Ly kỳ chuyện cao tăng "nhập mộng" chữa khỏi bệnh cho vua Trần Minh Tông

Trần Minh Tông - vị vua anh minh, sử gia nhất loạt khen ngợi

Trần Minh Tông (4 tháng 10 năm 1300 – 10 tháng 3 năm 1357) húy là Trần Mạnh. Ông là vị hoàng đế thứ 5 của nhà Trần. Ông giữ ngôi từ ngày 3 tháng 4 năm 1314 đến ngày 15 tháng 3 năm 1329, sau đó làm Thái thượng hoàng đến khi qua đời. Thời kỳ của ông và cha ông được mệnh danh là thời kỳ hưng thịnh của vương triều nhà Trần, được sử gia xưng tụng là Anh Minh Thịnh Thế.

Thuở nhỏ, Trần Mạnh nhận được sự giáo dục nghiêm khắc từ vua cha. Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại lời kể của sử quan đời Lê Phan Phu Tiên: "[Minh Tông] đang tuổi ấu thơ, có lần nghịch làm chiếc giá đèn bằng tre, Anh Tông đòi xem, sợ không dám dâng. Hôm khác, vào hầu tẩm điện Anh Tông đang rửa mặt, nhân hỏi đến trò nghịch cũ, Anh Tông giận lắm, cầm ngay cái chậu rửa mặt ném vua. Vua nấp vào cánh cửa tránh được, chậu rơi trúng cánh cửa vỡ tan".

Cũng từ sự việc này, Ngô Sĩ Liên nhận định rằng: "Cái đức của Minh Tông mà nên được, tuy là do thiên tư tốt đẹp, còn là do sức dạy bảo của vua cha".

Tháng 1 Âm lịch năm 1305, Trần Mạnh được vua cha tấn phong làm Đông cung Thái tử. Anh Tông còn tặng cho Thái tử một bài giáo huấn mang tên Dược thạch châm do vua tự soạn. Sử chép, vào năm 1305 Trần Mạnh là Đông cung Thái tử, nhưng đến tháng 1 âm lịch năm 1309 lại chép Đông cung Thái tử Mạnh được sách phong làm Hoàng thái tử. Trong lịch sử nhà Trần, Trần Mạnh là thái tử kế vị đầu tiên không phải do vợ chính của vua cha sinh ra, trong khi các vua Thánh Tông, Nhân Tông và Anh Tông đều là con của chính thất hoàng hậu.

Tháng 11 âm lịch năm 1311 – tháng 5 âm lịch năm 1312, Trần Anh Tông đem đại quân chinh phạt Chiêm Thành. Thái tử Mạnh cùng Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật và Nghi Võ hầu Quốc Tú (tướng chỉ huy quân tả hữu Thánh Dực) nhận nhiệm vụ giám quốc. Đánh trận về, vua Anh Tông không ban thưởng các tướng thắng trận vì cho là công của thái tử và những người giám quốc cũng rất lớn, không thua các tướng trận.

Ngày 18 tháng 3 âm lịch năm Giáp Dần (tức ngày 3 tháng 4 năm 1314), Trần Anh Tông nhường ngôi cho Thái tử Mạnh. Thái tử 14 tuổi lên ngôi Hoàng đế, tự xưng là Ninh Hoàng, tôn Anh Tông làm Quang Nghiêu Duệ Vũ Thái thượng hoàng đế và tôn Thuận Thánh Hoàng hậu (chính cung của Anh Tông) làm Thuận Thánh Bảo Từ Thái thượng hoàng hậu. Các quan dâng Hoàng đế tôn hiệu là Thể Thiên Sùng Hóa Khâm Minh Duệ Hiếu Hoàng Đế. Sử sách gọi ông là Trần Minh Tông. Sứ thần nhà Nguyên đến dự lễ đăng quang của Minh Tông, đã khen ông có hình dáng nhẹ nhàng như thần tiên.

Đánh giá về ông, trừ việc chê trách nghe lời gièm pha mà giết oan bố vợ là Trần Quốc Chẩn, các sử sách đều có những dòng ca ngợi Trần Minh Tông. Cụ thể, Việt giám thông khảo tổng luận của sử thần triều Hậu Lê là Lê Tung có viết: "Minh Tông tính trời khiêm hòa, nhận ngôi của Anh Tông nhượng cho, để tâm vào thú hàn mặc, sính bút ở tập Thủy vân, có thơ khuyên người hiền, có bài răn uống rượu, dường như cũng đáng khen. Song quan chế có phần nhũng tạp, hình phạt nhiều việc oan uổng; nhẹ dạ tin Khắc Chung là kẻ gian, để đến nỗi Quốc Chẩn phải chết, há chẳng phải là vết xấu của người thông minh ư?".

Sử thần Ngô Thì Sĩ trong sách Việt sử tiêu án viết rằng: "Vua biết sửa sang chính trị, tiến đến văn minh, làm sáng tỏ công nghiệp của tiền nhân; có lòng trung hậu, mở đường lối cho con cháu theo; duy chỉ tiếc rằng không xét rõ sự gian của Khắc Chung đến nỗi Quốc Chẩn phải chết, đó là kém sáng suốt".

Còn sách Đại Việt sử ký tiền biên thì bình rằng: "Vua lấy văn minh sửa sang chính trị, làm rạng rỡ công lao người trước, giữ lòng trung hậu, để điều yêu kính cho con cháu noi theo, giữ yên bên trong, vỗ về bên ngoài, kỷ cương đủ đầy".

Giai thoại cao tăng "nhập mông" chữa bệnh cho Trần Minh Tông

Như đã chia sẻ, cuộc đời của các đế vương nhà Trần luôn gắn liền với các yếu tố huyền ảo, kỳ lạ. Và trong dân gian vẫn còn lưu truyền giai thoại một vị cao tăng "nhập mộng liệu bệnh" cho vua Trần Minh Tông.

Tương truyền, có một năm, Trần Minh Tông bỗng dưng mắc bệnh đau mắt, các ngự y dùng đủ mọi phương thuốc vẫn không thể nào chữa khỏi bệnh được cho vua.

Vào một đêm nọ, nhà vua ngủ mơ, trong mông thấy một vị cao tăng tự xưng là Ông Mộng đến xin chữa đau mắt. Khi thức dậy, vua thấy mắt sáng khỏe không còn dấu hiệu đau nhức.

Câu chuyện kỳ lạ này không được ghi trong chính sử nhưng dã sử và một thư tịch khảo cứu viết bằng Hán Nôm có ghi lại. Trong sách Hải Dương phong vật chí tóm lược như sau: "Chùa Quang Khánh ở xã Dưỡng Mông, huyện Kim Thành có một vị sư gọi là Ông Mộng, tu luyện đắc đạo, pháp thuật tinh thông.

Vua Trần Minh Tông bị khổ về chứng đau mắt, nằm mộng thấy có một nhà sư đến chữa, tự xưng là Ông Mộng. Khi tỉnh dậy, không cần dùng đến thuốc mà mắt tự khỏi, bèn sai người đi tìm hỏi khắp nơi, đến chùa tìm được nhà sư, sắc phong làm Từ Giác Quốc sư".

Trong Hải Dương phong vật khúc có viết tóm lược chuyện này bằng mấy câu thơ như sau:

Nọ Ông Mộng già lam tu luyện,

Vì Minh Tông ứng hiện lai y.

Trần triều phong sắc Quốc sư,

Thuở triều Hồng Đức đôi thơ biển vàng.

Ở đoạn thơ trên, phần cuối có nhắc đến niên hiệu Hồng Đức của vua Lê Thánh Tông. Chuyện xảy ra sau đời Trần, vì sao lại có liên quan đến một ông vua thời Hậu Lê sống cách đó hơn 100 năm?. Sự thể như sau:

Theo sách Đồng Khánh dư địa chí, chùa Quang Khánh nằm ở xã Dưỡng Mông, huyện Kim Thành do thiền sư Huệ Nhẫn khởi dựng từ thời Trần. Ông Mộng chính là tên gọi của nhà sư Huệ Nhẫn. Vì là người sáng lập ra chùa nên Ngài được tôn là sư tổ của chùa.

Ngôi chùa nay thuộc thôn Dưỡng Mông (xã Kim Đính, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương). Đời Hậu Lê, có lần Lê Thánh Tông đến thăm cảnh chùa, vua có làm hai bài thơ rồi sai người đem khắc vào biển sơn son thiếp vàng đem treo trước cửa tiền đường của chùa. Một bài bằng chữ Hán theo thể Đường luật, một bài bằng chữ Nôm.

Bài 1:

Kê điền đống vũ bán đồi khuynh.

Tát quải huề dư phỏng hóa thành.

Đại giác hải trung quân dị độ,

Vô cùng môn lý ngã nan hành.

Ngũ viên trạm trạm nguyên phi sắc,

Lục độ trừng trừng diệc hữu tình.

Mãnh tỉnh tối phi đê thủ khác,

Bàng nhân thận vật thuyết tam sinh.

Nghĩa là:

Nửa chùa nghiêng đổ cảnh kê điền,

Cõi Phật vì đâu dễ biến thiên.

Đại giác biển sâu người dễ vượt,

Ta nào qua khỏi cửa vô biên.

Năm tròn lặng lẽ nguyên không sắc,

Sáu độ lâng lâng cũng hữu tình.

Tỉnh ngộ há rằng tay khách kém,

Xin người khoan hãy nói tam sinh.

(Bản dịch của Nguyễn Thị Lâm)

Bài 2:

Dắng dỏi chào ai tiếng pháp chung,

Ngang đây thoắt lộ chạnh bên dòng.

Trừng thanh lẻo lẻo trần hiêu cách,

Gác thẳm làu làu ngọc giá đông.

Sức nức đưa hoa, hương mượn gió,

Líu lo chào khách, vẹt thay đồng.

Nhủ đoàn tự đắc ngao du đấy,

Cho biết cơ mầu uống chẳng vòng.

Nội dung bài thơ thứ hai còn được khắc trên bia đá, hiện tại chùa vẫn còn tấm bia này với nhan đề "Ngự đề Quang Khánh tự" (Nhà vua đề vịnh chùa Quang Khánh).

Ngoài ra, dã sử cũng lưu truyền câu chuyện vua Trần Anh Tông bị đau mắt hơn 1 tháng, các ngụ y đều bó tay, các danh y trong nước được triệu đến trị bệnh cũng lắc đầu. Bệnh tình của vua ngày càng nghiêm trọng, mắt nhức mỏi, ăn không ngon, ngủ không yên.

Bỗng một đêm nọ, vua nằm mộng thấy một vị sư đến xoa tay vào mắt mình, càng xoa càng thấy dễ chịu. Vua cất tiếng hỏi danh tính, vị sư đáp xong thì vua giật mình tỉnh giấc. Và đương nhiên, đôi mắt sáng trong như các vì sao. 

Nhớ giấc mộng lạ, vua sai người đi dò tìm thì được biết đó là sư Quán Viên ở chùa Đông Sơn, giới hạnh thuần khiết, mắt tuệ vẹn nhuần, nổi tiếng khắp cả một vùng, liền cho mời sư về kinh đô diện kiến. Khi gặp, vua thấy hình dáng, mặt mũi y hệt người đã thấy trong mơ nên lấy làm kỳ lạ ban thưởng rất hậu và phong cho làm Quốc sư.

Xem thêm: Vua Trần Minh Tông và cuộc tranh cãi liên tục trong mấy ngày với bề tôi: Nguyên nhân là gì?