Giải mã lý do người Việt kiêng thắp hương số chẵn trên bàn thờ

Ý nghĩa tục thắp hương của người Việt

Rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thắp hương bắt nguồn từ lâu đời, khoảng 3700 năm trước công nguyên. Các hình ảnh dâng hương được phát hiện trong các hầm mộ Ai Cập cổ đại từ những bức hình vẽ, khắc họa việc cúng tế.

Đến khoảng năm 618, vào đời nhà Tần có một sự du nhập Phật giáo từ Ấn Độ, trầm hương dâng cúng trong các nghi lễ cầu nguyện phát triển mạnh mẽ. Sau đó lan rộng sang các nước láng giềng, trong đó có Việt Nam. 

Người dân châu Á nói chung và người dân Việt Nam nói riêng, nén hương khi thắp lên ban thờ là chính là nhịp cầu kết nối giữa thế giới hữu hình và thế giới vô hình. Chính vì thế vào các ngày lễ, Tết trong năm, người dân có thói quen thắp hương tưởng nhớ gia tiên, cầu an đạo. 

Còn theo giáo lý nhà Phật, hương là 1 trong 6 lễ vật dâng cúng, gồm: Hương, hoa, đăng, trà, quả, thực (nhang, bông, đèn, trà, trái, thức ăn). Song nhiều người không hiểu rõ ý nghĩa sâu xa của việc cúng Phật nên bày biện đủ thức ăn như yến tiệc. Đây là việc gây phí của, phí công mà lại còn làm sai lạc ý nghĩa. 

Ý nghĩa thực sự của cúng Phật chỉ là dâng hương thơm, đèn sáng, hoa tươi, trái tốt, nước trong là đủ. Phật không phải ở trên bàn thờ, trong những pho tượng, mà là ở trong tâm mỗi con người. Mỗi nén nhang dùng ngọn lửa nóng để đốt cháy lên, chúng ta còn có thể dùng đức tin của mình để thắp lên những nén tâm hương - tức là hương từ trong tâm. Bởi vậy mới có 5 thứ hương dùng để cúng dường chư Phật: Giới hương, định hương, tuệ hương, giải thoát hương và giải thoát tri kiến hương.

Vì sao người Việt kiêng thắp hương số chẵn?

Trong văn hóa thờ cúng của người Việt thường chỉ thắp hương số lẻ là 1, 3, 5, 7, 9... thậm chí thắp cả bó mà không thắp theo số chẵn. Nguyên nhân là bởi người xưa quan niệm: Thắp hương là việc tưởng nhớ người âm, cúng dâng lễ vật mới một lòng mỏi được người âm phù hộ cho gia đình sức khỏe, may mắn, mọi sự hanh thông. Số lẻ là biểu tượng cho tính dương nên thắp số lẻ đại diện cho người dương.

Chính vì thế, ngoại trừ thắp 2 nén hương cho người khuất trong thời gian còn để tang thì hầu như mọi người đều thắp số lẻ trong việc thờ cúng... 

Lý giải về quan niệm thắp 3 nén hương của người Việt, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Lê Quang Khang giải thích: Ba nén nhang thể hiện ý nghĩa là tâm nhang (lòng thành), giới nhang (theo lời răn dạy của Phật thánh tổ đường) và định nhang (tuyệt đối không thay lòng đổi dạ).

Ngoài ra còn có nhiều quan niệm khác về số nén hương như:

- 1 nén hương: Thể hiện lòng thành kính.

- 2 nén hương: Khi viếng linh cữu người chết và trong thời gian để tang, hoặc đốt cho người cõi âm (như các vong hồn), người ta thường thắp 2 nén hương.

- 3 nén hương: Con số 3 có nhiều quan niệm khác nhau hơn.

Đó có thể là: Tam bảo (Phật – Pháp – Tăng); Tam giới (Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới); Tam thời (Quá khứ – Hiện tại – Tương lai); Tam vô lậu học (Giới – Định – Tuệ) của nhà Phật. Điều này lý giải vì sao ở sân chùa thường có 3 đỉnh hương to.

- 5 nén hương: Con số 5 là 5 phương trời đất, 5 hướng thần linh. Theo phong thủy là Ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

- 7 và 9 nén hương: Số 7 và số 9 tượng trưng cho “vía” của con người, khi người ta muốn xin ơn cho cá nhân (nam thất nữ cửu).

Việc thắp 3 nén hương là cách làm phổ biến trong các gia đình Việt Nam hiện nay. Buổi sáng người ta thường thắp một nén hương lên ông Thần Tài, thần Địa. Số 1 là số dương – ý chỉ là người sống thành tâm cầu thần linh, cầu mong thần linh phù hộ cho người mua may bán đắt hay được an lành, may mắn.

3 nén hương là số phổ biến nhất, có thể áp dụng cho bất kỳ dịp lễ nào và ở bất cứ đâu. Trong tâm linh, số 3 là sự tượng trưng cho 3 giới Thiên (trời) – Địa (đất) – Nhân (người). Người dân Việt Nam hay chọn 3 nén để thắp hương vào ngày Tết, những dịp cúng giỗ, động thổ, cưới xin hay những khi tiến hành các việc quan trọng trong đời.

Hiện nay, khi Phật tử đi chùa, các nhà chùa thường khuyến khích nên thắp 1 nén hương (tâm hương). Bởi việc thắp 3,5,7,9 nén hương đều giống nhau, không khác nhau về ý nghĩa. Thắp hương nhiều hay ít không quan trọng mà chủ yếu là ở tấm lòng của người hướng đến chư Phật. Hơn thế nữa, việc thắp một nén duy nhất sẽ tránh gây hỏa hoạn (hương đang cháy nếu cắm quá dày có thể bùng lửa) và ô nhiễm môi trường.

Xem thêm: Mùng 1 quên thắp hương có sao không?