Kiều Công Hãn: Bỏ thù giết ông nội, hiến kế trận địa cọc sông Bạch Đằng giúp Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán

Bỏ thù giết ông nội để phò tá Ngô Quyền

Kiều Công Hãn (? - 967) xuất thân từ một dòng họ có thế lực ở Phong Châu (Phú Thọ). Ông là con trưởng của Kiều Công Chuẩn, anh trai sứ quân Kiều Thuận và là cháu nội của Kiều Công Tiễn người Phong Châu, vị Tiết độ sứ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam thời Tự chủ. Việt sử kỷ yếu chép Kiều Công Hãn còn có tên gọi khác là Kiều Tri Hựu.

Nói về Kiều Công Tiễn, sử cách có chép: Nhằm giành lại độc lập cho dân tộc, thoát khỏi đô hộ phương bắc, Dương Đình Nghệ đã tìm được 3.000 bậc anh tài, gọi là "giả tử" tức con nuôi. Trong 3.000 trang tuấn kiệt này nổi lên có Kiều Công Tiễn và Ngô Quyền.

Dương Đình Nghệ có người con gái là Dương Như Ngọc nổi tiếng xinh đẹp, khi đến tuổi gả chồng thì mở hội kén rể. Cuối cùng Ngô Quyền đánh bại Kiều Công Tiễn và sánh duyên cùng Như Ngọc.

Năm 931, Dương Đình Nghệ từ Ái Châu (tức Thanh Hóa ngày nay) kéo quân tiến đánh thành Đại La (sau đổi thành Thăng Long), quân Nam Hán thua to phải chạy về nước. Dương Đình Nghệ khôi phục lại giang sơn, xưng Tiết Độ Sứ, ông giao cho các tướng lĩnh trấn giữ các nơi.

Đến tháng 3/937, Kiều Công Tiễn ra tay sát hại bố nuôi Dương Đình Nghệ nhằm cướp ngôi báu, chiếm thành Đại La. Từ Ái Châu, Ngô Quyền cùng vợ về để tang cha, rồi chuẩn bị hội quân đến Đại La hỏi tội Kiều Công Tiễn. 

Biết tin, Kiều Công Tiễn liền cho người mang vàng bạc châu báu bí mật sang Nam Hán nhờ mang quân cứu viện. Con trai của Kiều Công Tiễn là Kiều Công Chuẩn cố ngăn cha làm việc này nhưng không được.

Lo giang sơn lại lâm cảnh ngoại xâm, mất nước, ông liền viết thư nêu rõ việc cha mình cầu viện Nam Hán rồi đưa thư cho con trai là Kiều Công Hãn đến Ái Châu trao tận tay Ngô Quyền. Sua đó, Kiều Công Chuẩn đưa gia đình đi ẩn.

Tin tức mà Kiều Công Hãn đưa đến hết sức quan trọng, quyết định vận mệnh dân tộc. Bởi nhờ đó Ngô Quyền mới biết quân Nam Hán chuẩn bị tiến đánh và chuẩn bị kế hoạch diệt phản đồ Kiều Công Tiễn và sẵn sàng đối phó với quân Nam Hán.

Kiều Công Hãn khi đó đoán trước quân Nam Hán sẽ sang bằng đường thủy nên đã hiến kế cho Ngô Quyền: "Nam Hán là nước nhỏ ở vùng duyên hải, nhân nhà Đường tan rã mà nổi lên chiếm một vùng đất ở phía Đông Nam mà dựng thành nước, quân đội mạnh về thủy chiến. Nếu sang nước ta, tất chúng sẽ lấy đường biển mà tiến, qua sông Bạch Đằng để vào Đại La. Ta nên bày trận đánh chúng ngay khi mới vào cửa sông Bạch Đằng”.

Vua Ngô Quyền khen kế đó hay, liền sai Dương Tam Kha chỉ huy quân lính chặt ba nghìn cây gỗ, vót nhọn, bịt sắt rồi đóng xuống lòng sông trên một quãng dài 3 dặm. Đồng thời đưa quân đến Đại La diệt Kiều Công Tiễn.

Tại sông Bạch Đằng, Ngô Quyền cho quân tiếp chiến với quân Nam Hán rồi giả thua rút chạy. Quân Nam Hán thấy thế thừa thắng đuổi theo và bị dụ vào bãi cọc đã cắm sẵn trên sông. Các thuyền lớn bị đâm vào cọc nhọn đều vỡ. Lúc này phục binh tiến đánh khiến quân Nam Hán thiệt hại vô số. Hoàng thử Thao cũng bị chết trong trận này.

Nghe tin thất bại, con trai tử trận, vua Nam Hán là Lưu Cung thất vọng não nề, không còn tâm trạng kéo quân phục thù. Thậm chí cho rằng tên Lưu Cung là xấu và xui xẻo nên sau đó đã đổi tên thành Lưu Yểm.

Chiến thắng Bạch Đằng lần thứ nhất đã chấm dứt ngàn năm đô hộ bắc thuộc, mở ra thời kỳ tự chủ, độc lập lâu dài cho dân tộc.

Một lòng trung thành với nhà Ngô

Sau khi dẹp yên giặc ngoại xâm, Ngô Quyền lên ngôi phong Kiều Công Hãn làm Đề sát. Đến năm 944, Ngô Quyền mất nhường ngôi cho Ngô Xương Ngập, nhưng Dương Tam Kha lại cướp ngôi của cháu khiến Ngô Xương Ngập phải bỏ trốn.

Khi đó, Kiều Công Hãn vẫn một lòng trung thành với nhà Ngô. Ông cùng một số tướng lật đổ Dương Tam Kha, đưa Ngô Xương Văn và Ngô Xương Ngập lên ngôi.

Vài năm sau khi Ngô Xương Ngập mất, trong nước các sứ quân nổi lên khắp nơi. Một lần dẫn quân đánh sứ quân, Ngô Xương Văn tử trận. 

Cả hai Vương họ Ngô đều mất, trong nước càng loạn, hình thành 12 Sứ quân. Kiều Công Hãn kéo quân đến Phong Châu, chiếm thêm 2 châu và tự xưng là Kiều Tam Chế, trở thành một trong mười hai Sứ quân.

Sau này, Kiều Công Hãn có ý đưa con trai Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí lên ngôi Vua. Song năm 967, ông bị Đinh Bộ Lĩnh đánh bại, thành Phong Châu thất thủ. Ông đưa quân về Ái Châu liên kết xới Ngô Xương Xí nhưng lại bị thổ hào địa phương chặn đánh bị thương nặng. Khi chạy đến làng An Lũng (nay thuộc xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) thì mất.

Nhớ ơn Kiều Công Hãn, người dân tại nhiều địa phương lập đền thờ, suy tôn là Thần Long Kiều. các triều đại sau này phong ông là Long Kiều Linh thánh, Chiêu ứng quốc công.

Xem thêm: Đại tướng Nguyễn Kim: Bề tôi tận trung, anh hùng nơi sa trường chết yểu vì 1 miếng dưa hấu