Giai thoại thú vị về tài năng ứng đối của Mạc Đĩnh Chi khiến nhiều người khâm phục

1.   Giai thoại thú vị về tài năng ứng đối của Mạc Đĩnh Chi: Câu đố đắm thuyền

Năm 1308 đời vua Trần Anh Tông, Mạc Đĩnh Chi đi sứ nhà Nguyên để chúc mừng vua Nguyên Vũ Tông mới lên ngôi. Khi mọi chuyện đã xong xuôi, sứ bộ bái việt vua Nguyên để trở về nước thì hoàng đế nhà Nguyên cùng quần ra lại a câu đố hiểm hóc, yêu cầu Mạc Đĩnh Chi trả lời đúng mới được ra về.

Câu đố như sau: “Có một chiếc thuyền đang đi trên sông trong đó có vua, thầy dạy học, và cha người. Khi thuyền đến giữa sông chẳng may gặp sóng lớn làm đắm thuyền. Khi ấy ngươi ở trên bờ ra cứu, nhưng chỉ có thể cứu được một người thôi, thế thì ngươi sẽ chọn cứu ai?”

Câu đố này được xem là hiểm hóc, bởi nếu chọn cứu vua sẽ giữ được chữ “trung”, chọn cứu cha thì giữ được chữ “hiếu”, chọn cứu thầy thì giữ được chữ “nghĩa”. Nhưng dù chọn cứu ai đi chăng nữa, cũng sẽ phạm hai chữ còn lại. Mà ở thời xưa, chỉ cần phạm vào một trong 3 tội bất trung, bất hiếu, bất nghĩa đều có thể bị xử hình phạt nặng, bị người đời sỉ vả. Nhưng đây là câu đố của vua, nếu trả lời sai sẽ bị tội phanh thây, chém đầu hoặc giữ lại làm tù bình, khiến cho nước Việt mất nhân tài.

Trong lúc mọi người đang lo lắng, thì Mạc Đĩnh Chi ung dung trả lời: “Thần đứng trên bờ thấy thuyền bị đắm tất nhiên phải vội vã nhảy xuống sông bơi ra cứu, hễ thần gặp ai trước thì thần cứu người ấy trước, bất kể đó là vua, thầy hay cha mình”.

2.   Giai thoại thú vị về tài năng ứng đối của Mạc Đĩnh Chi: Văn tế công chúa

Có một lần đoàn sứ giả Đại Việt sau khi hoàn thành sứ mệnh vua giao, đang chuẩn bị tư trang về nước thì một tình huống bất ngờ xảy ra: Công chúa nhà Nguyên qua đời.

Vua Nguyên liền sai sứ thần của triều đình đến gặp Mạc Đĩnh Chi nói: “Thưa tiên sinh, hôm nay đại bất hạnh cho hoàng tộc, bà Trưởng công chúa đã mất, Thánh thượng biết ngài là người có giọng đọc tốt, hơn nữa tiên sinh lại là người ngoài nên triều đình có ý muốn nhờ tiên sinh đọc bài điếu văn cho thêm phần trang trọng”.

Mạc Đĩnh Chi nhận lời nói: “Tôi cũng muốn đến viếng công chúa và chia buồn với Thánh thượng, nhưng chẳng hay bài điếu văn này triều đình muốn tôi phải viết ý tứ gì?”

Sứ giả nhà Nguyên nói: “Bài điếu văn đã được viết sẵn rồi, chỉ dám làm phiền tiên sinh đọc mà thôi”.

Tang lễ được cử hành rất linh đình để khoe sự giàu sang và truyền thống nghi lễ của nước lớn. Đến ngày cuối lúc an táng công chúa, Mạc Đĩnh Chi được mời vào cung để đọc điếu văn.

Một quan viên long trọng nâng hai tay ngang đầu chuyển cho ông một bài điếu văn viết trong quạt, đây là điều trước giờ chưa từng xảy ra. Khi mở chiếc quạt ra, bài điếu văn chỉ có một chữ “Nhất” to đùng. Lúc này, Mạc Đĩnh Chi biết mình đã rơi vào bẫy của triều đình nhà Nguyên, nhưng ông không hề bối rối. Bởi ông đã biết chắn thế nào người Nguyên cũng thử tài mình bằng những cách thức vô cùng hiểm hóc.

Sau một thoáng suy nghĩ, ông lấy giọng đọc sang sảng lâm ly đọc bài điếu sau:

Thanh thiên nhất đóa vân

Hồng lô nhất điểm tuyết

Thượng uyển nhất chỉ hoa

Quảng Hàn nhất phiến nguyệt

Y! vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết.

Nghĩa là:

Trời xanh có một đám mây

Trong bầu vũ trụ có một điểm tuyết

Trong vườn thượng uyển có một cành hoa

Cung Quảng Hàn có một vầng trăng

Than ôi! mây đã tan, tuyết đã tan, hoa đã tàn

Vầng trăng đã khuyết!

Đọc xong với vẻ mặt buồn rầu, ông nghiêm trang bước ra trước sự xúc động nghẹn ngào của những cung phi mỹ nữ và trước vẻ chưng hửng của vua tôi nhà Nguyên.

Nhờ sự tài trí tuyệt vời mà sứ giả Đại Việt đã ung dung về nước trước sự khâm phục của mọi người. Mạc Đĩnh Chi cũng đã tạo ra kỳ tích có một không hai trong lịch sử văn chương chữ nghĩa trong thời đại của ông.

Tài năng ứng đối của Mạc Đĩnh Chi đã khiến người đời hết lòng khen ngợi và khâm phục. Những giai thoại thú vị về vị trạng nguyên tài năng này sẽ mãi được hậu thế lưu truyền, học hỏi!

Xem thêm: Học cách sống đơn giản để tâm hồn an yên: Bình tĩnh hưởng thụ, bình yên sẽ đến