Chân dung Giáo sư gốc Việt được lấy tên đặt cho 1 tiểu hành tinh: Dù nổi tiếng nhưng luôn tự hào là người Việt Nam

Giáo sư Lưu Lệ Hằng và niềm đam mê thiên văn học

Giáo sư Lưu Lệ Hằng tên ở Mỹ là Jane X. Luu, sinh năm 1963 tại TP. Hồ Chí Minh. Cha của bà là thông dịch viên làm việc cho quân đội Hoa Kỳ. Ông đã dạy con gái học tiếng Pháp từ khi còn nhỏ và nó trở thành nền tảng cho việc học tiếng Anh của Giáo sư Lưu sau này. 

Trong sự kiện 30/4/1975, Giáo sư Lưu cùng gia đình di tản ra khỏi Việt Nam và tị nạn vào Hoa Kỳ. Sau khi ở trại tị nạn khoảng 1 tháng rưỡi, bà cùng gia đình đến tiểu bang Kentucky do họ có 1 vào người họ hàng ở đó. 

Ngay từ khi còn nhỏ, Giáo sư Lưu đã bộc lộ tố chất của một nhà khoa học khi luôn đạt thành tích tốt và danh hiệu cao dù đối mặt với muôn vàn khó khăn về kinh tế, văn hóa ở xứ cờ hoa. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, Giáo sư Lưu Lệ Hằng xuất sắc giành học bổng vào ĐH Stanford. 

Tiếp đó, bà đều giành các văn bằng xuất sắc ở những cơ sở đào tạo nổi tiếng hàng đầu như: Thủ khoa Cử nhân Vật lý tại Đại học Stanford năm 1984, Thạc sĩ Cao học tại Viện Berkeley thuộc Đại học California và cuối cùng, bằng Tiến sĩ Vật lý Thiên thể ở Viện Công nghệ Massachussetts MIT năm 1990.

Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, bà Lưu Lệ Hằng có niềm đam mê đặc biệt với ngành thiên văn học. Ở Học viện Công nghệ Massachustts, bà đã gặp được thầy hướng dẫn của mình là David Jewitt. Cả hai cùng có mối quan tâm đặc biệt đến phỏng đoán của nhà thiên văn học người Mỹ gốc Hà Lan - Gerard Kuiper khi ông này cho rằng, có một vành đai các tiểu hành tinh ở vùng cửa ngõ hệ Mặt trời. Tuy nhiên, rất nhiều nhà khoa học đã dành cả đời nghiên cứu phỏng đoán này nhưng đều thất bại, do đó nó bị coi là vô căn cứ.

Với niềm tin "biết đâu có điều đặc biệt nào chưa được tìm ra", vào năm 1987, bà Lưu Lệ Hằng cùng thầy hướng dẫn bắt đầu nghiên cứu phỏng đoán của Kuiper. Họ đã phải bỏ tiền túi để theo đuổi nghiên cứu vì phần lớn những nhà tài trợ đều cho rằng, chuyện đó không thu về kết quả gì.

Đến năm 1988, Daivid rời Học viện công nghệ Massachustts, đến Hawai công tác. Lưu Lệ Hằng đã phải vừa làm việc vừa tích cóp tiền để bay sang Hawaii làm việc với Daivid trong vòng ba tuần. Họ tích cực làm việc quên ngày đêm trên đài thiên văn Mauna Kea. 

Ngoài ra còn sử dụng thêm máy ảnh kỹ thuật số với thế hệ mới, mỗi lần quan sát phải chụp liên tiếp 3 tấm hình để đối chiếu xem có vật thể nào đã thay đổi hay không vì như vậy mới chính xác. 

Không ai vươn đến đỉnh vinh quang một cách dễ dàng và Lưu Lệ Hằng cũng vậy. Theo Giáo sư, trở ngại lớn nhất trong quá trình theo đuổi con đường khoa học chính là thái độ hoài nghi, hành vi phân biệt đối xử với phụ nữ làm khoa học.

“Dù ở phương Đông hay phương Tây, trong lĩnh vực khoa học nói riêng và mọi lĩnh vực khác nói chung, tư tưởng kỳ thị phụ nữ vẫn tồn tại với mức độ khác nhau. Đó là một thực tế và tôi không hy vọng nó sẽ thay đổi. Tôi chỉ có thể cố gắng hết sức và phớt lờ thái độ kỳ thị hay coi thường của một số người. Nếu cứ nghĩ tới sự kỳ thị của người khác, bạn sẽ không thể thành công”, nữ giáo sư tâm sự khi giao lưu với sinh viên sau buổi thuyết trình khoa học “Cách nhìn mới về hệ Mặt Trời tại Đại học Bách Khoa Hà Nội hôm 24/7.

Giáo sư nói thêm rằng, bà may mắn vì không gặp trở ngại từ gia đình trên con đường khoa học. Cha và mẹ tôn trọng mọi lựa chọn của bà trong cuộc đời và sự nghiệp.

Dù trải qua rất nhiều khó khăn trong quá trình nghiên cứu nhưng vị Giáo sư gốc Việt luôn cố gắng. Bà giữ cho mình châm ngôn của Edison: "Thiên tài chỉ có 1% cảm hứng, còn 99% là mồ hôi" làm động lực để tiếp tục nghiên cứu.

Được lấy tên đặt cho tiểu hành tinh

Và những nỗ lực của họ đã được đền đáp. Vào năm 1992, họ phát hiện ra thiên thạch mới có đường kính 280 km bằng 1/8 Pluto (Diêm vương tinh) và đặt tên là 1992 QB1. Sau đó, hai người tiếp tục nghiên cứu và phát hiện, ngoài tiểu hành tinh đầu tiên còn có khoảng 70.000 vật thể khác có đường kính lớn hơn 100km và hàng triệu vật thể có đường kính nhỏ hơn.

Trong đó, Diêm Vương tinh cũng chỉ là một tiểu hành tinh. Tất cả chúng hợp thành một quần thể và được gọi là Vành đai Kuiper. Bằng sự kiên trì và nỗ lực không ngừng nghỉ, Lưu Lệ Hằng và các cộng sự đã chứng minh rằng, phỏng đoán của Gerard Kuiper là hoàn toàn chính xác, gây tiếng vang lớn trong giới thiên văn quốc tế.

Để vinh danh người phụ nữ tài năng này, cộng đồng thiên văn học thế giới đã chọn một tiểu hành tinh trong Vành đai Kuper đặt tên là Asteroid 5430 Luu. Nhờ đó bà trở thành người phụ nữ đầu tiên trên thế giới được trao giải thưởng Kavli - được xem là giải Nobel trong lĩnh vực vật lý thiên văn vào năm 2012 của Na Uy.

Cũng trong năm 2012, tại Hong Kong, Quỹ Shaw đã xướng danh Giáo sư Lưu Lệ Hằng đạt giải Shaw Thiên văn học 2012 về những đóng góp của bà trong việc định danh "các vật thể ngoài Hải Vương tinh".

Từ năm 1994, bà là giảng viên khoa Thiên văn học tại Đại học Harvard. Sau đó bà sang Hà Lan tham gia giảng dạy tại Đại học Leiden.

Dù rất nổi tiếng trong lĩnh vực thiên văn học nhưng Giáo sư Lưu Lệ Hằng vẫn rẽ ngang để làm tìm kiếm thử thách mới. Hiện tại bà là chuyên gia kỹ thuật của Phòng thí nghiệm Lincoln thuộc Viện Công nghệ Massachusetts.

Và dù rất thành công ở xứ người nhưng vị Giáo sư này luôn tự hào mình là người con đất Việt. Bà luôn thể hiện tình cảm của mình với quê hương và hy vọng có thể thổi bùng ngọn lửa khoa học tới mọi người.

Vào năm 2015, bà có chuyến về thăm Việt Nam trong chương trình “Gặp gỡ Việt Nam”. Những chia sẻ của bà đã mang đến nguồn cảm hứng và tinh thần trách nhiệm cho thế hệ trẻ trong tương lai :“Việt Nam rất đẹp… nên giữ gìn vẻ đẹp của đất nước”, hay “Đất đai là chúng ta mượn của con cháu, nên chúng ta phải giữ gìn cho con cháu”…

Giữ cho đôi mắt luôn rộng mở

“Khoa học thường tiến lên phía trước theo những nẻo đường không ai dự đoán nổi! Đôi khi nó được hướng dẫn bởi một lý thuyết, nhưng lý thuyết ấy có thể sai, như trong trường hợp về Diêm Vương tinh; hoặc không có một lý thuyết nào hướng dẫn nó cả, như trong trường hợp Vành đai Kuiper.

Vậy thì điều quan trọng nhất đáng ghi nhớ ở đây là: nếu ta tò mò về một cái gì đó, thế mà ta chưa tìm được câu trả lời nào thỏa đáng thì ta hãy tự mình tiến hành một số quan sát hoặc thí nghiệm, không quan tâm đến việc có ai đó bàn ra tán vào. Phải kiên trì, các bạn ạ, bởi vì lời giải thường rất khó tìm thấy; nếu không thì người khác đã tìm thấy trước ta rồi.

Và, cuối cùng, các bạn phải giữ cho đôi mắt luôn rộng mở, tâm trí luôn rộng mở, bởi lẽ bạn không bao giờ biết điều gì bạn có thể trông thấy ngày mai”.

Đó là lời GS Hằng gửi tới các nhà khoa học tương lai của Việt Nam. 

Xem thêm: Chàng trai "soái ca" gốc Việt 2 lần từ chối Google trở thành cố vấn Bộ Tài chính Anh ở tuổi 24