Lý giải nguyên do con cháu nhà Trần xưa đều mang tên các loài cá

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, cơ nghiệp nhà Trần bắt đầu từ khi Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh năm 1225. Nhà Trần chính thức suy vong khi Hồ Quý Ly giành ngôi vào năm 1400. Tổng cộng, nhà Trần trị vì đất nước 175 năm.

Người có công lớn nhất lập nên cơ nghiệp nhà Trần là Thái sư Trần Thủ Độ. Ông giữ chức Điện tiền chỉ huy sứ dưới thời vua Lý Huệ Tông. Sau đó từng bước giành ngôi báu cho cho dòng tộc bằng cuộc "hôn phối chính trị" do chính tay ông sắp đặt giữa Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh. 

Có thể ít người biết, trong những buổi đầu, con cháu họ Trần đều được đặt tên theo tên các loài cá như: Trần Lý (cá chép), Trần Thừa (cá Dưa), Trần Liễu (cá Leo), Trần Thị Dung (cá Ngừ)… Vậy nguyên do gì tổ tiên họ Trần lại có cách đặt tên lạ như vậy?

Nói về chuyện đặt tên của nhà Trần thì phải tìm hiểu về nơi phát tích dòng họ Trần. Trong Ðại Việt sử ký toàn thư, Việt Sử thông giám cương mục, Kiến văn tiểu lục,... đều ghi rõ: Tổ tiên nhà Trần, đời nối đời làm nghề chài lưới. Từ đầu thế kỷ 12, họ Trần đã đến vùng Tức Mặc (Nam Ðịnh) và Lưu Xá (xã Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) sinh sống và làm nghề đánh cá trên lưu vực sông Hồng, sông Luộc. 

Vì thấy vùng đất Long Hưng thuận lợi, có địa thế đẹp, cụ Trần Hấp đã di chuyển mộ cha và vợ đến vùng đất Thái Đường - Ngự Thiện thuộc thôn Tam Đường, xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình ngày nay và lên bờ định cư, phát triển nông tang.

Sở dĩ, con cháu nhà Trần mang tên các loài cá là vì tổ tiên của họ vốn làm nghề đánh cá. Họ am hiểu về các loài cá trên sông nên đã đặt tên con theo các loài cá. Sau này, khi trị vì đất nước, vua Trần và hoàng thân quốc thích bắt đầu đặt tên con cháu khác đi, đó là những cái tên hay hơn, có ý nghĩa hơn. 

Ngoài cách đặt tên lạ ra, nhà Trần còn rất nhiều câu chuyện lạ lùng, thú vị khác, đơn cử như chuyện kết hôn nội tộc. Ngay từ khi  vị vua đầu tiên của nhà Trần lên ngôi, nhà Trần đã yêu cầu con cháu kết hôn trong nội tộc, nhất là các vị hoàng đế. Sử sách thống kê rằng nhà Trần có khoảng 35 cuộc hôn nhân nội tộc.

Chính sách hôn nhân nội tộc của nhà Trần được xuất phát từ nguyên nhân lịch sử bởi nhà Trần lấy ngôi nhà Lý bằng biện pháp hôn nhân. Nhà Trần từ vai trò là ngoại thích của nhà Lsy đã giành ngôi. Để tránh họa ngoại thích, nhà Trần đã chủ trương chỉ kết hôn với người trong họ. 

Tuy nhiên, về sau việc này cũng thưa dần. Những trường hợp kết hôn nội tộc cũng ngày càng xa hơn về họ hàng. Từ khi Trần Nghệ Tông trọng dụng Hồ Quý Ly là một ngoại thích, lập tức nhà Trần cũng gặp "họa ngoại thích" và cuối cùng mất về tay ngoại thích.

Xem thêm: Vì sao vua Trần chỉ kết hôn nội tộc nhưng vẫn sinh ra con cháu rất thông minh, tài giỏi?