Sử Việt có nàng công chúa "to gan lớn mật" dám khởi binh giết chết kẻ cướp ngôi nhà Trần

Đôi nét về thân thế của công chúa Thiên Ninh

Công chúa Thiên Ninh (Thiên Ninh công chúa, không rõ năm sinh, năm mất) còn gọi là Quốc Hinh công chúa. Nàng là 1 vị công chúa nhà Trần, nổi tiếng với việc khuyên Trần Duệ Tông dấy binh thảo phạt Đại Định Đế Dương Nhật Lễ, giúp trung hưng nhà Trần.

Sử chép, Thiên Ninh công chúa tên thật là Ngọc Tha hoặc Bạch Tha. Nàng là con gái Trần Minh Tông Trần Mạnh và Hiến Từ Tuyên Thánh hoàng hậu Trần thị, con gái Huệ Vũ vương Trần Quốc Chẩn. 

Bà là chị em ruột với Trần Dụ Tông Trần Hạo, Cung Túc vương Trần Nguyên Dục và là cô mẫu (trên danh nghĩa) của Đại Định Đế Dương Nhật Lễ. Do là con gái của đích hoàng hậu, bà là Đích nữ của Minh Tông, thân phận tôn quý.

Tháng 4 (âm lịch) năm Nhâm Ngọ (1342), Ngọc Tha được Trần Dụ Tông phong làm Thiên Ninh công chúa, rồi gả cho Chính Túc vương Trần Kham; có sách chép phong hiệu là Hưng Túc.

Sinh ra với thân phận công chúa, sống trong nhung lụa nhưng Thiên Ninh lại mang khí phách của một trang hảo hán. Công chúa Thiên Ninh được biết đến là người gan dạ, quả cảm, cương quyết.

Sau khi được gả cho Chính Túc Vương Kham, Thiên Ninh công chúa được phong thực ấp ở vùng đất ven sông Luộc với hàng nghìn mẫu ruộng. Là người có tầm nhìn xa trông rộng, bà đã tự chiêu quân, tập hợp lực lượng vũ trang để xây dựng quân đội của riêng mình, phòng khi có biến.

Cũng nhờ vậy mà khi triều đình bước vào thời kỳ loạn lạc, nhà Trần đứng trước nguy cơ diệt vong, bà đã có đủ lực lượng để lật đổ Dương Nhật Lễ.

Khí phách của nữ nhi anh hùng

Ngày 25/5 năm Kỷ Dậu (1639), Trần Dụ Tông băng hà sau khi trị vì được 28 năm. Vì không có con nối dõi nên trước khi băng hà, vua Dụ Tông xuống chiếu triều ngôi cho Dương Nhật Lễ. Lúc đó, đang danh nghĩa là con của Cung túc vương Trần Nguyên Dục, tức cháu của vua.

Đại Việt sử ký toàn thư có nhắc đến Dương Nhật Lễ là "con người phường chèo tên là Dương Khương, mẹ của Nhật Lễ hiệu là Vương mẫu (khi ra làm trò có bản tuồng "Vương mẫu hiến bàn đào", mẹ Nhật Lễ đóng vai Vương mẫu cho nên gọi thế) đương có thai, Dục ham sắc đẹp lấy làm vợ. 

Đến khi đẻ, Dục nhận làm con mình. Đến đây, Thái hậu bảo các quan rằng: "Dục là con đích trưởng không được làm vua, vả lại mất sớm, nay Nhật Lễ không phải con của Dục ư?". Bèn cho đón về lập làm vua".

Thế nhưng kể từ khi đăng cơ, Nhật Lễ rượu chè bê tha, ngày đêm vui chơi. Không những thế, hắn còn muốn đổi lại họ Dương, kết thúc triều đại nhà Trần tại đó.

Thái hậu Hiền Từ - mẹ của công chúa Thiên Ninh chứng kiến cảnh Nhật Lễ ăn chơi vô độ vô cùng hối hận. Biết chuyện này, ngày 14/12 năm đó, Nhật Lễ giết thái hậu Hiền Từ ở trong cung.

Sự việc này khiến tôn thất nhà Trần vô cùng phẫn nộ, họ cùng bàn luận lập kết diệt mối nguy này. Vào mùa thu, tháng 9 ngày 20, thái tử Nguyễn Trác cùng con trai là Nguyễn Tiết và hai con của công chúa Thiên Ninh đem quân vào cung giết Nhật Lễ.

Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Đêm hôm ấy, cha con Nguyễn Trác và hai con của công chúa Thiên Ninh đem người tôn thất vào trong thành định giết Nhật Lễ. Nhật Lễ trèo qua tường nép ở dưới cầu mới, mọi người lùng không thấy, rồi tan về. Khi trời gần sáng, Nhật Lễ vào cung, sai người chia đi bắt những người chủ mưu, tổng cộng 18 người. Bọn Nguyễn Trác đều bị giết".

Trước nỗi đau mất mẹ, mất anh trai và mất 2 con, tưởng như công chúa Thiên Ninh gục ngã, buông xuông tất cả, cam chịu nỗi đau cùng một số quan lại nhà Trần khi ấy. Thế nhưng không, bà âm thầm tập hợp lực lượng, quyết tâm trả thù cho dòng họ, lấy lại quyền lực thuộc về nhà Trần.

Vì là thân con gái, khó lòng thu phục được sự tin tưởng hoàn toàn của nhà Trần, công chúa đã liên kết với Cung Định vương Trần Phủ - anh cùng cha khác mẹ của mình để hô hào hoàng thân, quan lại cùng đứng nổi dậy.

Cung Định Vương có có con gái là Hoàng hậu của Nhật Lễ nên không muốn ra mặt nên ngầm hẹn công chúa Thiên Ninh và những hoàng thân khác tại sông Đại Lại (chi lưu sông Mã - Thanh Hóa) để làm địa bàn dấy quân.

Mặc dù sử dụng danh nghĩa của mình để dấy binh nhưng Cung Định Vương không có ý định về việc lấy nước. Thấy vậy, công chúa Thiên Ninh liền bảo: "Thiên hạ là thiên hạ của tổ tông mình, sao lại bỏ cho người khác. Ông nên đi, tôi đem bọn gia nô dẹp yên được".

Lúc ấy trong triều có Thiếu úy Ngô Lang, vốn người được Lễ tin cậy nhưng không bằng lòng với cách hành xử của Nhật Lễ. Công chúa Thiên Ninh bèn ngầm liên lạc với Ngô Lang để làm nội gián cho mình trong cung.

Mỗi lần Nhật Lệ ra lệnh truy bắt các tướng thời Trần có ý định phục quốc, Ngô Lang đều ngầm báo cho công chúa. Nhờ đó, công chúa Thiên Ninh cùng đội quân của mình thoát khỏi sự truy sát của Nhật Lễ.

Đến tháng 11 năm Canh Tuất (1370), công chúa Thiên Ninh cùng Cung Định vương Trần Phủ, Cung Tuyên vương Trần Kính đem quân tiến về Thăng Long, lật đổ Nhật Lễ thành công. Cung Định Vương Trần Phủ lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Trần Nghệ Tông.

Tháng 2 năm Tân Hợi (1371) vua Nghệ Tông mở yến tiệc tại điện Thiên An, phong công chúa Thiên Ninh làm Lượng Quốc thái trưởng công chúa, đổi tên là Quốc Hinh. Nhưng nghĩ đến hai người con đã mất của mình, công chúa Thiên Ninh không màng chức tước, xin về thái ấp ở ẩn.

Xem thêm: Cuộc đời 4 nữ truyền nhân của các nhân vật lịch sử: Con gái Hoàng Hoa Thám bỗng thành công chúa xứ người