Bí ẩn về rừng tre khổng lồ trên núi Ngọc Linh được người dân Ca Dong bảo vệ như báu vật

Dãy núi Ngọc Linh ở huyện miền núi Nam Trà My (Quảng Nam) nổi tiếng bởi loài sâm quý cùng tên. Bên cạnh đó, ở nơi đây còn lưu truyền những câu chuyện kỳ bí liên quan đến loài tre khổng lồ ở núi Ngók Cung, làng Long Riêu (thôn 5, xã Trà Nam).

Làng Long Riêu có khoảng 200 hộ dân sinh sống thuộc đồng bào dân tộc Ca Dong. Người Ca Dong coi tre khổng lồ trên núi là báu vật cần được bảo vệ nghiêm ngặt. 

Theo người Ca Dong, để lên khu vực rừng tre khổng lồ thì phải "cuốc bộ" hơn 1 giờ đồng hồ. Ở lưng chừng ngọn núi Ngók Cung nhiều bụi tre mọc san sát vươn ngọn thẳng đứng. Thân tre cao 25 mét, đường kính 20cm, mỗi lóng dài hơn 60cm, chặt một cây măng có thể đủ cho hàng chục người ăn. 

Vào năm 2015, chính quyền xã Trà Nam đã mang một ít lóng tre khổng lồ xuống trung tâm văn hóa huyện Nam Trà My để trưng bày trong lễ hội sâm núi Ngọc Linh khiến nhiều người ngỡ ngàng. Vì lần đầu tiên họ được nhìn thấy những lóng tre lớn đến như vậy. Thậm chí có người mải tìm hiểu về giống tre kỳ lạ này đến nỗi quên cả tham quan các gian hàng sâm Ngọc Linh.

Vào thời điểm đó, ông Hồ Văn Thuấn - Chủ tịch UBND xã Trà Nam cho biết, trên núi Ngọc Linh có nhiều loại tre sinh trưởng nhưng tre khổng lồ chỉ có ở địa phương mình. Đây là loại tre quý hiếm mà người dân Ca Dong coi như báu vật, gìn giữ nghiêm ngặt.

Theo báo VTC, thời điểm họ đến xã Trà Nam may mắn được già làng Hồ Văn Thạch dẫn đường đến khu vực rừng tre khổng lồ. Trên đường đi thì gặp 2 thanh niên đang lên núi và được họ đồng ý cho nhập đoàn. 

Ở lưng chừng núi Ngók Cung nhiều bụi tre mọc san sát vươn ngọn thẳng đứng. Mỗi bụi có khoảng 300 cây, thân cao hơn 25m thẳng đuột, đường kính khoảng 20cm, mỗi lóng dài 60 cm. Giữa bụi tre búp măng có màu đỏ rực, không giống như màu vàng của các loài tre khác.

Già làng Thạch khẳng định, loại tre khổng lồ này chỉ có duy nhất ở núi Ngók Cung. Người trong làng đã đi khắp núi Ngọc Linh nhưng không phát hiện loại tre nào to bằng. Cũng vì thế mà người dân Ca Dong coi loại tre này như báu vật mà mẹ thiên nhiên ban tặng cho mình. 

Theo người dân Ca Dong, đã có không ít người mang loại tre này về làng trồng thử nhưng không được. Dù họ đã chăm sóc cẩn thận đến mức nào thì tre cũng không sống nổi. 

"Người dân Ca Dong chỉ khai thác một vài cây, phân các khúc nhỏ rồi lấy từng đoạn ống về chế vật dụng sinh hoạt hàng ngày. Một cây tre hạ xuống có đến mấy chục ống, cả làng chỉ đốn một cây cũng đủ dùng. Nhờ đó loại tre khổng lồ này được bảo tồn đến tận ngày nay", già làng Hồ Văn Thạch cho hay.

Cũng theo già làng Thạch, không ai biết loài tre này đã có từ bao giờ. Khi lớn lên được cha mẹ chỉ lên đây lấy tre về làm ống đựng lúa, giống ngô, ống đựng nước và gối ngủ. Người đi trước dặn con cháu đây là tre quý cần bảo vệ nên chỉ khi cần mới được đốn hạ. Còn lại không được chặt phá lung tung. 

"Rừng tre tồn tại nguyên vẹn cho đến hôm nay là do người Ca Dong biết cách bảo vệ và yêu quý nó. Mỗi khi ai có việc cần đốn tre để làm đồ dùng trong nhà phải xin phép với già làng. Mọi người trong làng phải tuân thủ quy định không được tiết lộ ra ngoài, vì lo sợ khi biết họ sẽ đến chặt phá rừng tre, mất đi báu vật của làng", già làng Thạch nói.

Chỉ có vào năm 2015, chính quyền xã có xin phép chặt một cây và lấy mấy ống đem đi trưng bày. Sau khi mọi người trong làng họp và thống nhất muốn quảng bá loại tre chỉ có ở đất Long Riêu thì mới đồng ý cho chặt. 

Người dân trong làng Long Riêu luôn tuân thủ nghiêm ngặt tục lệ từ xưa liên quan đến loại tre khổng lồ này. Cứ vào Tết nguyên đán, người dân lại chặt một cây tre về để tổ chức nghi lễ cúng mang nước. 

Tre được dùng để chế tác các vật dụng trong buổi lễ với mong muốn năm mới người dân trong làng gặp nhiều may mắn, an lành, mùa màng bội thu. Còn lại không được chặt hạ tre nếu không có lý do chính đáng. 

Trước kia khi chưa có can nhựa, chai nhựa, chai thủy tinh... người dân trong làng dùng ống tre để đựng nước mang đi nương rẫy hoặc lấy nước từ ngoài suối về nhà dùng. Trong trí nhớ của mỗi con người Ca Dong, tre khổng lồ là của quý mà mẹ thiên nhiên ban tặng nên họ vô cùng trân quý và tự hào.

Không ít người dân trong làng Long Riêu khẳng định, tre khổng lồ là cứu cánh của người dân. Ông Hồ Văn Kim (người làng Long Riêu) kể: Trước đây đời sống của người dân còn khó khăn, để chống lại cái đói, họ đành lên rừng chặt măng về ăn. Đặc biệt, vào những đợt mưa gió kéo đài, đường sá sạt lở, chia cắt khiến họ không ra trung tâm xã để mua thức ăn được thì lên rừng hái măng khổng lồ về ăn.

"Măng khổng lồ có đường kính đến 20cm, cao gần 1 mét. Khi làm sạch sắt nhỏ được một rổ lớn. Một cây măng có thể chia cho 20 hộ dân trong làng ăn mới hết", ông Kim nói. 

Cũng theo ông Kim, măng này ăn rất ngon, có vị ngọt và giòn. Măng không đắng như nhiều loại măng khác trên rừng. Vì vậy, đây là loại thực phẩm cứu đói cho người dân trong những thời điểm nguy cấp.

Ông Hồ Quang Bửu - Chủ tịch huyện Nam Trà My từng khẳng định, rừng tre ở Long Riêu rất quý hiếm. Chính quyền xây dựng chính sách bảo tồn. Bước đầu là tuyên truyền người dân bảo vệ, không chặt phá. 

"Chúng tôi khuyến khích người dân trồng thêm để nhân rộng, vì rừng tre còn ít. Tương lai, huyện sẽ mở đường đất vào tận làng để thu hút khách tham quan khám phá, ăn nghỉ cùng bà con, thưởng thức văn hóa vùng cao", ông Bửu nói.

Xem thêm: Ly kỳ chuyện đàn cá heo chắn mũi tàu chỉ đường cứu 41 ngư dân xứ Quảng thoát khỏi “lưỡi hái” của thủy tề