“Cặp cổ tự song sinh” hai bên bờ sông Hồng và những điều kỳ thú chưa thể lý giải

Hai bên bờ sông Hồng đoạn qua địa phận tỉnh Nam Định và Thái Bình có một cặp cổ tự đã ngàn năm tuổi. Không chỉ trùng tên mà kiến trúc còn giống hệt nhau như một cặp song sinh. Đó là chùa Keo Hành Thiện ở bên bờ hữu sông Hồng thuộc huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định và chùa Keo Thái Bình bên bờ tả thuộc huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Cả hai ngôi chùa đều thờ Đại Quốc sư triều Lý, Đức Thánh tổ Dương Không Lộ - người khởi dựng cặp cổ tự trên. 

Cặp cổ tự song sinh là gì? 

Hai ngôi chùa không chỉ mang tên gọi giống nhau mà đến dáng dấp và kiến trúc cũng giống hệt nhau. Vậy tại sao lại có sự song trùng vi diệu đến như vậy?

Theo tài liệu lịch sử ghi chép lại, chùa Keo Hành Thiện được Thiền sư Dương Không Lộ xây dựng trước vào năm 1061 dưới thời vua Lý Thánh Tông, tại hương Giao Thủy, phủ Hải Thanh, tỉnh Nam Định. Ngoài tên gọi Nôm là chùa Keo, chùa còn tên chữ là Thần Quang Tự.

Ban đầu, chùa Keo Hành Thiện được xây dựng tạm trên nền đất của làng. Đến năm Hoằng Định thứ 13 (1612) chùa được tu sửa hoàn chỉnh và có dáng dấp như ngày nay. Sau đó, chùa được tu bổ nhiều lần vào các năm Cảnh Trị thứ 9 (1671), Chính Hòa thứ 25 (1704), Thành Thái thứ 7 (1896). Đặc biệt từ năm 1962 đến nay chùa đã được tôn tạo nhiều lần và được nhà nước công nhận là Di tích lịch sử văn hoá.

Chùa Keo Hành Thiện nằm ở vị trí có “phong thủy” tốt, trên thế đất hình mình con cá chép, gần nơi giao nhau của 3 dòng sông Hồng, sông Thái Bình và sông Ninh Cơ. Chùa có không gian rộng lớn, bề thế với 13 tòa rộng gồm 121 gian nối tiếp nhau. Hai bên đường kiệu lát gạch, kề liền hai dãy hành lang, mỗi dãy gồm 40 gian bề thế. Phía trước chùa có hồ bán nguyệt thơ mộng, soi bóng tháp chuông mái cong uy nghiêm, hùng vĩ.

Vì sao lại gọi là chùa Keo Thượng và Keo Hạ? 

Theo lịch sử ghi chép, vào năm 1611, sau gần 500 năm chùa Keo Hành Thiện được xây dựng, nước sông Hồng dâng lên, làm ngập làng Giao Thủy, nơi có chùa. Nên một bộ phận dân cư làng Hành Thiện đã di dời sang tả ngạn sông Hồng, lập làng Dũng Nhuệ trên đất Thái Bình để sinh sống. Sau đó người dân cũng dựng lên một ngôi chùa, gọi là chùa Keo Thượng. Còn chùa Keo Hành Thiện gọi là chùa Keo Hạ.

Ngoài ra, trong dân gian có truyền miệng một câu chuyện về sự ra đời của chùa Keo Thái Bình đó là: Đại pháp Thiền sư Dương Không Lộ xây dựng lên chùa Keo Hành Thiện nhưng vì thấy người dân không mộ đạo nên Ngài đã nổi giận. Với phép thuật cao cường của mình, Ngài đã sang bên bờ Hữu là đất Vũ Thư, Thái Bình dựng lên ngôi chùa Keo Thái Bình ngày nay. 

Vì vậy nên kiến trúc và dáng dấp của chùa Keo Thái Bình giống hệt chùa Keo Hành Thiện cũng là điều bình thường. Tuy nhiên, kiến trúc của hai ngôi chùa cũng có những nét khác biệt đặc sắc. Cụ thể, chùa Keo Thái Bình có gác chuông chồng diêm 3 tầng 12 mái đồ sộ độc nhất vô nhị Việt Nam. Còn gác chuông chùa Keo Hành Thiện tuy không “hoành tráng” bằng nhưng cũng là một sự kết hợp hài hòa của kiến trúc tam quan nội 5 gian, làm theo kiểu chồng diêm, cao 7m50.

Ngoài vẻ đẹp về kiến trúc, hai ngôi chùa Keo đều đang lưu giữ, bảo tồn những di vật cổ có giá trị của thế kỷ 17 thời Hậu Lê. Đó là những án thư, sập thờ, tượng pháp, nhiều chuông khánh, văn bia cổ, hoành phi câu đối và sách chữ Hán nói về chùa Keo vô  cùng quý giá. Cả hai ngôi chùa đều có đền Thánh thờ Đại pháp thiền sư Không Lộ và lưu truyền nhiều truyền thuyết ly kỳ về Đức Thánh Tổ Không Lộ. Lễ hội hai chùa đều diễn ra vào rằm tháng 9 âm lịch hàng năm.

Vì sao chùa Keo Hành Thiện ngàn năm nay không hề có sư sãi ở? 

Chùa Keo Hành Thiện rất rộng, đẹp và phong thủy tốt như vậy nhưng có một điều hết sức kỳ lạ và đặc biệt mà đến giờ khoa học và dân gian đều chưa có sự lý giải thuyết phục đó là chùa không có sư sãi trụ trì. Lý giải hiện tượng này, dân gian đã truyền miệng một lời nguyền rằng: 

Thiền sư Dương Không Lộ là một người tu hành đắc đạo, tinh thông pháp thuật. Ngài dựng chùa Keo Hành Thiện với tất cả tâm sức nhưng người dân nơi đây lại không mấy thiết tha, mặn mà với đạo. Điều này khiến Ngài rất giận và bỏ đi. Ngài lấy tre đan thành những chiếc rọ, thả tượng vào đó và lấy nón của mình làm thuyền.

Sau đó, ngài hóa phép chuyển hết chùa sang phía tả ngạn sông Hồng về địa phận nay thuộc khu vực làng Dũng Nhuệ, xã Duy Nhất, Vũ Thư, Thái Bình. Thiền sư Không Lộ còn để lại lời nguyền rằng sẽ không có nhà sư nào đến ở đất Hành Thiện nên từ đó đến nay chùa này không có sư sãi ở. Tuy rằng không biết lời nguyền ấy có đúng hay không nhưng việc ngôi chùa không một vị sư nào trụ lại suốt hàng ngàn năm qua là sự thật…

Xem thêm: Giải mã vì sao con gái Việt Nam lại có chữ "Thị" ở trong tên