Bí ẩn về chiếc Đại Hồng Chung nặng 9 tấn được ngâm dưới hồ từ năm 1936 đến nay

Độc đáo tháp Cửu Phẩm Liên Hoa

Vào thế kỷ thứ XII thời vua Lý Thần Tông, Quốc sư Nguyễn Minh Không cho xây dựng Thần Quang Tự hay còn gọi Chùa Cổ Lễ. Ngôi chùa nằm trên một nền đất vuông, rộng gần 10 mẫu bắc bộ. Nơi đây, ngoài thờ Phật còn thờ Sư Minh Không để người dân ghi nhớ công ơn Người đã chữa bệnh cho hàng ngàn người dân. 

Xung quanh chùa có sông nhỏ và hồ bao quanh tạo nên một cảnh vật sơn thuỷ hữu tình. Thiết kế ban đầu của chùa là lối kiến trúc cổ bằng gỗ nhưng sau nhiều năm đã bị hư hỏng nặng và đổ nát. Năm 1902, Hòa thượng Phạm Quang Tuyên, một Thiền sư có trí thức uyên bác, đạo đức cao cả và có biệt tài kiến trúc chùa tháp được giao về trụ trì chùa. Ông đã kêu gọi các tín đồ thập phương góp công, góp của để xây dựng lại ngôi chùa. Sư Tuyên đã cho thiết kế và xây dựng lại chùa theo kiến trúc “Nhất Thốc Lâu Đài” bằng gạch và vữa làm từ vôi, mật mía, giấy bản. Chùa là một quần thể kiến trúc có bố cục tiêu biểu cho chùa miền Bắc từ Tam quan, Tháp, Chùa chính, Hội quán, nhà Tổ, đền thờ. Hội chùa từ 13 đến 16 tháng 9  âm lịch hàng năm với nhiều nghi thức văn hóa cổ truyền như lễ rước Phật, đấu vật, đánh cờ người, bơi chải... 

Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa cao 32m, có 8 mặt nằm trước cửa chùa được xây dựng năm 1927. Đế tháp được đặt trên lưng một con rùa lớn, đầu quay vào phía chùa. Con rùa được nằm giữa một hồ nước hình vuông, bốn góc là bốn hòn núi giả khá lớn, có đắp bốn con voi to bằng voi thật. Trong lòng tháp có cầu thang gồm 98 bậc xoắn ốc đến đỉnh. Tương truyền rằng nếu tín đồ phật tử và khách hành hương lên đến bậc thứ 98, sờ tay vào bức tượng trên đỉnh tháp thì cuộc sống sẽ luôn gặp may mắn.

Tiếp theo là một chiếc cầu cong ba nhịp gọi là cầu Cuốn bắc qua hồ Chu Tích (còn gọi là hồ Núi). Cầu Cuốn dẫn tới chùa Trình, còn gọi là Phật giáo Hội quán. Chùa Trình được xây vào năm 1936 và trùng tu vào năm 2001 với tượng Phật Quan  m nghìn tay. Trước sân chùa Trình có 2 lư đồng khổng lồ, bên trái chùa Trình là đền Linh Quang Từ, được xây vào năm 1937, thờ Trần Hưng Đạo và hai tiến sĩ họ Đào người làng Cổ Lễ là Bảng nhãn Đào Sư Mỗ và Tiến sĩ đệ tam giáp Đào Toàn Mỗ. Bên phải chùa Trình là Khánh Quang phủ, được xây vào năm 1937, là nơi thờ Tam Tòa Thánh Mẫu. 

Kiến trúc chính của chùa Cổ Lễ cũng chính là nơi thu hút khách tham quan nhất là chính điện. Được xây dựng vào năm 1914 với thiết kế hài hòa giữa phong cách truyền thống và hiện đại trên nền chùa cổ từ thế kỷ 12 với tượng Phật sơn son thiếp vàng bằng gỗ. Từ điện Phật, có các hành lang quanh ra phía sau nối với nhà khách và nhà tổ. Sau nhà thờ tổ là một gác chuông lớn cao 13m40, được xây dựng vào năm 1997, có kiến trúc truyền thống gồm 3 tầng 4 mặt, gọi là Kim Chung Bảo Các.

Chuông 9 tấn chưa một lần được thỉnh

Sau lưng chùa Trình là một cái hồ lớn, giữa hồ có một quả chuông nặng 9.000 kg có tên là Đại Hồng Chung. Quả chuông cao 4,2m, đường kính 2,2m, thành dày 8cm. Miệng chuông có họa tiết hình cánh sen, thân có họa tiết hoa lá, sông nước và một số văn tự bằng chữ Nho.

Theo người dân nơi đây truyền lại, quả chuông được đúc do nhân dân trong vùng yêu mến ngôi chùa, họ góp cả nhẫn, vòng, vàng của mình rồi hòa tan trong đó với mong ước được góp một phần nhỏ bé tâm nguyện nơi cửa phật để cầu bình an. Khi quả chuông vừa đúc xong thì kháng chiến xảy ra, người dân lo sợ sự phá hoại của giặc nên đã đem ngâm quả chuông xuống hồ. Đến năm 1954, chuông mới được trục vớt đặt trên bệ đá giữa hồ, cho du khách tham quan và suốt từ đó đến nay, quả chuông này vẫn chưa được đánh một lần nào. 

Xem thêm: Sự phong phú trong ngôn ngữ của Tiếng Việt xưa và nay, A Bê Xê hay A Bờ Cờ?