Giải mã bí ẩn về dịch bệnh kỳ lạ nhất Liên Xô mang tên "Bánh mì say"

Xuất hiện căn bệnh bí ẩn

Theo ghi chép trong ấn phẩm “Nấm học hiện đại ở Nga”, do Yu T. Dyakov biên tập, căn bệnh bí ẩn mang tên “Bánh mỳ say” được mô tả lần đầu tiên vào những năm 1930. Những trường hợp đầu tiên được ghi nhận ở vùng Urals, Kazakhstan và Siberia.

Khi đó, các bác sĩ gọi nó căn bệnh này là “viêm họng do nhiễm trùng” bởi họng của những người mắc bệnh bị viêm amidan với dấu hiệu hoại tử rõ rệt. Ngoài ra, miệng bệnh nhân có mùi hôi khó chịu, amidan trông như giẻ bẩn; miệng, mũi và nướu đều bị chảy máu. Hầu hết người bệnh đều chết nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách. 

Đáng sợ ở chỗ, số lượng bệnh nhân tăng chóng mặt, từ vài trăm lên tới 25 nghìn người chỉ trong thời gian ngắn. Tỷ lệ tử vong của căn bệnh viêm amidan hốc mủ này chỉ đứng sau viêm não, thậm chí còn để lại bệnh sốt phát ban, nhiều khi khả năng gây tử vong là 100%. 

Nếu như năm 1941, những triệu chứng của bệnh chỉ được ghi nhận ở 5 nước cộng hòa, vùng lãnh thổ và khu vực của Liên Xô, thì đến năm 1944, “Bánh mỳ say” đã được ghi nhận tổng cộng tại 33,174 địa phương. 

Trong ấn phẩm “Bệnh nhiễm độc cơ ở người và động vật trang trại” (Nhà xuất bản Viện Hàn lâm Khoa học Ukraine SSR, 1960), hàng loạt lý giải về căn nguyên của bệnh không chính xác, không được xác nhận bằng thí nghiệm và thực hành. Ví dụ, Giáo sư Reisler coi một căn bệnh bí ẩn là một dạng thiếu vitamin đặc biệt (“Vệ sinh thực phẩm”, Anatoly Reisler).

Được biết, vào những năm 1930, tại Xô Viết nạn đói diễn ra ở nhiều nơi, thế nên thức ăn của người dân nơi đây trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại không thể được gọi là đủ dinh dưỡng. Năm 1934, tại khu vực có người bị “viêm họng do nhiễm trùng”, giáo sư Davydovsky mô tả việc khám nghiệm tử thi một con ngựa chết khi cho ăn ngũ cốc đã được ủ kỹ. Hình ảnh bệnh lý và giải phẫu của con ngựa giống hệt hình ảnh nhiễm độc stachybotriotoxicosis ở ngựa và “viêm họng nhiễm trùng” ở người.

Theo ấn phẩm “Nấm học thú y” của Anatoly Kuznetsov, nhiễm độc stachybotriotoxicosis là một bệnh khiến động vật bị ngộ độc, xảy ra trong trường hợp chúng tiêu thụ loại thức ăn bị ảnh hưởng bởi một chủng nấm độc của họ stachybotrys.

Nguyên nhân thực sự là gì?

Vài năm sau đó, người ta phát hiện ra, dưới tên gọi “viêm họng do nhiễm trùng” ẩn chứa căn bệnh vô cùng phức tạp liên quan đến nhiễm độc hệ tuần hoàn. Những người bị hành hạ bởi nạn đói năm 1930 hay những năm chiến tranh, mỗi khi mùa xuân về lại ra đồng thu thập ngũ cốc còn sót lại từ những mùa trước. Khi đó, ngũ cốc đã nảy mầm, ẩn chứa tác nhân gây tử vong do một loại nấm nguy hiểm (Fusarium sporotrichioides, Fusarium poae) ảnh hưởng. 

Theo A. Drozdov và M. Drozdova - tác giả của ấn phẩm “Bệnh tai mũi họng”, loại nấm này có chứa chất độc có tên noin. Chỉ một lượng nhỏ loại chất độc này cũng có thể gây hoại tử mô, dù bánh mì có được nướng trong lò thì noin vẫn giữ được nguyên vẹn độc tính.

Năm 1945, loạt bí mật về căn bệnh được tiết lộ. Căn bệnh này được gọi là bệnh aleukia độc, nguyên nhân gây bệnh là nhiễm độc fusariotoxicosis. Ngộ độc với loại bánh mì này nguyên nhân cũng đến từ ngũ cốc bị nhiễm nấm Fusarium graminearum.

Ngộ độc nấm Fusariotoxicosis cũng chính là ngộ độc “bánh mì say”, các triệu chứng ban đầu tương tự như say rượu, đặc trưng bởi sự phấn khích, suy giảm khả năng phối hợp các cử động. Sau này, sự phấn khích bị thay thế bằng sự chán nản, mất sức, đi kèm với rối loạn hoạt động của đường tiêu hóa.

Nếu sử dụng bánh mì nhiễm khuẩn kéo dài có thể kích hoạt bệnh thiếu máu và rối loạn tâm thần. Điều đáng nói, chỉ một lần tiêu thụ một sản phẩm nhiễm nấm Fusarium graminearum cũng đủ để phát triển các triệu chứng ngộ độc rượu nặng. Toàn bộ tổ hợp các loài nấm Fusarium khác nhau có liên quan đến sự phát triển gây bệnh của Fusarium. Bệnh ảnh hưởng đến ngũ cốc trong thời kỳ sinh trưởng khi bị ướt, mốc. Căn bệnh này thường thấy ở lúa mì, lúa mạch đen, lúa mạch và yến mạch. 

Trong những năm 1980, sự phát triển của bệnh do nhiễm Fusarium đã khiến lượng ngũ cốc bán ra thị trường giảm từ 20-50%. Điều này khiến các nhà khoa học quan tâm đến nguyên nhân gây bệnh “Bánh mì say”.

Tuy nhiên, do tới tận ngày nay, “Bánh mì say” vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu gần đây còn cho thấy, việc dùng hóa chất trong phương pháp trồng ngũ cốc hiện đại làm suy yếu khả năng miễn dịch của thực vật, khiến chúng dễ bị nhiễm nấm.

Xem thêm: Bí ẩn về chiếc váy crinoline "tử thần" khiến hơn 40.000 phụ nữ phải bỏ mạng