Có '1 - 0 - 2' trong sử Việt: Dòng họ 10 đời đỗ đại khoa cùng lời sấm bí ẩn của thầy Tàu

Kinh Bắc xưa được coi là nơi giang sơn tụ khí, vùng đất khoa bảng sản sinh ra hàng loạt nhân tài. Nơi đây chính là vùng đứng đầu cả nước về số người đỗ đại khoa và chiếm gần ¼ tổng số tiến sĩ cả nước. Do đó, dân gian vẫn lưu truyền câu nói rằng: “một giỏ ông Ðồ, một bồ ông Cống, một đống Tiến sĩ, một bị Trạng nguyên, một thuyền Bảng nhãn” để chỉ vùng Kinh Bắc.

Trong đó, dòng họ Ngô ở Vọng Nguyệt (Tam Giang, Yên Phong, Bắc Ninh ngày nay) là một trong tứ lệnh tộc xứ Kinh Bắc, được vua ban chữ vàng “Quang huy tụ”. Họ Ngô được coi là nơi sản sinh nhân tài tỏa đi bốn phương, được mệnh danh là dòng họ “ngũ đại liên trúng” (5 đời liên tiếp đỗ đại khoa).

Tuy nhiên, nhiều người không hề biết, họ Ngô không chỉ 5 đời liên tiếp đỗ đại khoa mà lên tới 10 đời. Trong số đó, có 5 đời phát tiến sĩ ở chi trưởng và 5 đời phát tiến sĩ ở chi thứ. Ngoài những kiến giải khoa học, ở làng vẫn còn lưu lại truyền thuyết về “lời sấm” của một thầy Tàu bí ẩn. 

Câu chuyện phong thủy dòng họ Ngô

Chuyện kể rằng, xưa có một người Tàu từ phương xa đến làng ở tạm. Sau đó, người này đi khắp làng rêu rao rằng: “Sừng trâu, bầu giác, vườn quýt, ao Lác. Ai có tiền, có bạc thì lão bán cho”. Ban đầu, chẳng ai để ý đến những lời lẽ khó hiểu này, duy chỉ có cụ tổ nhà họ Ngô là mời người đàn ông này vào nhà ăn cơm.

Khi hỏi ý nghĩa của lời rao, người Tàu cười đáp: “Tôi thấy ông có phúc phận, được hưởng lộc trời ban nên cứ quanh quẩn nơi đây. Nay ông đã có lòng hỏi thì tôi cũng xin đáp. Ở đây có một khu đất tốt, nếu xây nhà thờ họ ở đó thì sau này con cháu khởi đạt, vinh hiển nhiều đời. Nếu không gặp người hữu phước, mảnh đất này cũng như mảnh đất thường mà thôi”.

Xong ông thầy Tàu còn giải thích nội dung lời rao cùng cách đặt nhà thờ họ tại “vườn quýt, ao Lác” cho cụ tổ họ Ngô, tức là nhà thờ họ nằm tại vườn quýt hoang cạnh ao Lác hay còn gọi là ao Gáo (ao này có một cây gáo to mọc ở góc ao). 

Cây gáo này cứ chặt đi lại mọc cây tiếp, mỗi đời đều có cây gáo to như thế. Người dân ở làng truyền nhau câu nói “mèo già hóa cáo, gáo già hóa lim”. Họ cho rằng đây là điềm lạ, đặc biệt khi dưới ao Lác còn có giếng tròn và sâu, bùn của ao không bao giờ lấp đầy được.

Sau khi nhà thờ họ Ngô được xây dựng xong, ở phía Đông Bắc có một ngõ cụt chấm vào nhà có hình giống như bút nghiên. Bên trái có một rãnh nước chảy dài đổ xuống ao tạo thế “tả thanh long”; bên phải có một ngõ dài chạy xuống sông tạo thành thế “hữu bạch hổ”. Địa thế đúng kiểu “long chầu, hổ phục”, lại có giếng trời giữa ao như gương từ mẫu cho đời sau soi vào.

Dòng họ 10 đời đỗ đại khoa

Theo ông Ngô Văn Hảo - trưởng họ Ngô lệnh tộc làng Vọng Nguyệt, sau vụ án Lệ Chi Viên năm 1442, cụ thủy tổ họ Ngô lệnh tộc là cụ Ngô Nguyên di cư về làng Vọng Nguyệt. Tương truyền, cụ Ngô Nguyên có quan hệ họ hàng với bà Ngô Thị Ngọc Dao (mẹ của vua Lê Thánh Tông).

Gia phả họ Ngô có ghi, khi xảy ra vụ Lệ Chi Viên, gia đình Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc, bà Ngọc Dao bị phát khứ đi xa, cụ Ngô Nguyên phải về làng Vọng Nguyệt lánh nạn, được vị quan cả tên Chu Đình Cần che dấu, giúp đỡ, thậm chí còn gả con gái là Chu Thị Bột cho làm vợ.

Sau khi vua Lê Thánh Tông lên ngôi, vụ Lệ Chi Viên được làm sáng tỏ, cụ Ngô Nguyên về kinh, để 2 con trai cho vợ nuôi. Sau khi mẹ mất, 2 con trai mỗi người một chí hướng. Trong khi cụ Ngô Ngọc (1451-1519) ở lại quê học hành thì cụ Ngô Định thì di cư vào Lí Trai, Nghệ An (nay là xã Diễn Kỷ, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An) sinh sống và lập nghiệp.

Ông Ngô Văn Hảo xác nhận lời sấm của thầy Tàu có được nhắc đến trong gia phả dòng họ và lời truyền dân gian ở làng nhưng đây chỉ là những huyền tích không thể kiểm tra. Ngoài ra, nhà thờ họ vẫn còn nhưng khung cảnh có thay đổi nên ông cũng không biết có mối liên hệ nào giữa sự hiển đạt của họ Ngô với lời sấm đó hay không.

Tuy nhiên, ông Hảo khẳng định: “Quả thật dòng trưởng chúng tôi phát liên tiếp 5 đời tiến sĩ. Dòng thứ cũng kế vào đó phát tiếp 5 đời tiến sĩ nữa. Tổng cộng là 10 đời”. Được biết, người đỗ khai hoa cho dòng họ Ngô chính là cụ Ngô Ngọc. 

Tại khoa thi Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức 18 (1487) đời Lê Thánh Tông, cụ Ngô Ngọc đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp), làm quan tới chức Lễ khoa đô cấp sự trung. Con trai thứ 2 của cụ Ngô Ngọc là cụ Ngô Nhân Hải đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Mậu Thìn (1508) đời vua Lê Uy Mục, làm quan tới chức Án sát ngự sử.

Cháu nội cụ Ngô Nhân Hải là Ngô Nhân Trừng (1539-1593) đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Canh Thìn (1580) đời vua Mạc Mậu Hợp, làm quan tới chức Tự khanh. Con trai trưởng của Ngô Nhân Trừng là Ngô Nhân Triệt (không rõ năm sinh, năm mất) đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa thi Đinh Mùi (1607) đời vua Lê Kính Tông, làm quan tới chức Tự khanh.

Con trai thứ hai của cụ Ngô Nhân Triệt là Ngô Nhân Tuấn đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa thi Canh Thìn (1640) đời vua Lê Thần Tông, làm quan tới chức thượng thư bộ Hộ, sau về trí sĩ.

Xem thêm: 3 nhân tài đất Việt và mối duyên đặc biệt với Triều Tiên: Mạc Đĩnh Chi làm rể xứ người