Thuồng luồng - quái vật gây ra bao nỗi khiếp đảm trong thần thoại dân gian Việt Nam thực chất là con gì?

Có rất nhiều sinh vật, quái vật nổi tiếng trong văn hóa dân gian Việt Nam, trong đó thuồng luồng là cái tên quen thuộc nhất. Người xưa mô tả thuồng luồng là loài vật khổng lồ, vô cùng mạnh, có thân giống rắn, có sừng như rồng, sinh sống ở những vùng nước lớn, chuyên rình rập rồi kéo con người xuống nước.

Cũng từ đó, thuồng luồng trở thành nỗi ám ảnh của con người. Bên cạnh đó, cũng có truyền thuyết cho rằng con quái vật này có linh tính, chỉ làm hại kẻ ác và dẫn đường cho người hiền lành tới nơi có vàng bạc châu báu.

Thực tế, thuồng luồng là một loài sinh vật được “sinh ra” từ dân gian. Nó giống như rồng hay hà bá, đều là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của người xưa. Từ trước đến nay, con người thường có xu hướng sợ những gì mình không thể nhìn thấy, đặc biệt là những loài động vật sống dưới nước.

Có lẽ, đây cũng chính là lý do khiến những sinh vật bình thường như cá sấu, rắn... được thần thoại hóa qua sự tam sao thất bản của nhiều người, dần hình thành một thế lực kì ảo, đáng sợ.

Theo nhiều nguồn tài liệu, thuồng luồng là loài thủy quái còn được gọi là giao long, khái niệm này từng xuất hiện nhiều lần trong một số tài liệu lịch sử của nước ta. Lần đầu tiên phải kể đến thời vua Hùng cách đây hàng ngàn năm.

Cụ thể, theo Đại Việt Sử ký toàn thư, phần Ngoại kỷ - Hồng Bàng, An Dương Vương, có đoạn: “...Vua các đời đều gọi là Hùng Vương. Bấy giờ dân ở rừng núi thấy ở sông ngòi khe suối đều có tôm cá, nên rủ nhau đi bắt cá để ăn, thường bị thuồng luồng làm hại, đến thưa với vua.

Vua nói: “Người man ở núi khác với các loài thủy tộc; các thủy tộc ấy ưa cùng loài mà ghét khác loài, cho nên mới bị chúng làm hại. Rồi vua bảo mọi người lấy mực vẽ hình thủy quái ở mình. Từ đấy thuồng luồng trông thấy không cắn hại nữa. Tục vẽ mình của người Bách Việt có lẽ bắt đầu từ ngày đó”.

Ngoài ra, cũng trong Đại Việt Sử ký toàn thư, bản kỷ 6, nhà Trần (1294-1329) có đoạn như sau: “Thượng hoàng có lần ngự cung Trùng Quang, vua đến chầu, quốc công Quốc Tuấn đi theo. Thượng hoàng nói:

"Nhà ta vốn là người hạ lưu (thủy tổ người Hiền Khánh), đời đời chuộng dũng cảm, thường xăm hình rồng vào đùi. Nếp nhà theo nghề võ, nên xăm rồng vào đùi để tỏ là không quên gốc”.

Có thể thấy, tục xăm mình của người Việt xưa xuất phát từ nỗi sợ hãi với thuồng luồng. Đây được coi là vũ khí để họ có thể vượt qua cũng như chiến thắng các thế lực vô hình. Tục xăm mình được kế thừa và công nhận cả nghìn năm, mãi cho tới thời Trần Anh Tông (1293-1314) mới chấm dứt. Tại thời điểm này, sức mạnh thủy quân của chúng ta đạt đến đỉnh cao.

Không chỉ xuất hiện trong  các tài liệu cổ, thuồng luồng còn được nhắc đến trong rất nhiều thần thoại, câu chuyện dân gian. Trong đó, có câu chuyện như sau:

“Có Nguyễn Thị Hạo, quê ở Đan Phượng, dù mới chớm tuổi trăng tròn nhưng đã mang sắc đẹp chim sa cá lặn. Nàng may mắn lọt vào mắt xanh của vua Lý Thánh Tông, nhưng khi vào cung 4 năm vẫn không có con.

Ngày nọ, Nguyễn Thị Hạo cùng thị nữ ra Hồ Tây tắm thì bất ngờ một con thuồng luồng xuất hiện, quấn chặt lấy bà rồi biến mất. Đêm đó, vua được người báo mộng rằng 3 năm sau có giặc ngoại xâm, thủy thần được lệnh đầu thai làm con vua để đánh giặc giữ nước.

Sau đó, bà Nguyễn Thị Hạo hoài thai 13 tháng mới lâm bồn. Vừa ra đời, cậu bé đã có 28 vết hằn trên lưng y hệt vẩy rồng nên được đặt tên là Hoàng Lang.

Đúng 3 năm sau, đất nước bị giặc Vĩnh Trinh hoành hành ở phía Bắc xâm lấn. Hoàng tử Hoàng Lang nghe tin liền lắc mạnh người hóa thành nam tử cường tráng, xin vua cha cấp voi chiến cùng 5.000 quân đi đánh giặc.

Mấy tháng sau chiến thắng trở về, Hoàng Lang xin được về thủy cung, sau đó biến thành thuồng luồng lớn rồi biến mất ở Hồ Tây”.

Một câu chuyện khác cũng nhắc tới thuồng luồng, liên quan đến thầy Chu Văn An. Câu chuyện như sau:

“Khi danh sư Chu Văn An mở trường dạy học ở quê, lúc đó có một học sinh rất chăm chỉ, ngày ngày đến sớm nghe giảng nhưng lại tung tích bí ẩn. Khi cho người theo dõi, cụ Chu Văn An mới biết chàng học trò này cứ đến khu đầm Đại thì biến mất, mới biết là thủy thần.

Năm nọ, cả nước gặp hạn hán, khắp nơi khô cằn, nắng gắt. Nhiều nơi thiếu nước uống trầm trọng, người dân không thể thu hoạch hoa màu. Thấy vậy, thầy Chu Văn An xót thương, không còn cách nào khác nên đã mở lời nhờ cậy người học trò bí ẩn kia.

Ngần ngại một lúc, chàng nho sinh mới thưa: Luật trời rất nghiêm nhưng lời thầy bảo cũng rất trọng. Trái ý trời không thể tránh tội nhưng hủy thân mình để hoàn thành điều nhân, lời dạy của thánh nhân từ xưa không thể bỏ, nay sao dám chối từ… Con vâng lời thầy là trái lệnh Thiên đình, nhưng con cứ làm để giúp dân. Nếu có chuyện gì không hay, mong thầy chu toàn cho.

Sau đó, người học trò này đã hô mưa gọi gió, cứu mạng bá tánh khắp một vùng rộng lớn. Thế nhưng hôm sau, người dân phát hiện xác một con thuồng luồng nổi lên giữa hồ. Cụ Chu Văn An biết đó là học trò mình vì nhân dân mà phạm tội tày trời nên vô cùng thương tiếc, làm lễ an táng trịnh trọng”.

Xem thêm: 4 giấc mơ mang điềm lành, thông báo tài lộc và tình duyên sẽ tìm tới bạn tận cửa