3 điểm vô lý trong ghi chép Đỗ Thích giết vua Đinh

Liên quan đến cái chết của vua Đinh Tiên Hoàng - người sáng lập ra nhà Đinh (nước Đại Cồ Việt), nhiều sách đã ghi chép rằng, vua bị Đỗ Thích sát hại để đoạt ngôi. Song cũng có ý kiến cho rằng, biến động này còn có thế lực khác hùng mạnh hơn đứng phía sau...

Nói về thân thế của Đỗ Thích, Khâm định Việt sử thông giám cương mục (thời Nguyễn) có chép lại theo dã lục rằng: Đỗ Thích là người làng Đại Đê, huyện Thiên Bản (nay là xã Đại An, huyện Vụ Bản, Nam Định).

Đại Việt sử lược lại chép là "Phúc hầu hoằng Đỗ Thích". Còn Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục thì chép là "Chi hậu nội nhân Đỗ Thích". Theo các nhà nghiên cứu, Đỗ Thích có thể là một hoạn quan phục dịch trong cung.

Nói về cái chết của vua Đinh, Đại Việt sử lược (cuốn sử biên niên thuộc hàng sớm nhất của Việt Nam, được biên soạn vào khoảng năm 1377 thời nhà Trần) có chép: "Mùa đông, tháng 11, vua [Đinh Tiên Hoàng] ăn yến ban đêm, bị tên phúc hầu hoành Đỗ Thích giết cùng với Việt vương Liễn".

Đại Việt sử ký toàn thư cũng ghi lại rằng: "Mùa đông, tháng 10, Chi hậu nội nhân là Đỗ Thích giết vua ở sân cung đình… Nhân vua ăn yến ban đêm, say nằm ở trong sân, Thích bèn giết, lại giết cả Nam Việt Vương Liễn".

Theo ghi chép của Đại Việt sử lược (biên soạn thời Trần): "Mùa đông, tháng 11, vua [Đinh Tiên Hoàng] ăn yến ban đêm, bị tên phúc hầu hoành Đỗ Thích giết cùng với Việt vương Liễn. Vốn trước Thích làm lại ở Đồng Quan, ban đêm nằm ở trên cầu, thấy sao rơi vào mồm. Thích cho là điềm tốt, bèn sinh lòng phản nghịch. Khi vua đã bị giết hại, Đỗ Thích ngầm vào trong cung, trốn ở dưới máng nước. Quá ba ngày, khát quá, Thích thò tay hứng nước mưa để uống, bị cung nữ trông thấy, báo với Định Quốc công Nguyễn Bặc bắt giết đi. Bặc cùng tướng quân Lê Hoàn phò Vệ vương Toàn lên ngôi hoàng đế".

Theo học giả Đào Duy Anh, Nguyễn Bặc sau khi bắt Đỗ Thích đã đem chém rồi xẻ thịt, đập nát xương chia cho nhân dân bắt họ phải ăn. Sau Đinh Tiên Hoàng và Thái tử Đinh Liễn bị ám hại, Thập đạo tướng quân Lê Hoàn cùng triều thần tôn Vệ Vương Đinh Toàn mới 6 tuổi lên ngôi, mở ra thời kỳ rối ren tranh quyền của "tứ trụ" là Lê Hoàn, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp, Đinh Điền.

Sau cùng, được sự ủng hộ của Thái hậu họ Dương, Lê Hoàn đăng cơ, lập ra nhà Tiền Lê. 

Quay lại nghi án Đỗ Thích giết vua Đinh, theo chính sử, viên quan này đã nằm mơ mình có chân mệnh thiên tử nên nảy ra ý định độc ác. Nhưng, các nhà nghiên cứu đã đặt giả thiết rằng, Đỗ Thích chỉ là người vô tình có mặt ở hiện trường sau khi cha con vua Đinh bị hại (vì là quan nội thị) và lúc bấy giờ, ông không thể thanh minh mình vô tội, nên vội vã chạy trốn và bị bắt chém sau 3 ngày.

Trong sự việc này, các nhà nghiên cứu đã chỉ 3 điểm không hợp lý:

Thức nhất, Đỗ Thích chỉ là một viên quan nhỏ bé, không thế lực, vậy thì dựa vào đâu mà Thích cho rằng sau khi sát hại vua Đinh y sẽ được lên ngôi vua?

Thứ hai, Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễn đều là những tướng lĩnh dày dạn kinh nghiệm trận mạc, võ nghệ cao cường thì một mình Thích không thể cùng lúc hạ sát cả hai, trốn khỏi hiện trường và nấp thân trên máng nước ba ngày mới bị phát hiện.

Thứ ba, trong lúc Đỗ Thích ra tay giết hai cha con vua Đinh thì thị vệ và binh lính ở đâu? Vua Đinh và thái tử nắm quyền lực tối đa của triều đình ắt phải có sự bảo vệ nghiêm ngặt của các cận vệ và binh lính trong cung, một mình Đỗ Thích khó lòng ra tay, và cũng không có gì đảm bảo rằng sau khi hạ sát thì Thích sẽ lên ngôi báu.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Hinh nói: "Không thể giải thích việc giết vua của Đỗ Thích bằng giấc mơ thấy sao sa vào miệng, y không có điều kiện làm vua". Chưa kể xung quanh vua có bao nhiêu quần thần khác, một hoạn quan như Đỗ Thích thì khó có cơ hội bén mảng đến gần ngai vàng.

Từ sự phân tích này thì có thể thấy rằng, sử cũ có nhiều điểm khó hiểu. Một số nguồn truyện dân gian đã phải thay đổi bằng cách giải thích khác: Đỗ Thích không trực tiếp ám sát mà hạ độc vào thức ăn. 

Từ đây cũng có thể thấy, vụ án Đỗ Thích giết vua Đinh vẫn còn rất nhiều uẩn khúc. Đỗ Thích giết vì nghĩ mình mang chân mệnh thiên tử hay Đỗ Thích chỉ là một quân cờ trong 1 âm mưu to lớn nào đó? Tất cả vẫn là dấu hỏi lớn và đang được các nhà nghiên cứu tìm hiểu.

Xem thêm: Nghi án phức tạp nhất lịch sử Việt Nam: Đỗ Thích - kẻ báo thù, hay bình phong?