Ngôi đình cổ linh thiêng 4 xe bọc thép của lính Mỹ kéo không sập

Theo báo Kiến thức, làng Thạch Tân cùng làng Vĩnh Bình của xã Tam Thăng đã lập nên một kỳ tích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ đó là: Chỉ chưa đầy 2 năm (từ tháng 5/1965 đến năm 1967) thực hiện chủ trương của tỉnh ủy Quảng Nam, Đảng bộ Tam Kỳ, quân và dân các ngôi làng này đã đào được 32km địa đạo chạy quảng co trong lòng đất qua các thôn, xóm làm nơi ẩn nấp cho cán bộ, du kích đánh giặc. Trong khi, thủ phủ của tỉnh Quảng Tín (nay là tỉnh Quảng Nam) của chế độ Sài Gòn đặt tại Tam Kỳ, cách Tam Thăng vài ba cây số theo đường chim bay.

Sau khi chiến tranh kết thúc, địa đạo Anh Kỳ (Kỳ Anh là tên xã Tam Thăng ngày trước) dưới lòng cát trắng được công nhận là Di sản lịch sử văn hóa cấp Quốc gia và được ghi danh trong danh sách  3 địa đạo lớn nhất cả nước (cùng với địa đạo Củ Chi ở TP HCM, địa đạo Vĩnh Mốc ở Quảng Trị). Đây là những địa đạo góp phần làm nên một miền Nam "Thành đồng Tổ quốc".

Giải mã bí ẩn "vết thương" trên cột đình

Đình làng Thạch Tân nằm giữa vùng quê thanh bình là di tích gắn liền với địa đạo Kỳ Anh. Kiến trúc ngôi đình 3 gian 2 chái, kết cấu chồng rường giả thủ cực kỳ tinh xảo do chính những người thợ mộc Văn Hà trứ danh (thuộc huyện Phú Ninh, Quảng Nam) thi công.

Ông Huỳnh Kim Ta - Trưởng thôn Thạch Tân (kiêm hướng dẫn viên khu di tích) kể với báo Thanh Niên: "Điểm đặc biệt của ngôi đình không nằm ở vẻ bề ngoài của nó mà chính là những câu chuyện gắn liền với cuộc chiến chống đế quốc Mỹ hào hùng mà vết tích còn lại trên những cây cột chính là một minh chứng... Nhiều người khi tham quan ngôi đình luôn đặt câu hỏi về những vết hằn này. Tôi gọi đó là những vết thương linh thiêng…".

Vào tháng 7/1968, Mỹ đưa quân về càn quét vùng đông Quảng Nam. Khi đưa quân đến Thạch Tân họ nghi người dân sử dụng ngôi đền làm căn cứ hoạt động cách mạng nền rắp tâm triệt hạ.

Sau khi cho 6 đại đội bộ binh bố ráp quanh ngôi đình, quân Mỹ cho 2 xe bọc thép cảnh giới, 4 xe tăng còn lại nổ máy tông sập tường bao. Quân địch cô tình tông vào cột hòng làm sập thế nhưng ngôi đình vẫn đứng sừng sững. 

Sau một hồi bàn bạc, đám lính đã cho xe tăng lùi ra rồi dùng xích lớn buộc vào 2 cây cột ở gian giữa. Chúng tiếp tục nổ máy, rồ ga để giật sập nhưng kỳ lạ thay, ngôi đình vẫn không xê dịch, vẫn sừng sững đứng đó khiến quân địch rất tức giận.

Sau nhiều lần kéo giật ngôi đình không đỏ, dây xích cứa vào thân cột để lại những "vết thương" sâu đến tận hôm nay. “Trước sự uy nghi của đình cũng như tâm linh hóa thân bởi sức mạnh của nhân dân nên địch tỉnh ngộ, sợ hãi không dám phá đình”, Trung tâm VH-TT TP.Tam Kỳ ghi lại.

Đứng gần cột đình bị xích trói, ông Huỳnh Kim Ta nhận xét cách buộc xích và bố trí các dây cột, cho thấy quân địch đã tính toán rất kỹ. Bởi nếu giật đổ 2 cây cột này thì chắc chắn ngôi đình sẽ tan hoang. 

"Nhìn những 'vết thương' trên khó ai có thể nghĩ ngôi đình còn đứng vững cho đến hôm nay. Chỉ có thể là điều linh thiêng gì đó mới giữ được ngôi đình đứng vững như vậy", ông Ta kể.

Cũng theo vị trưởng thôn này, để tái hiện cho khách tham quan có thể hình dung, ngành chức năng đã sưu tầm đoạn dây xích có kích cỡ tương tự bỏ vào thân cột ở gian thờ. Cây cột còn lại do bị ảnh hưởng của bom cắt đứt ngang nên vào năm 2011, đình đã được trùng tu, thay thế. 

Bí mật ẩn dấu dưới nền đình

Khi đến tham quan đình Thạch Tân, du khách sẽ được ông Ta kể về việc thờ thần Đại Càn quốc gia Nam Hải, thờ tiền hiền và hàng trăm liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng còn được hiểu thêm về kỳ tích đào 32km địa đạo. Trong kháng chiến, ngay bên dưới ngôi đình này, nhân dân địa phương đã hợp sức đào 2 căn hầm, bí mật nuôi giấu cán bộ cách mạng.

Ông Ta tiếp tục thuyết trình, năm 1964, thực hiện nghị quyết giải phóng vùng ven đô và vùng đồng bằng, Tam Kỳ được chia thành 2 vùng chiến lược, vùng đông là xã Kỳ Anh và vùng tây là xã Kỳ Thịnh (nay là thuộc Phú Ninh). Tại vùng đông có căn cứ địa đạo Kỳ Anh. Để giữ được địa bàn, Đảng bộ xã Kỳ Anh lúc bấy giờ đã chủ trương đào hầm để bảo toàn lực lượng nhằm đánh địch và giữ vùng giải phóng.

Khi đó, lực lượng du kích và nhân dân tại 3 xóm của thôn Thạch Tân đã không quản khó khăn, ngày đêm miệt mài đào địa đạo. Các xóm đào xong thì nối lại thành thôn, thôn đào xong nối lại thành xã. Nhờ vậy mà chỉ trong 2 năm (từ 1965 - 1967) đã đào được 32km địa đạo.

Với chiều rộng từ 0,5 - 0,8m, chiều cao khoảng 0,8 - 1m, tuyến địa đạo trở thành thành trì vững chắc giúp quân dân Kỳ Anh tổ chức phản công, tập kích địch bất ngờ khi chúng càn quét.

Địa đạo có hình ô bàn cờ, quanh co uốn khúc, nhiều ngõ ngách nên có lần bị phát hiện nhưng địch không dám xuống. Trong làng Thạch Tân men theo các bụi tre, lùm cây... đều có miệng hầm để trú dễ dàng. 

Tại đình Thạch Tân, tận dụng đình có vị trí thuận lợi cùng yếu tố tâm linh có thể tránh sự dòm ngó của địch, nhân dân đã đào 2 căn hầm rộng ngay dưới nền đình để làm nơi cứu thương và chứa lương thực tiếp tế cho vùng tây bắc Tam Kỳ chống Mỹ. Miệng hầm được nguy trang tinh vi, quân địch khó phát hiện.

Tại ngôi đình này còn có cửa địa đạo được làm ngay sau đình kết nối với 32km địa đạo còn lại. Trước đây, người dân phủ đá ong bên ngoài cửa hầm để ngụy trang. Sau này khi đình được trùng tu, tôn tạo người dân địa phương đã thiết kế miệng hầm khá rộng để phục vụ khách tham quan.

Giải mã bí ẩn về phong thủy tại dinh thự 150 tỷ của vua Mèo Vương Chính Đức, Hà Giang