Thăng trầm gạo ST25 của kỹ sư Hồ Quang Cua đang bị các doanh nghiệp Mỹ "tranh giành"

"Cha đẻ" của gạo ST25 là ai?

"Cha đẻ" của gạo ST25 là kỹ sư Hồ Quang Cua. Ông và các cộng sự đã tạo ra loại gạo ST25 được công nhận là loại gạo ngon nhất thế giới.

Theo báo Dân trí, kỹ sư Hồ Quang Cua sinh ra ở một xã nghèo thuần nông Hòa Đông (thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng). Tuổi thơ của ông gắn liền với đồng ruộng, làng quê.

Năm 1965 - 1967, ông là học sinh trường Hoàng Diệu Ba Xuyên (nay là trường THPT Hoàng Diệu, Sóc Trăng). Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông thi vào khoa Nông nghiệp của Đại học Cần Thơ.

Đến năm 1978, ông tốt nghiệp kỹ sư ngành trồng trọt. Hồ Quang Cua trở về Sóc Trăng công tác tại Phòng Nông nghiệp huyện Mỹ Xuyên. Sau đó ông được bổ nhiệm chức Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Sóc Trăng cho đến lúc nghỉ hưu.

năm 1991, kỹ sư Hồ Quang Cua tham gia nghiên cứu ở Viện Lúa ĐBSCL và Đại học Cần Thơ sưu tập, thử nghiệm các giống lúa thơm cổ truyền của Việt Nam, Thái Lan và Đài Loan. Cũng trong thời gian này, ông có ý tưởng làm lúa thơm cao cấp cho Việt Nam, mà trước hết là cho quê hương Sóc Trăng.

Năm 1996, trong lần tình cờ xuống đồng, ông phát hiện có những cây lúa lạ, gốc màu tím, hạt thon dài và rất đẹp. Vốn mê lúa lại ấp ủ nâng tầm lúa gạo quê hương cùng tư duy nhạy bén nên khi thấy những cây lúa “không giống ai” đó, ông như người trúng số đặc biệt.

Từ sự tình cờ đó, công trình lai tạo, nhân giống hàng loạt loại lúa thơm mới mang tên ST ra đời. Có khoảng 1.050 cá thể đột biến đầu tiên được ông cùng các cộng sự thu thập và sau đó tiến hành trồng thử nghiệm, rồi cho lai tạo theo nhiều cách khác nhau để chọn những cá thể vượt trội nhất đưa vào sản xuất.

Việc lai tại giống được tiến hành từ năm 2002, sau khi đã thu thập được tương đối đủ giống cha mẹ. Nếu lấy mốc tận mục sở giống lúa thơm mới ở Bangkok ngày 1/5/1998 thì đã hơn 20 năm. Còn nếu lấy mốc ngày lai tạo để chọn ra ST24, ST25 thì cũng gần 12 năm. Ông Cua chia sẻ với Dân trí. 

Đến năm 2017, tại Hội nghị quốc tế lần 9 về mua bán gạo do tổ chức The Rice Trader (Tổ chức thương mại gạo) tổ chức tại Ma Cao, trước các chuyên gia ẩm thực nổi tiếng của thế giới, gạo ST24 có những phẩm chất vượt trội như ngắn ngày, hạt gạo dài, trắng trong, dẻo cơm, thơm thoảng hương lá dứa... đã được chọn và vinh danh là một trong 3 loại gạo ngon nhất theo tiêu chuẩn gạo ngon thế giới và giải Nhất gạo ST24 hữu cơ tại Festival Lúa gạo Việt Nam lần thứ III - Long An năm 2018.

Đến năm 2019,  tại Cuộc thi Gạo ngon nhất thế giới (World's Best Rice do The Rice Trader) tổ chức trong khuôn khổ hội nghị Thương mại Gạo Thế giới lần thứ 11 tại Manila (Philippines) từ ngày 10 - 13/11, với sự tham gia của hơn 20 doanh nghiệp kinh doanh gạo quốc tế, Việt Nam cùng hàng trăm nhà xuất nhập khẩu gạo lớn trên thế giới đã quy tụ về đây tranh tài. Gạo ST25 của doanh nghiệp Hồ Quang (Sóc Trăng) đã xuất sắc vượt qua gạo Thái Lan, giành giải Nhất cuộc thi gạo ngon nhất thế giới 2019.

Kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết, gạo ST25 được nghiên cứu từ năm 2008. Năm  2016, ST25 bắt đầu nổi tiếng tại các thị trường tiêu thụ gạo mạnh như chợ gạo Tân Trụ (tỉnh Long An), chợ gạo Bà Đắc (tỉnh Tiền Giang).

Vì sao gạo ST25 được bình chọn là gạo ngon nhất thế giới?

Gạo ST25 hay còn gọi là gạo thơm Sóc Trăng.  Giống gạo này là thế hệ mới của dòng lúa thơm lừng danh với nhiều phẩm chất được đánh giá là "thượng hạng". Từ việc lựa chọn hạt giống cho đến quy chuẩn về gieo cấy cũng như quá trình sản xuất Organic để cho ra hạt gạo cao sản sạch và an toàn sức khỏe. 

ST25 là giống lúa cứng và cao cây (110cm - 115cm), lá xanh bền, lâu tàn nên nuôi hạt tốt, thân cứng nếu bón phân cân đối không đổ ngã. Giống lúa này không nhiễm bệnh sọc trong, đạo ôn lá và khoan cổ bông... Trong điều kiện thời tiết tốt, năng suất ST25 có thể đạt 8,5 tấn/ha, trung bình khoảng 6 - 7 tấn/ha.

Theo đánh giá, gạo ST25 có hạt dài, trong, không bạc bụng. Cơm khi nấu dẻo, thơm, vị ngọt dẻo đặc biệt rất thu hút người tiêu dùng. Gạo này nấu ít nước nhưng cơm vẫn rất dẻo.

Ưu điểm quan trọng nhất của ST 25 đó chính là hàm lượng đạm cao phù hợp với người mắc bệnh đái tháo đường, người già và trẻ em. Gạo còn chứa hàm lượng cao các vitamin và khoáng chất như magie, canxi, chất xơ... và hàm lượng protein đáng kể. Đây là loại đặc sản của Sóc Trăng được đánh giá sánh ngang với gạo Nàng thơm chợ Đào từng được người tiêu dùng ưa chuộng.

Gạo ST25 mua ở đâu và giá bao nhiêu?

Người tiêu dùng có thể tìm mua gạo ST25 tại các đại lý kinh doanh lớn lâu đời và uy tín. Ngoài ra, người dân cũng có thể tìm mua ở các siêu thị, cửa hàng thực phẩm. 

Hiện nay trên thị trường, gạo ST25 có giá giao động từ 150.000 - 190.000 túi/5kg. Giá thành của gạo ST25 được đánh giá khá cao so với mặt bằng chung các loại gạo của Việt Nam. Tuy nhiên, đây là sản phẩm chất lượng, an toàn và được đánh giá là đứng đầu trên thế giới nên mức giá này được cho là khá phù hợp.

Vì là sản phẩm chất lượng cao nên gạo ST25 dễ bị các gian thương trộn hàng thật, hàng giả lẫn lộn. Trên thị trường hiện có rất nhiều loại gạo kém chất lượng gắn mác ST25. Vì thế người tiêu dùng thông minh cần biết cách nhận biết gạo thật và gạo giả. 

Dưới đây là một số bước nhận biết gạo ST25 chuẩn:

- Đầu tiên là trọng lượng tin trên bao bì: Gạo ST25 thật được đóng gói với trọng lượng 5kg/túi, không hợn không kém.

- Trên bao bì phải ghi rõ họ tên, địa chỉ cơ sở kinh doanh, ghi rõ nguồn gốc.

- Bao bì có in logo ST, số hiệu tiêu chuẩn chất lượng và số hiệu đóng gói rõ ràng, chính xác.

- Hạt gạo ST25 có hình thon dài, dẹp, màu trắng trong, bụng không bị bạc, không bị gãy vụn.

- Gạo ST25 có mùi thơm lá dứa, cốm non. Đây là điểm đặc biệt giúp khách hàng dễ dàng phân biệt gạo ST25 với các sản phẩm khác. 

Bản quyền gạo ST25 bị "tranh giành" tại Mỹ

Theo Báo VnExpress, 5 doanh nghiệp tại Mỹ đang chờ được bảo hộ thương hiệu gạo ST25 - gạo ngon nhất thế giới. Cụ thể, vào năm 2020, các doanh nghiệp có trụ sở tại California, Mỹ đã đăng ký và đang trong giai đoạn chờ để được bảo hộ thương hiệu gạo ST25 tại nước này.

Thứ nhất là nhãn hiệu "The world's best rice gao thom ST25 dac san Soc Trang ngon nhat the gioi 100% tu nhien khong beo phi - khong tieu duong", đăng ký ngày 22/10.

Nhãn hiệu thứ hai và ba chờ đăng ký trên trang USPTO đều tên ST25 do 2 đơn vị là I&T enterprise, Inc. Corporation và TTM International Inc. Corporation đăng ký lần lượt vào ngày 18/6 và 10/8.

Nhãn hiệu thứ tư và năm do Transworld Foods, Inc. Corporation đăng ký gồm "No.1 Vietnam ST25 rice the world's best rice" và "Vietnam's ST25 rice, dac san Soc Trang" đăng ký ngày 31/7 và 1/9. Trong đó, nhãn "No.1 Vietnam ST25 rice the world's best rice" được mô tả thiết kế là hình hai bông lúa cách điệu với chữ No.1 ở phía trên, bên phải có dòng chữ Vietnam’s ST25 the wold’s best rice.

Việc bảo hộ thương hiệu hàm nghĩa một doanh nghiệp đã đăng ký sở hữu nhãn hiệu đó, các doanh nghiệp khác không được đăng ký trùng lặp. Như vậy, nếu 5 doanh nghiệp tại Mỹ thành công, phía ông Cua và một số doanh nghiệp Việt Nam khác đang bán ST25 sẽ không được sử dụng gạo ST25 là gạo ngon nhất thế giới nữa. 

Liên quan đến việc này,  Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) cho biết, nếu ông Hồ Quang Cua - cha đẻ của thương hiệu gạo ST25 - không sớm có động thái để bảo vệ thương hiệu ở thị trường nước ngoài thì gạo ST25 có nguy cơ bị mất thương hiệu tại thị trường Mỹ.

Lãnh đạo Cục Xúc tiến thương mại cho hay, trong sáng 22/4, đã kiểm tra thông tin. Hệ thống đăng ký bảo hộ thương hiệu tại Mỹ cho thấy hiện có 5 hồ sơ đăng ký bảo hộ thương hiệu gạo ST25 ở trạng thái "đang kiểm tra", của 4 doanh nghiệp.

Do đó, thương hiệu gạo ST25 chưa bị mất tại thị trường Mỹ, nhưng nếu thời gian tới doanh nghiệp không làm gì, không có động thái kịp thời để bảo vệ, bảo hộ thương hiệu thì có thể bị mất.

"Hồ sơ đăng ký là bảo mật nên chúng tôi không biết doanh nghiệp này nộp hồ sơ từ bao giờ. Nhưng quy trình là 6 tháng, nếu sau thời gian quy định không có khiếu nại thì Chính phủ Mỹ sẽ cấp quyền bảo hộ", ông Phú cho biết.

Ông Phú cũng nói thêm, đã liên hệ trực tiếp với ông Cua, đề nghị giới thiệu một số chuyên gia có hiểu biết, có năng lực về vấn đề này để giúp doanh nghiệp khẩn trương hoàn thành hồ sơ đăng ký với cơ quan Mỹ.

Để giữ được thương hiệu, doanh nghiệp phải cung cấp bằng chứng, chứng minh mình là chủ sở hữu hợp pháp của gạo ST25 trong quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm, đưa sản phẩm ra thị trường, mang sản phẩm đi tham dự.

"Tuy nhiên doanh nghiệp phải thực sự có mong muốn và quyết tâm đòi lại thương hiệu", ông Phú nói.

Ông còn khẳn định, doanh nghiệp phải chấp nhận mất thời gian, chi phí để thuê luật sư, chuyên gia, tìm hiểu từ cơ quan có thẩm quyền nhằm có thêm thông tin cho hồ sơ khi nộp cho cơ quan chức năng.

Cũng theo ông Phú, do nguồn lực có hạn, theo quy định hiện nay Chính phủ sẽ không làm thay doanh nghiệp đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, bảo hộ thương hiệu ở nước ngoài. Các cơ quan liên quan chỉ cảnh báo, tuyên truyền, phổ biến để nâng cao nhận thức, ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của bảo vệ thương hiệu.

Còn về việc hỗ trợ, Bộ Công Thương cho biết đã cảnh báo và khuyến nghị ông Hồ Quang Cua chủ động bảo vệ thương hiệu. 

Giống gạo ngon nhất thế giới của Việt Nam bị 4 doanh nghiệp tại Mỹ đăng ký thương hiệu