Ba anh em họ Đinh phò tá Lê Lợi từ ngày dựng cờ khởi nghĩa đến khi toàn thắng là ai?

Bán gia sản cùng Lê Lợi mưu việc lớn

Lê Lợi (Lê Thái Tổ) là người lãnh đạo quân và dân Việt Nam chiến đấu chống lại sự chiếm đóng của quân đội nhà Minh từ năm 1418 đến lúc đánh đuổi hoàn toàn quân Minh ra khỏi Đại Việt vào năm 1428 sau đó xây dựng và tái thiết lại đất nước. Ông cũng thành công với các chiến dịch quân sự đánh dẹp các tù trưởng ở biên giới phía Bắc Đại Việt và quân đội Ai Lao. Ông chính là một anh hùng, vị vua huyền thoại của Đại Việt với tài năng quân sự, khả năng cai trị và lòng nhân ái đối với nhân dân.

Thế nhưng, ít ai biết được, đằng sau những thắng lợi vẻ vang của Lê Lợi chính là sự chung lưng đấu cật, sự hỗ trợ quên mình của nhân dân và những tướng lĩnh xuất sắc nhất nhì Đại Việt thời bấy giờ. Trong số đó không thể không nhắc đến ba anh em họ Đinh: Đinh Lễ, Đinh Bồ, Đinh Liệt.

Theo tài liệu chính sử và một số sử liệu địa phương, ba anh em Đinh lễ, Đinh Bồ, Đinh Liệt quê ở miền Tây Thanh Hóa, sinh vào cuối thời Trần và trưởng thành trong giai đoạn đất nước bị quân Minh đô hộ.

Cha của 3 anh em họ Đinh là Đinh Tôn Nhân - một hào kiệt yêu nước trong vùng. Người này đã mang hết gia sản chiêu mộ các anh hùng hào kiệt trong thiên hạ và hàng ngàn dân chúng khởi nghĩa. Song hoài bão này đang nhen nhóm thì ông đột ngột qua đời, để lại "di sản" cứu nước cho 3 người con.

Luôn ghi nhớ lòng yêu nước, nghĩa khí của cha, ba anh em Đinh Lễ, Đinh Bồ, Đinh Liệt đã tiếp tục chiêu binh mãi mã chờ ngày khởi sự. Là những người trẻ, có nhiệt huyết, tài năng võ nghệ nhưng cả 3 anh em đều nhận thấy lực của bản thân chưa thể thay đổi cục diện chiến trường vào đầu thế kỷ XV nên vẫn âm thầm chiêu binh mãi mã, rèn luyện bản thân.

Đến khi nghe tin Lê Lợi khởi nghĩa, chiêu dụ hiền tài ở vùng núi miền Tây Thanh Hóa, ba anh em họ Đinh đem toàn bộ gia sản, vũ khí, lực lượng quân đội lên núi hội quân cùng Lê Lợi để mưu việc lớn.

Sau khi đầu quân cho Lê Lợi, ba anh em họ Đinh được cất nhắc vào các vị trí quan trọng trong quân đội. Sử sách nhận xét, đây là nguồn cội tạo nên những chiến thắng vang dội ở giai đoạn lịch sử tiếp theo.

Trong số 3 anh em họ Đinh thì có Đinh Liệt được xếp vào danh sách 18 vị anh hùng tham gia Hội thề Lũng Nhai cùng Lê Lợi vào mùa đông năm 1416. 

Sách "Đại Việt thông sử" của Lê Quý Đôn có nhắc đến ba anh em họ Đinh và Hội thề Lũng Nhai như sau: Khi Lê Lợi bắt đầu chuẩn bị dựng cờ cứu nước, cứu dân, Đinh Liệt cùng với anh là Đinh Lễ và Đinh Bồ tích cực hưởng ứng chính nghĩa. Đinh Liệt là một trong số 19 người tham dự Hội thề Lũng Nhai tháng 2 năm 1416 nổi tiếng. Ông cũng là một trong số rất ít những người dự hội thề này có may mắn được chứng kiến ngày đại thắng và sau đó được chứng kiến ngày non nước thịnh trị, thái bình suốt nửa chặng đầu của thời Lê sơ.

Các trận chiến ác liệt phá tan giặc Minh

Sử chép, trong những trận chạm trán đầu tiên khi phát động khởi nghĩa, ba anh em họ Đinh cùng sát cánh bên Lê Lợi ở Lạc Thủy, Mường Lọt (thuộc Lang Chánh, Thanh Hóa) hay trong các trận đột kích giúp quân khởi nghĩa thoát khỏi vòng sinh tử ở Nga Lạc, Quan Du, Khả Lam, Ưng Ải, Bồ Mộng, Sách Khôi, Mường Liệt (miền Tây Thanh Hóa).

Ba anh em họ Đinh trong các trận đều bộc lộc rõ bản lĩnh kiên cường, mưu trí, dũng cảm góp phần cùng chủ tướng và toàn nghĩa quân vượt qua nhiều thử thách (thiếu thốn lương thực, vũ khí) để từ đó mở rộng chiến trường, tạo bước đột phá trong chiến tranh.

Vào tháng 10/1424, thực hiện chiến pháp của Nguyễn Chích, ba anh em họ Đinh cùng nghĩa quân Lam Sơn tập kích đồn Đa Căng, hạ thành Trà Long, bắt sống tướng giặc Cầm Bành, tạo thế và lực lượng giải phóng nhiều vùng đất ở Nghệ An. Đồng thời lấy đó làm chỗ "đứng chân". Quân Minh lập tức tăng viện cho chiến trường Nghệ An.

Nhận được tin mật báo, Lê Lợi chia quân làm hai ngả đón đánh giặc Minh. Một mặt, Lê Lợi dẫn đại quân vượt sông Lam lên vùng Anh Sơn án ngữ. Mặt khác lại cho tướng Đinh Liệt dẫn 1.000 tinh binh theo đường tắt tiến vào vùng Hương Sơn (Hà Tĩnh) chờ giặc. Sau đó, Lê Lợi lại hạ lệnh cho Đinh Lễ thực hiện kế giả thua và tập kích vào sau lưng quân Minh để giành đại thắng.

Đến tháng 5/1425, trước cuộc tấn công như vũ bão của quân Minh dẫn đầu là Trần Trí có hỗ trợ của quân tiếp viện với mục đích đánh lên vùng Hương Sơn (Hà Tĩnh) nhằm tiêu diệt sở chỉ huy của Lê Lợi tại đây. Quân Minh tấn công thất bại, buộc phải rút lui. Trên đường gặp đoàn quân của Đinh Lễ mai phục ở sông Ngàn Phố đạo quân này gần như bị chôn vùi hoàn toàn. Các chiến thắng oanh liệt của 3 anh em họ Đinh đã dồn quân Minh co cụm lại, cố thủ ở thành Nghệ An, thành Đông Quan chờ viện binh và từng bước bị tiêu diệt bằng biện pháp quân sự, ngoại giao.

Tháng 6/1425, Lê Lợi cử Đinh Lễ dẫn quân đi hạ thành Diễm Châu (Nghệ An). Với kế mai phục, Đinh Lễ vừa đánh bại được quân Minh vừa lấy được vô số lương thực và còn sử dụng chiến thuyền giành được để tấn công thẳng vào Tây Đô Thanh Hóa. Đến tháng 8 cùng năm, tướng Đinh Bồ cùng Trần Nguyên Hãn, Lê Nỗ chỉ huy đạo quân tinh nhuệ đêm ngày tiến quân giải phóng Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế.

Đến năm 1426, Đinh Lễ cùng các tướng Nguyễn Xí tổ chức mai phục làm nên chiến thắng Tốt Động, Chúc Động tiêu diệt và bắt sống 6 vạn quân Minh. Sau trận tập kích tiêu diệt quân tiếp viện của Vương Thông ở ải Chi Lăng, chém chết chủ tướng Liễu Thăng, tổng binh Vương Thông đang cố thủ ở thành Đông Quân buộc phải xin hàng, rút quân về nước, chấm dứt chiến tranh.

Để tưởng nhớ và đền đáp những đóng góp và hi sinh của ba anh em họ Đinh, khi sự nghiệp chống Minh toàn thắng, Đinh Lễ được phong chức Thái úy, Nhập nội Tư không, Nhập nội kiểm hiệu, Bình chương quân quốc trọng sự, Thái úy Quốc thượng Hầu.

Đinh Bồ, Đinh liệt được phong làm Thái Bảo. Đinh Bồ được truy phong Thái bảo đặc nhiệm, Tân Bình-Thuận Hóa trấn thủ chủ tướng, Quận thượng hầu. Bài vị của Đinh Lễ và Đinh Bồ được đặt trong Thái miếu nhà Lê. Khi lên ngôi vua, Lê Lợi còn phong cho cả Đinh Lễ, Đinh Bồ, Đinh Liệt là "Thượng trí tự, Quốc thượng hầu". Đinh Lễ và Đinh Bồ được phong Lũng Nhai khai quốc bảo kiếm công thần. Đinh Liệt được phong "Lê triều sinh hỏa, Lê triều Lũng Nhai khai quốc bảo kiếm công thần".

Một số tư liệu lịch sử khác cho biết rằng, sau này, con cháu Đinh Liệt tiếp tục nối đời làm quan cho nhà Hậu Lê và thời Lê - Trịnh. Sách Danh tướng Việt Nam - Tập 2: Danh tướng Lam Sơn (Nguyễn Khắc Thuần, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1996) có liệt kê con cháu 7 đời của Đinh Liệt đều có những võ tướng cao cấp và kết luận: Nói theo cách nói của người xưa, dòng họ Đinh Liệt đúng là dòng “hổ phụ sinh hổ tử”!

Xem thêm: Cây thị trên 700 tuổi gắn liền với nhiều truyền thuyết về thời khai sinh lập quốc của vua Lê Lợi