hồn?

Ông Hải cho biết, trong cơ sở nền tảng của các bộ môn Lý học Đông Phương, chúng ta đều biết tới mô hình Hà Đồ đều có 9 ô. Các ô trên Hà Đồ đều phối với Thiên Can thích hợp với độ số của nó bao gồm: Giáp 1, Ất 2, Bính 3, Đinh 4, Mậu 5 (Mậu thuộc Thổ), Kỷ 6, Canh 7, Tân 8, Nhâm 9, Quý 10 (Quý thuộc Thủy). Riêng ô giữa của Hà Đồ có hai thiên can là Mậu và Quý với độ số 5 - 10, chính là số của Trung cung của Hà Đồ.

Tháng 7 âm lịch chính là tháng thứ chín, tính từ tháng Một (người Việt xưa tính bắt đầu năm mới từ tháng 11 âm lịch) Việt lịch. Do đó, theo chu kỳ Cửu cung, tháng 7 là lệnh tinh nhập trung cung Hà Đồ, tương ứng với độ số 10 của Thiên Can Quý thuộc thủy.

Tháng này có Thiên can là Âm Thủy và thiên can Quý đang quản trung cung, do vậy theo Lý học Việt thì tháng này âm khí rất vượng. Thiên Can là hình tượng mô tả quy luật tương tác từ bên ngoài tới Trái Đất. Tháng này thường xuất hiện mưa gió, lũ lụt làm không khí ẩm ướt… và lúc này mỗi chúng ta đứng ở vị trí địa hình khác nhau thì đương nhiên sẽ chịu tương tác khác nhau của âm khí.

Chính vì tính thể hiện âm khí vượng, nên nó được mô tả bằng "Địa Ngục". Địa là đất, ngục là hình tượng mô tả âm khí chất dưới đất được thoát từ dưới lòng đất.

Chính vì thế dân gian cho rằng đây là tháng của vong hồn ngao du cõi dương từ góc nhìn thần thánh, ma quỷ, vong hồn. Nhưng cũng chính từ sự nhân văn trong dòng máu Việt tộc, uống nước nhớ nguồn mà biến ngày rằm – ngày cực thịnh của âm khí hay chính là ngày mặt trăng tác động lớn nhất lên trái đất trở thành ngày tết  để nhớ về tổ tiên ông bà và những người đã khuất.

Phong tục tập quán nhằm lưu giữ các giá trị cốt lõi cho việc kiêng cữ khi chu kỳ Thiên Can kết thúc nhằm tránh đi những tác động xấu khi âm khí quá vượng.

Ngày nay, sự thất truyền của một bộ môn khoa học cổ bị lạm dụng biến sự kiêng cữ thành thái quá và mê tín.

Tháng 7 cô hồn theo quan niệm của Phật giáo

Theo Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, từ cô hồn chỉ là một ý nhỏ trong một lễ lớn của Phật giáo. Phật giáo có 4 ơn lớn: Ơn tam bảo; ơn quốc gia xã hội; ơn cha mẹ sinh thành và thầy cô dạy bảo; ơn tất cả mọi loại chúng sinh.

Riêng tháng 7 âm lịch, Phật giáo nặng về ơn cha mẹ sinh thành nhất, vì vậy mới có quan niệm: “Cúng cả năm không bằng Rằm tháng 7”.

Hòa thượng Bảo Nghiêm chỉ ra, tháng 7 là tiết xá tội vong nhân, vì nhờ ơn của đức Phật mà tất cả các vong linh bị đọa trong chốn khổ đau được tế bạt, siêu thoát. 

Khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, ông bà tổ tiên chúng ta kết hợp với lễ đạo hiếu, báo hiếu cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Phật giáo quan niệm phải yêu thương mọi loài, kể cả những người không mồ mả, chết không thờ tự hay còn gọi là cô hồn.

Hòa thượng Bảo Nghiêm cho rằng, không có tháng nào gọi là tháng cô hồn trong kinh điển của Phật giáo. Cúng Rằm tháng 7 để tri ân, báo hiếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ, trên tinh thần của Phật giáo là yêu thương muôn loài, nên khi cúng người ta cúng cả cho những cô hồn không mồ mả, không con cháu hương hoả.

Phật tử chân chính cần xác định: Ngày rằm tháng Bảy là ngày Tăng tự tứ, ngày Tăng thêm tuổi hạ, ngày Phật hoan hỷ. Đối với Phật tử, tháng Bảy là thời điểm để mỗi người trau dồi, làm tăng trưởng thêm tâm hiếu và hạnh hiếu. Còn việc “thí thực cô hồn” trong dịp này cũng rất tốt. Nó là hạnh bố thí cho quỷ thần được no đủ nhưng chỉ là một lễ tiết có tính thứ yếu trong mùa lễ hội Vu lan mà thôi. Tốt nhất, các Phật tử nên cúng lễ phẩm chủ yếu là thực phẩm, không nên quá lãng phí cho việc mua sắm vàng mã, rải tiền lẻ...

Đạo Phật khuyên rằng, ngày nào cũng là ngày tốt, tháng nào cũng là tháng tốt và không có ngày, tháng nào xấu. Ngày xấu hay ngày tốt đều do quan niệm mà ra. Trong mỗi người bao giờ cũng có những phước đức, nếu có tâm, tích phước thì ma quỷ cũng phải sợ. Thay vì những kiêng kị không có cơ sở, mọi người nên làm điều thiện, tích đức.

Xem thêm: Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ Tự tứ trong đạo Phật